Rơ Le Trung Gian Là Gì? Cách đấu Rơ Le Trung Gian Chuẩn

Rơ le trung gian (intermediate relays) có vai trò quan trọng trong các bảng mạch điện tử. Nó là trung gian trong việc truyền tải tín hiệu từ khối điều khiển sang khối động lực. Khối điều khiển ở đây là PLC, các bộ vi xử lý. Còn khối động lực là các bộ khởi động từ (contactor), thiết bị đóng ngắt,…

Công dụng quan trọng nhất của relay chính là bảo vệ mạch điện khỏi sự cố quá tải.

Trong bài viết này, VCCTrading sẽ chia sẻ về Rơ le trung gian là gì? Cách đấu rơ le trung gian 5 – 8 – 14 chân chi tiết.

Mục lục nội dung

Toggle

• Rơ le trung gian là gì
  • Vai trò chính của rơ le trung gian?
  • Bảng thông tin nhanh về Rơ le trung gian
  • Ví dụ cụ thể về relay trung gian
• Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của Rơ Le Trung Gian
  • Các bộ phận cấu thành
  • Nguyên lý hoạt động (Mô phỏng trực quan)
• Hướng dẫn đọc sơ đồ chân và ký hiệu kỹ thuật (Bắt buộc phải biết)
  • Giải mã các ký hiệu kỹ thuật
  • Sơ đồ chân rơ le 8 chân (2 cặp C/O)
  • Sơ đồ chân rơ le 14 chân (4 cặp C/O)
• Hướng dẫn chi tiết cách đấu dây rơ le trung gian (An toàn – Từng bước)
  • Dụng cụ cần chuẩn bị và những quy tắc an toàn điện BẮT BUỘC
  • Cách đấu rơ le trung gian 5 chân
    • Ví dụ ứng dụng: Mạch điều khiển đèn báo từ xa
  • Cách đấu rơ le trung gian 8 chân (Chi tiết)
    • Ứng dụng 1: Dùng tín hiệu 24VDC từ PLC điều khiển van điện từ 220VAC
    • Ứng dụng 2: Đấu mạch tự giữ cho động cơ (kết hợp contactor)
  • Cách đấu rơ le trung gian 14 chân (Chi tiết)
    • Ứng dụng: Mạch điều khiển đa nhiệm
• Phân loại các loại rơ le trung gian phổ biến hiện nay
  • Theo điện áp cuộn hút (Coil Voltage)
  • Theo số lượng chân và tiếp điểm
  • Theo các tính năng bổ sung
  • Theo hãng sản xuất uy tín
• Bí quyết chọn rơ le trung gian tối ưu
• Hướng dẫn xử lý lỗi và Cách kiểm tra Rơ le “Sống Hay Chết”
  • Các “bệnh” thường gặp của rơ le và cách phòng tránh
  • Hướng dẫn 3 bước kiểm tra bằng đồng hồ VOM
• Câu hỏi thường gặp (FAQ) về rơ le trung gian
  • Phân biệt rơ le trung gian và contactor như thế nào?
  • Dùng rơ le trung gian để bật/tắt trực tiếp động cơ được không?
  • Đế rơ le (socket) dùng để làm gì? Có bắt buộc không?
  • Tuổi thọ của một rơ le trung gian phụ thuộc vào yếu tố nào?

Rơ le trung gian là gì

Rơ le trung gian (Intermediate Relay hay relay kiếng) một loại công tắc hoạt động bằng nam châm điện (công tắc điện từ), đóng vai trò làm “cầu nối” an toàn giữa mạch điều khiển (có công suất thấp) và mạch động lực (có công suất lớn hơn).

Vai trò chính của rơ le trung gian?

Trong bất kỳ tủ điện công nghiệp nào, rơ le trung gian đảm nhiệm 3 vai trò sống còn:

• Cách ly mạch (Isolation): Đây là sứ mệnh quan trọng nhất. Nó dựng lên một “bức tường” an toàn, ngăn cách tuyệt đối giữa mạch điều khiển (điện áp thấp, chứa các linh kiện nhạy cảm như PLC, vi điều khiển) và mạch động lực (điện áp cao, dòng lớn). Mọi sự cố tăng áp hay nhiễu điện bên phía động lực sẽ không thể “xâm phạm” và phá hủy mạch điều khiển.
• Khuếch đại tín hiệu (Amplification): Cuộn dây của rơ le chỉ cần một dòng điện cực nhỏ (vài miliampe) để kích hoạt, nhưng hệ thống tiếp điểm của nó lại đủ sức đóng cắt một dòng điện lớn hơn hàng trăm lần (vài ampe). Nó chính là một bộ khuếch đại tín hiệu điều khiển đáng tin cậy.
• Nhân bản tiếp điểm (Contact Multiplication): Chỉ cần một tín hiệu điều khiển duy nhất, rơ le có thể cung cấp đồng thời nhiều bộ tiếp điểm độc lập (gồm cả thường đóng – NC và thường mở – NO). Điều này cho phép một lệnh có thể điều khiển nhiều thiết bị hoạt động đồng bộ theo các logic phức tạp.

