Quang Trung – Wikipedia Tiếng Việt

"Nguyễn Huệ" đổi hướng tới đây. Đối với Nguyễn Huệ, xem Nguyễn Huệ (định hướng). Đối với Nguyễn Văn Huệ, xem Nguyễn Văn Huệ (định hướng). Đối với các định nghĩa khác, xem Quang Trung (định hướng).

Quang Trung (1753 – 16 tháng 9 năm 1792), tước hiệu khi chưa lên ngôi là Bắc Bình Vương, tên khai sinh là Hồ Thơm (胡𦹳), quê gốc Nghệ An sau đổi tên thành Nguyễn Huệ (阮惠), là một nhà chính trị và quân sự người Việt Nam. Ông là vị hoàng đế thứ 2 của Nhà Tây Sơn sau khi anh trai là Thái Đức Hoàng đế Nguyễn Nhạc thoái vị và nhường ngôi.

Quang Trung Đế光中帝
Hoàng đế Việt Nam
Tượng đài vua Quang Trung tại Bảo tàng Quang Trung, xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai
Hoàng đế Đại Việt
Trị vì	22 tháng 12 năm 1788 – 16 tháng 9 năm 1792(3 năm, 269 ngày)
Đăng quang	22 tháng 12 năm 1788Núi Bân, Phú Xuân
Tiền nhiệm	Thái Đức ĐếLê Chiêu Thống (nhà Hậu Lê)
Kế nhiệm	Cảnh Thịnh Đế
Thông tin chung
Sinh	1753Quy Nhơn, Đàng Trong, Đại Việt
Mất	16 tháng 9, 1792(1792-09-16) (40 tuổi)Phú Xuân, Đại Việt
An táng	Đan Dương lăng (丹陽陵) (còn nghi vấn và nhiều giả thuyết quan trọng khác)
Thê thiếp	Chính cung hoàng hậu Phạm Thị Liên Chính cung hoàng hậu Bùi Thị Nhạn Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân Sở Nguyệt Thị (Tiệp dư) Nguyễn Thị Bích (Tiệp dư)
Hậu duệ	Hậu duệ Nguyễn Quang Toản Nguyễn Thị Ngọc Bảo Nguyễn Quang Thùy và một số người khác.
Tên thật Hồ Thơm (胡𦹳) Nguyễn Huệ (阮惠) Nguyễn Văn Huệ (阮文惠) Niên hiệu Quang Trung (光中) Thụy hiệu Vũ Hoàng đế (武皇帝) Miếu hiệu Thái Tổ (太祖)
Triều đại	Nhà Tây Sơn
Thân phụ	Hồ Phi Phúc
Thân mẫu	Nguyễn Thị Đồng

Nguyễn Huệ và 2 người anh em của ông, được biết đến với tên gọi Tây Sơn tam kiệt, là những lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa Tây Sơn đã chấm dứt cuộc nội chiến Trịnh – Nguyễn phân tranh giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh ở phía bắc và Nguyễn ở phía nam, lật đổ hai tập đoàn này cùng Nhà Hậu Lê, chấm dứt tình trạng phân biệt Đàng Trong – Đàng Ngoài kéo dài suốt 2 thế kỷ. Ngoài ra, Quang Trung còn là người đánh bại các cuộc xâm lược Đại Việt của Xiêm La từ phía nam, của Đại Thanh từ phía bắc. Bản thân ông đã cầm quân chiến đấu từ năm 18 tuổi, trong 20 năm liền đã trải qua hàng chục trận đánh lớn, và chưa thua một trận nào.

Nhà sử học Phan Huy Lê đã đánh giá "Quang Trung không chỉ là một nhà quân sự lỗi lạc mà còn là một nhà chính trị có biệt tài"[1] Với nhãn quan tiến bộ, chỉ trong 3 năm, ông đã liên tiếp đề ra nhiều kế hoạch cải cách tiến bộ trong kinh tế, văn hóa, giáo dục, quân sự,... nhằm xây dựng đất nước và tiếp thu khoa học kỹ thuật hiện đại từ phương Tây.[2] Về nhân sự, ông đã xuống chiếu cầu hiền và trọng dụng nhiều nhân tài như Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Thiệp, Nguyễn Huy Lượng,... Về quân sự, ông cho xây dựng quân đội trang bị hiện đại. Về kinh tế, ông cải cách chế độ đinh điền và ruộng đất, khuyến khích thủ công nghiệp, mở rộng ngoại thương với phương Tây. Về giáo dục, ông cải tiến thi cử theo hướng thiết thực và ban hành chính sách khuyến học, khuyến khích dùng chữ Nôm thuần Việt thay cho chữ Hán, sắp xếp lại chùa chiền dư thừa và bài trừ mê tín dị đoan. Giới sử học đánh giá rất cao những cải cách này bởi chúng mang xu hướng rất tiến bộ và vượt trên các nước châu Á đương thời, có thể đưa đất nước thoát khỏi sự trì trệ đã kéo dài trên 100 năm của chế độ phong kiến thời Trịnh – Nguyễn. Đến tận mãi sau này (1822), Hoa kiều từng sống ở Huế dưới thời Tây Sơn vẫn còn hoài niệm về sự cai trị của Nguyễn Huệ, họ nhận xét với thương gia người Anh cho rằng Quang Trung cai trị ôn hòa và công bằng hơn các vua nhà Nguyễn (Gia Long và Minh Mạng)[3] (xem chi tiết tại những cải cách tiến bộ của vua Quang Trung).

