Phương Pháp Giải Bài Tập Phiên Mã Và Dịch Mã Hay, Chi Tiết

* Giải nhanh Câu hỏi lí thuyết

Đối với câu hỏi lí thuyết, các em phải ghi nhớ các nội dung mà thầy đã trình bày ở phần I. Ngoài ra, để suy luận nhanh và nhanh chóng tìm ra đáp án thì các em cần nắm vững nguyên lí căn bản sau đây:

- Gen có 2 mạch nhưng luôn luôn chỉ có một mạch được dùng làm khuôn để tổng hợp ARN.

- Phiên mã chỉ có enzym ARN pôlimeraza xúc tác. Do đó, ARN pôlimeraza vừa có chức năng tháo xoắn ADN, vừa có chức năng tổng hợp mạch pôlinuclêtit mới.

- Vì mã di truyền có tính đặc hiệu cho nên với một loại phân tử mARN thì luôn tổng hợp được 1 loại chuỗi pôlipeptit.

- Vì mã di truyền có tính thoái hóa cho nên không thể dựa vào trình tự các axit amin để suy ra trình tự các bộ ba trên mARN.

- Nếu bài toán cho một đoạn mạch ADN thì có thể dựa vào bộ ba mở đầu hoặc bộ ba kết thúc dịch mã để suy ra mạch nào là mạch gốc.

Ví dụ: Một đoạn ADN có 21 cặp nuclêôtit sau đây mang thông tin mã hóa 7 axit amin. Hãy xác định xem mạch nào là mạch gốc:

Mạch 1: 3’…AAT GXA XGA AGX GGG XXX GGX…5’

Mạch 3: 5’…TTA  XGT GXT TXG XXX GGG XXG…3’

Cách suy luận:

Nếu mạch 1 là mạch gốc thì phân tử mARN sẽ là 5’…UUA XGU GXU XXX GGG XXG…3’. Như vậy, trên mạch mARN này không xuất hiện bộ ba kết thúc.→ Mạch 1 có thể là mạch gốc.

Nếu mạch 2 là mạch gốc thì phân tử mARN là 5’XGG XXX GGG XGA AGX AXG UAA3’.

Như vậy, trên mạch mARN này xuất hiện bộ ba kết thúc ở bộ ba thứ 7 (UAA). → Nếu mạch 2 là mạch gốc thì chuỗi pôlipeptit chỉ có 6 axit amin. → Mạch 2 không thể là mạch gốc.

Như vậy, suy ra mạch 1 là mạch gốc của gen nói trên.

*Các lưu ý để giải nhanh về điều hòa hoạt động gen

- Ở trong operon Lac, các gen Z, Y, A có chung một cơ chế điều hòa (có chung vùng khởi động, vùng vận hành) cho nên số lần phiên mã bằng nhau, số lần dịch mã bằng nhau.

- Một đột biến ở gen Z, gen Y hoặc gen A thì không làm ảnh hưởng đến số lần phiên mã, số lần dịch mã của các gen Z, Y, A. Chỉ khi vùng P hoặc vùng O của operon Lac bị biến đổi thì mới ảnh hưởng đến số lần phiên mã của gen Z, Y, A.

- Một đột biến ở gen điều hoà (gen R) đều ảnh hưởng đến khả năng phiên mã của các gen Z, Y, A. Nếu đột biến làm cho prôtêin ức chế bám chặt vào vùng O thì các gen Z, Y, A mất khả năng phiên mã; Nếu đột biến làm cho prôtêin ức chế không bám được vào vùng O thì các gen Z, Y, A liên tục phiên mã.