Phát Triển Cây Bông Vải: Khó Do Giá Chưa Hấp Dẫn

Sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Chương trình phát triển cây bông vải theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã chỉ đạo Tập đoàn Dệt May Việt Nam, đơn vị nòng cốt của ngành và các doanh nghiệp trong ngành bông triển khai thực hiện các nội dung, giải pháp chủ yếu trong Quyết định đã ban hành. Tuy nhiên, kết quả đạt được còn rất hạn chế so với mục tiêu đã đề ra. Nguyên nhân là do trong thời gian qua (2008- 2011), diện tích đất trồng bông ở các tỉnh không ổn định, số lượng các doanh nghiệp tham gia đầu tư trồng bông, kinh doanh bông còn ít và về cơ bản chưa thu được lợi nhuận.

CôngThương - Bông- nguyên liệu ngành dệt vẫn nhập khẩu hoàn toàn

Ngành Dệt- May Việt Nam hiện đang là ngành đứng đầu về kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Hiện nay, nguyên liệu chính cho ngành là bông. Tuy nhiên, Việt Nam đang phải nhập khẩu gần 100%. Năm 2011, kim ngạch nhập khẩu bông là 1,1 tỷ USD, vải các loại là 6,6 tỷ USD, chiếm 70% kim ngạch nhập khẩu của toàn ngành. Như vậy, sản lượng bông trong nước chỉ đáp ứng được nhu cầu sản lượng rất nhỏ trong tổng nhu cầu của các doanh nghiệp dệt Việt Nam, chỉ sản xuất được từ 1% đến 2%.

Do giá bông thế giới luôn biến động khó lường, đặc biệt tháng 1/2012, Chính phủ Trung Quốc tăng dự trữ bông từ 2,2 đến 4 triệu tấn và đến tháng 3/2012, Chính phủ Ấn Độ cũng ban hành lệnh cấm xuất khẩu bông, tăng dự trữ trong nước 1 triệu tấn, đã đặt các doanh nghiệp dệt may Việt Nam vào hoàn cảnh vô cùng khó khăn trong việc thu mua, tạm trữ nguồn nguyên liệu đầu vào.

Với mục tiêu phát triển cây bông vải nhằm tự túc một phần nguyên liệu cho ngành dệt may, từng bước tăng tỷ trọng nguyên phụ liệu trong cơ cấu giá thành sản phẩm, nâng giá trị gia tăng hàng sợi vải, may mặc sản xuất trong nước, giảm nhập siêu, tạo điều kiện cho ngành dệt may phát triển ổn định, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 29/QĐ- TTg ngày 8/1/2010 phê duyệt Chương trình phát triển cây bông vải Việt Nam đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020.

Sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Chương trình phát triển cây bông vải theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã chỉ đạo Tập đoàn Dệt May Việt Nam, đơn vị nòng cốt của ngành và các doanh nghiệp trong ngành bông triển khai thực hiện các nội dung, giải pháp chủ yếu trong Quyết định đã ban hành. Tuy nhiên, kết quả đạt được còn rất hạn chế so với mục tiêu đã đề ra. Nguyên nhân là do trong thời gian qua (2008- 2011), diện tích đất trồng bông ở các tỉnh không ổn định, số lượng các doanh nghiệp tham gia đầu tư trồng bông, kinh doanh bông còn ít và về cơ bản chưa thu được lợi nhuận.