Bảng thông tin nhanh về Rơ le trung gian

Thuộc tính	Mô tả
Tên gọi khác	Relay kiếng, Relay công nghiệp, Relay 8 chân, Relay 14 chân
Bản chất	Công tắc điện từ
Chức năng chính	Cách ly, khuếch đại, nhân bản tiếp điểm
Điện áp phổ biến	24VDC, 220VAC, 12VDC, 24VAC
Ứng dụng chính	Mạch điều khiển tự động, tủ điện công nghiệp, bảo vệ hệ thống

Ví dụ cụ thể về relay trung gian

Một ví dụ là mạch chiếu sáng trong ô tô. Trên các phương tiện hiện đại, công tắc đèn tích hợp vào đèn xi nhan hoặc bảng điều khiển không trực tiếp kích hoạt mạch đèn pha. Hầu hết các phương tiện hiện đại đều sử dụng mô-đun điều khiển ánh sáng (LCM) hoặc một số loại mô-đun phân phối điện khác.

Trong ví dụ trên, khi công tắc đèn pha được chuyển sang vị trí “bật”, LCM sẽ nhận hành động này như một đầu vào để thay đổi đèn pha, đèn đỗ và đèn đuôi xe thành “bật”. Để thực hiện nhiệm vụ này, LCM kích hoạt một mạch đầu ra điều khiển từng mạch chiếu sáng này bằng cách cung cấp năng lượng cho các rơ le. Một công tắc không thể xử lý lệnh “bật” một mạch và “không bật” các mạch khác. Rơ le trung gian ở giữa nhận năng lượng từ LCM và truyền tín hiệu để xử lý nhiệm vụ đó. 

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của Rơ Le Trung Gian

Nắm vững cấu tạo và nguyên lý là chìa khóa để làm chủ thiết bị này.

Các bộ phận cấu thành

Một rơ le trung gian điển hình được cấu thành từ 5 bộ phận chính:

1. Cuộn hút (Coil): Cuộn dây đồng quấn quanh lõi sắt, trái tim của rơ le. Khi được cấp điện, nó tạo ra một nam châm điện.
2. Lõi từ (Core): Lõi sắt non giúp tập trung và khuếch đại từ trường do cuộn hút sinh ra.
3. Phần ứng (Armature): Một thanh kim loại động, được kết nối cơ khí trực tiếp với hệ thống tiếp điểm.
4. Lò xo phản hồi (Spring): Giữ cho phần ứng và các tiếp điểm luôn ở trạng thái mặc định khi cuộn hút mất điện.
5. Hệ thống tiếp điểm (Contacts): Các điểm chạm kim loại quý, quyết định việc đóng/ngắt dòng điện.

Nguyên lý hoạt động (Mô phỏng trực quan)

Nguyên lý hoạt động của rơ le vô cùng logic:

• Khi cấp điện (Trạng thái kích hoạt): Dòng điện chạy qua cuộn hút (A1, A2), tạo ra từ trường mạnh, hút chặt phần ứng. Lực hút này thắng lực của lò xo, làm phần ứng di chuyển và thay đổi trạng thái các tiếp điểm: NO trở thành đóng, NC trở thành hở.
• Khi ngắt điện (Trạng thái nghỉ): Từ trường triệt tiêu, lò xo phản hồi ngay lập tức kéo phần ứng về vị trí ban đầu. Các tiếp điểm quay lại trạng thái mặc định: NO lại hở, NC lại đóng.

Rơ le trung gian chỉ là một trong nhiều dòng rơ le đang được sử dụng trong công nghiệp và dân dụng. Nếu bạn muốn so sánh đặc điểm, cấu tạo và phạm vi ứng dụng của từng loại, hãy xem chi tiết trong bài viết: các loại rơ le thông dụng.

Hướng dẫn đọc sơ đồ chân và ký hiệu kỹ thuật (Bắt buộc phải biết)

Đọc sai sơ đồ chân sẽ dẫn đến đấu nối sai và gây hư hỏng thiết bị.

Giải mã các ký hiệu kỹ thuật

• A1, A2: Luôn là 2 chân cấp nguồn cho cuộn hút.
• Các số chỉ tiếp điểm: Theo quy ước chung, các chân có cùng số đầu tiên thuộc một bộ tiếp điểm. Số cuối cùng chỉ chức năng: 1 là COM, 2 là NC, 4 là NO. (Ví dụ: 11, 12, 14 là bộ tiếp điểm số 1).

Sơ đồ chân rơ le 8 chân (2 cặp C/O)

Relay 8 chân có 2 chân cuộn hút và 2 bộ tiếp điểm COM-NO-NC độc lập.

Sơ đồ chân rơ le 14 chân (4 cặp C/O)

Relay 14 chân có 2 chân cuộn hút và 4 bộ tiếp điểm COM-NO-NC độc lập, lý tưởng cho các ứng dụng phức tạp.