Cuộc đời hoạt động của Nguyễn Huệ đã đóng góp quyết định vào sự nghiệp thống nhất đất nước của triều đại Tây Sơn[4] Sau 20 năm liên tục chinh chiến và 3 năm trị nước, khi tình hình đất nước bắt đầu có chuyển biến tốt thì Quang Trung đột ngột qua đời ở tuổi 39. Sau cái chết của ông, Nhà Tây Sơn suy yếu nhanh chóng. Người kế vị ông là Quang Toản vẫn còn quá nhỏ (9 tuổi) nên không đủ khả năng để lãnh đạo Đại Việt, triều đình lâm vào mâu thuẫn nội bộ và đã thất bại trong việc tiếp tục chống lại Nguyễn Ánh.

Nguyễn Huệ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch liệt kê vào danh sách 14 vị Anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam.[5] Nhiều trường học và đường phố ở các địa phương được đặt các tên Quang Trung và Nguyễn Huệ.

Mục lục

• 1 Nguồn gốc và giáo dục
• 2 Khởi nghĩa chống chúa Nguyễn ở Đàng Trong
  • 2.1 Tham gia khởi nghĩa
  • 2.2 Tái chiếm Phú Yên
    • 2.2.1 Tây Sơn lâm nguy
    • 2.2.2 Xuất quân thắng trận
  • 2.3 Tiến công Gia Định
• 3 Trận Rạch Gầm - Xoài Mút
• 4 Tấn công Đàng Ngoài, lật đổ Chúa Trịnh
  • 4.1 Đánh chiếm Phú Xuân
  • 4.2 Tiến ra Thăng Long lần thứ nhất
  • 4.3 Xung đột với Nguyễn Nhạc
• 5 Lưỡng đầu thọ địch
• 6 Thống nhất Nhà Tây Sơn, lên ngôi Hoàng đế
  • 6.1 Quang Trung lên ngôi Hoàng đế
  • 6.2 Thần tốc bắc tiến, Đại phá quân Thanh (1789)
• 7 Chính sách cai trị thời hậu chiến
  • 7.1 Chính trị
  • 7.2 Quan chế
  • 7.3 Phát triển giáo dục
  • 7.4 Chỉnh đốn tôn giáo
  • 7.5 Phát triển sản xuất
  • 7.6 Phát triển ngoại thương
  • 7.7 Chính sách thuế khóa
  • 7.8 Quản lý nhân khẩu
  • 7.9 Quan hệ ngoại giao với Trung Quốc
• 8 Kế hoạch thống nhất đất nước dở dang
  • 8.1 Thống nhất Nhà Tây Sơn
  • 8.2 Kế hoạch Nam tiến dở dang
• 9 Qua đời
  • 9.1 Phản ứng của nhà Thanh
  • 9.2 Những giả thuyết về cái chết
• 10 An táng
  • 10.1 Viếng Quang Trung
  • 10.2 Lăng mộ bị phá
  • 10.3 Câu chuyện về "Ông Vò"
• 11 Nghi vấn trong các ghi chép của nhà Nguyễn
• 12 Cuộc sống cá nhân
  • 12.1 Ngoại hình và tính cách
  • 12.2 Gia đình
    • 12.2.1 Hậu phi
    • 12.2.2 Hậu duệ
  • 12.3 Giai thoại về việc ra quân
• 13 Nhận định
  • 13.1 So sánh với đối thủ là Nguyễn Ánh
  • 13.2 Tài năng quân sự
  • 13.3 Tài năng chính trị
    • 13.3.1 Đối ngoại
    • 13.3.2 Đối nội và những cải cách
    • 13.3.3 Quyền biến
  • 13.4 Tài cai trị
• 14 Tưởng niệm
• 15 Hình tượng Nguyễn Huệ trong điện ảnh
• 16 Xem thêm
• 17 Chú giải
• 18 Chú thích và tham khảo
  • 18.1 Thư mục tham khảo
• 19 Đọc thêm
• 20 Liên kết ngoài