Phương Pháp Thuyết Minh - VOH

Table of Contents

• I. Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh
• II. Một số phương pháp thuyết minh
  • 1. Ôn tập các phương pháp thuyết minh đã học
  • 2. Tìm hiểu thêm một số phương pháp thuyết minh
• III. Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp thuyết minh

I. Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh

Phương pháp thuyết minh là một hệ thống những cách thức mà người thuyết minh sử dụng nhằm đạt được mục đích đặt ra.

Phương pháp thuyết minh có vai trò quan trọng trong bài văn thuyết minh. Nhu cầu và mục đích thuyết minh chỉ đạt hiệu quả khi người viết lựa chọn phương pháp phù hợp.

II. Một số phương pháp thuyết minh

Các phương pháp thuyết minh đã học ở cấp THCS: nêu định nghĩa, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh, phân loại, phân tích.

Những phương pháp khác: Thuyết minh bằng cách chú thích; thuyết minh bằng cách giảng giải nguyên nhân - kết quả.

1. Ôn tập các phương pháp thuyết minh đã học

Ví dụ 1: Giới thiệu về công lao tiến cử người tài cho đất nước của Trần Quốc Tuấn. Phương pháp thuyết minh là nêu ví dụ: nêu ra những tên tuổi như Dã Tượng, Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão, Trần Thì Kiến, Trương Hán Siêu, Phạm Lãm, Trịnh Dũ, Ngô Sĩ Thường, Nguyễn Thế Trực làm cho vấn đề được thuyết minh trở nên cụ thể, rõ ràng, có sức thuyết phục.

Ví dụ 2: Giới thiệu các bút danh của thi sĩ Ba-sô. Phương pháp thuyết minh là nêu định nghĩa: các bút danh của Ba-sô được giải thích một cách rõ ràng.

Ví dụ 3: Giới thiệu về cấu tạo phức tạp và đồ sộ của tế bào trong cơ thể người. Phương pháp thuyết minh là dùng số liệu. Đưa ra số lượng tế bào (40.000 – 60.000 tỉ), số lượng phân tử cấu tạo nên tế bào (6 triệu tỉ phân tử), số lượng nguyên tử cấu tạo nên phân tử (1 tỉ tỉ nguyên tử), số lượng cư dân, số lượng các vì tinh tú... Các số liệu giúp người đọc dễ hình dung và tạo ấn tượng sâu sắc.

Ví dụ 4: Giới thiệu nhạc cụ trong điệu hát trống quân. Phương pháp thuyết minh là phân tích: làm rõ nét đặc sắc của một thứ nhạc cụ đơn giản nhưng rất độc đáo trong nghệ thuật hát trống quân.

2. Tìm hiểu thêm một số phương pháp thuyết minh

a. Thuyết minh bằng cách chú thích

Câu “Ba-sô là bút danh” được thuyết minh bằng cách chú thích.

Phân biệt phương pháp chú thích và phương pháp định nghĩa:

• Giống nhau: Đều có cấu trúc cơ bản: A là B
• Khác nhau. Phương pháp định nghĩa có những đòi hỏi chặt chẽ hơn. Phần B trong định nghĩa phải đạt được hai yêu cầu cơ bản: phải đặt đối tượng định nghĩa vào một loại lớn hơn; chỉ ra yếu tố nói lên đúng đặc điểm bản chất của đối tượng để phân biệt nó với các đối tượng cùng loại khác. Phương pháp chú thích không buộc thoả mãn hai yêu cầu đó, tuy mức độ chuẩn xác không cao nhưng mềm dẻo và dễ sử dụng hơn.

b. Thuyết minh bằng cách giảng giải nguyên nhân - kết quả

Đoạn trích thuyết minh về bút danh Ba-sô. Các ý có mối quan hệ nhân – quả với nhau: Niềm say mê cây chuối (đoạn văn thứ nhất) là nguyên nhân dẫn đến việc chọn lựa bút danh Ba-sô (đoạn văn thứ hai).

Đoạn trích đã được trình bày một cách hợp lí và hấp dẫn, nhờ đó giúp cho hình ảnh thi sĩ Ba-sô cùng bút danh của ông hiện lên một cách sinh động, sâu sắc.

III. Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp thuyết minh

Việc lựa chọn, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh đòi hỏi:

• Căn cứ vào mục đích thuyết minh
• Làm nổi bật bản chất và nét đặc trưng của sự vật, hiện tượng
• Tạo sự thu hút, hấp dẫn, hứng thú với người nghe, người đọc

Giáo viên biên soạn: Cao Thị Nhân An

Đơn vị: Trường TH-THCS-THPT Lê Thánh Tông