Tại Hội nghị "Sơ kết 2 năm thực hiện Quyết định số 29/QĐ-TTg ngày 08 tháng 01 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển cây bông vải Việt Nam đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020 ” do Dự án Hỗ trợ Thương mại Đa biên giai đoạn III (EU-Viet Nam MUTRAP III) và Tập đoàn dệt May Việt Nam tổ chức ngày 19/5/2012, các đại biểu đã tập trung thảo luận, phân tích, đánh giá những vấn đề còn khó khăn, hạn chế, cần tháo gỡ trong quá trình thực hiện Chương trình phát triển cây bông vải.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương- Hồ Thị Kim Thoa, sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Quyết định số 29/QĐ-TTg, tình hình phát triển cây bông vải của Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực. Diện tích và sản lượng bông trong nước tăng liên tục qua các năm thông qua cả hai hình thức phát triển theo mô hình phân tán trong đân và mô hình tập trung. Đối với mô hình phát triển phân tán trong dân, diện tích cây bông ở niên vụ 2009- 2010 đã đạt mức 8.175 ha, tăng gấp hơn 2,7 lần so với niên vụ 2008- 2009, sản lượng bông xơ đạt trên 3.900 tấn, tăng gấp 2,6 lần so với niên vụ 2008- 2009. Trong các niên vụ tiếp theo, diện tích trồng bông theo hình thức này cũng đã tiếp tục tăng trưởng liên tục đến niên vụ 2011. Theo đó, sản lượng cũng tăng trưởng khá, niên vụ 2010- 2011 đạt mức 12.087 tấn bông hạt, 4.695 tấn bông xơ, tăng hơn vụ trước 12%; niên vụ 2011- 2012 đạt mức 13.512 tấn bông hạt, 4.864 tấn bông xơ, tăng hơn vụ trước 6,5%.

Đối với hình thức phát triển bông theo mô hình tập trung, ngành bông đã tập trung thử nghiệm và phát triển các mô hình trồng bông trang trại áp dụng cơ giới hóa và chủ động tưới tiêu. Đến nay, đã hình thành được 2 trang trại mẫu trồng bông công nghiệp có tưới và tưới nhỏ giọt quy mô ở Việt Nam.

Ông Trần Quang Nghị- Tổng Giám đốc Tập đoàn dệt may Việt Nam cho biết, tính đến nay, Tập đoàn đã tổ chức mô hình trang trại mẫu trồng bông có tưới tại xã Phong Phú, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận dựa trên phương pháp tưới nhỏ giọt của Israel và cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất, thu về được năng suất bông có tưới nhỏ giọt cao hơn bông nước trời trên cùng loại đất 2,5- 3 lần. Một trang trại khác áp dụng phương pháp tưới xả tràn ở huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận. Qua triển khai thử nghiệm ở hai mô hình này đã cho kết quả rất khả quan, chất lượng bông thu hoạch có tỷ lệ xơ và khả năng chống chịu sâu bệnh cao. Đặc biệt là bông được trồng theo mô hình có tưới nhỏ giọt. Năng suất bông hạt cho trên 2 tấn/ha (năng suất bình quân của bông hiện là 1,1 tấn/ha).

Mặc dù diện tích, sản lượng bông đã có tăng trưởng liên tục nhưng còn ở mức khiêm tốn. Hiện tại, tổng diện tích trồng bông cả nước mới đạt chưa tới 12.000 ha (chỉ bằng hơn 1/3 mức chi tiêu đề ra cho năm 2015 là 30.000 ha), tổng sản lượng bông xơ cũng chỉ đạt xấp xỉ 5.000 tấn (bằng ¼ so với chỉ tiêu đặt ra cho năm 2015 là 20.000 tấn theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ).

Chưa có đột phá trong việc sản xuất bông

Cây bông vải là cây trồng có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới. Nguyên Phó TGĐ kiêm Bí thư Đảng ủy Tổng công ty Bông Việt Nam- Nguyễn Quang Hiếu băn khoăn, tại sao Việt Nam là một nước nhiệt đới, rất phù hợp với việc trồng cây bông mà lại không mở rộng được diện tích phát triển bông? Trong khi đó, Trung Quốc trước đây là nước thiếu bông, nhập khẩu bông xơ là chủ yếu, điều kiện làm bông của Trung Quốc còn khó khăn hơn nước ta rất nhiều. Vậy mà đến nay, Trung Quốc không những tự túc được bông mà còn là nước xuất khẩu bông lớn.

Theo báo cáo sơ kết 2 năm triển khai Quyết định số 29/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển cây bông vải, ông Phan Chí Dũng- Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nhẹ cho biết, sở dĩ ngành bông Việt Nam vẫn chưa phát triển mạnh là do tập quán sản xuất phân tán, manh mún, nhỏ lẻ chưa thành vùng sản xuất bông tập trung lớn, sản xuất nhờ nước trời luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro do thời tiết có những diễn biến bất thường. Bên cạnh đó, giá bông hạt được nâng từ 9.000đ/kg lên 15.000đ/kg (tại Bình Thuận), 17.000-18.00đ/kg (tại các tỉnh Tây Nguyên) nhưng giá các cây trồng khác cũng tăng cao nên giá bông vẫn thấp, chưa hấp dẫn. Chính điều này khiến người nông dân chưa có động lực phát triển cây bông vải.

Hiện nay, người dân trồng bông chủ yếu là người nghèo nên khi giá vật tư tăng cao, giá thu mua bông hạt thấp nên nông dân không muốn đầu tư thâm canh phát triển cây bông, hiệu quả kinh tế mang lại cho người trồng bông không bằng các cây trồng khác cùng thời vụ như ngô, sắn mỳ, lúa, đậu nành…Tuy nhiên, nếu người dân trồng bông theo trang trại thì lợi nhuận từ việc trồng bông sẽ cao hơn nhiều so với các cây khác. Theo tính toán của Tập đoàn Dệt may Việt Nam, đối với lợi nhuận của 1 ha thì bông là 29 triệu/1ha, trồng lúa 23 triệu/ha, trồng ngô là 26 triệu/ha. Điều này chứng tỏ, lợi nhuận cây bông trồng trên 1 ha đất hiệu quả hơn nhưng với điều kiện trồng trang trại và trồng có tưới. Qua 2 năm triển khai thực hiện Quyết định của Thủ tướng, ngành bông mới có 2 trang trại mẫu là trang trại tại xã Phong Phú, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận với phương pháp tưới nhỏ giọt Israel và trang trại mẫu 20ha tại huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận theo phương pháp tưới xả tràn.

Ông Dũng cũng cho biết thêm, hiện nay, nhiều giải pháp được đề ra trong Quyết định số 29/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ chưa được triển khai thực hiện một cách triệt để và kịp thời. Nhiều giải pháp về quy hoạch, đầu tư, khoa học công nghệ, tài chính…chưa được cụ thể hóa và đưa vào áp dụng thực tế.

Việc tiếp cận nguồn vốn ưu tiên cho Chương trình phát triển cây bông vẫn đang trong giai đoạn hoàn chỉnh và chưa được ban hành. Trong khi đó, quỹ đất dành cho phát triển bông trang trại còn hết sức khó khăn. Ngay cả việc thành lập Quỹ bình ổn giá thu mua bông hạt trong nước để ổn định giá, bảo đảm lợi ích cho người trồng bông và ổn định phát triển ngành bông Việt Nam vẫn chưa thực hiện được.

Như vậy, để đạt được mục tiêu đặt ra từ nay đến năm 2015, cần phải phát triển bông trang trại, đầu cơ giới hóa, chủ động tưới tiêu, thời vụ mới tạo được bước đột phá về năng suất và sản lượng bông- Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa nhấn mạnh. Bên cạnh đó, khuyến khích các doanh nghiệp dệt liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp sản xuất bông theo nhiều hình thức. Quy hoạch, đầu tư phát triển mạnh vùng bông có tưới, đưa năng suất cây bông lên từ 2,5 đến 3 tấn/ha. Nhanh chóng áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thích hợp. Từ đó mới nâng cao giá trị gia tăng hàng sợi vải, may mặc sản xuất trong nước, giảm nhập siêu, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành dệt may phát triển ổn định.