(Lưu ý quan trọng: Sơ đồ chân có thể thay đổi giữa các nhà sản xuất. Luôn luôn kiểm tra datasheet chính thức của sản phẩm trước khi lắp đặt để đảm bảo an toàn và chính xác tuyệt đối).

Hướng dẫn chi tiết cách đấu dây rơ le trung gian (An toàn – Từng bước)

Đây là phần quan trọng nhất, chuyển lý thuyết thành thực hành.

Dụng cụ cần chuẩn bị và những quy tắc an toàn điện BẮT BUỘC

Dụng cụ: Tua vít cách điện, kìm tuốt dây, đồng hồ vạn năng (VOM), dây điện lõi đồng.

Quy tắc an toàn :

1. Ngắt hoàn toàn nguồn điện (CB tổng) và kiểm tra lại bằng bút thử điện trước khi chạm vào bất kỳ thành phần nào.
2. Sử dụng dụng cụ có cách điện đạt chuẩn.
3. Chọn tiết diện dây dẫn phù hợp với dòng điện của tải.
4. Siết chặt các đầu cốt để loại bỏ nguy cơ move, phát nhiệt gây cháy nổ.

Cách đấu rơ le trung gian 5 chân

Loại rơ le này có kích thước nhỏ gọn nhất, thường được dùng trong các mạch điện tử hoặc ô tô với một tác vụ đóng cắt duy nhất. Với chỉ một cặp tiếp điểm, nó lý tưởng để bật/tắt một thiết bị đơn lẻ. Dưới đây là một ví dụ phổ biến:

Ví dụ ứng dụng: Mạch điều khiển đèn báo từ xa

1. Nối pha Lửa (L) của nguồn 220V vào chân COM.
2. Nối chân NO vào một đầu của đèn báo. Đầu còn lại của đèn nối vào pha Nguội (N).
3. Cấp nguồn điều khiển (ví dụ 12VDC) vào 2 chân cuộn hút. Khi cấp nguồn 12V, rơ le kích hoạt, tiếp điểm NO đóng lại, cấp nguồn 220V cho đèn sáng.

Cách đấu rơ le trung gian 8 chân (Chi tiết)

Đây là loại rơ le “quốc dân” trong công nghiệp nhờ sự cân bằng giữa kích thước và chức năng. Với 2 cặp tiếp điểm độc lập, nó có thể thực hiện nhiều tác vụ điều khiển phổ biến. Hãy cùng xem qua hai ứng dụng điển hình:

Ứng dụng 1: Dùng tín hiệu 24VDC từ PLC điều khiển van điện từ 220VAC

1. Nối ngõ ra (Output) của PLC với 2 chân cuộn hút (A1, A2) của rơ le 24VDC.
2. Nối nguồn 220V (L) vào chân COM của một bộ tiếp điểm.
3. Nối chân NO của bộ tiếp điểm đó vào một đầu của van điện từ.
4. Đầu còn lại của van nối với dây N. Khi PLC xuất tín hiệu, rơ le đóng, cấp nguồn 220V cho van hoạt động, đảm bảo cách ly tuyệt đối cho PLC.

Ứng dụng 2: Đấu mạch tự giữ cho động cơ (kết hợp contactor)

1. Mạch điều khiển: Nút Stop (NC) nối tiếp nút Start (NO), cấp nguồn vào chân A1 của rơ le. Chân A2 nối về nguồn.
2. Mạch tự giữ: Dùng một bộ tiếp điểm NO của rơ le, đấu song song với nút Start.
3. Mạch động lực: Dùng bộ tiếp điểm NO còn lại của rơ le để cấp nguồn cho cuộn hút của Contactor. Khi nhấn Start, rơ le có điện, tiếp điểm tự giữ sẽ duy trì nguồn cho chính nó. Tiếp điểm còn lại kích Contactor chạy động cơ cho đến khi nhấn Stop.

Cách đấu rơ le trung gian 14 chân (Chi tiết)

Khi bạn cần điều khiển nhiều thiết bị từ một tín hiệu duy nhất, rơ le 14 chân với 4 cặp tiếp điểm là lựa chọn không thể thay thế. Sức mạnh của nó nằm ở khả năng thực hiện các kịch bản điều khiển phức tạp, ví dụ như sau:

Ứng dụng: Mạch điều khiển đa nhiệm

Với một tín hiệu duy nhất, bạn cần: (1) Chạy contactor, (2) Bật đèn Xanh, (3) Tắt đèn Đỏ, (4) Gửi tín hiệu về PLC.

1. Cấp tín hiệu điều khiển vào cuộn hút của rơ le 14 chân.
2. Dùng bộ NO thứ 1 cấp nguồn cho contactor.
3. Dùng bộ NO thứ 2 cấp nguồn cho đèn Xanh.
4. Dùng bộ NC thứ 3 (đang đóng) nối với đèn Đỏ. Khi rơ le tác động, tiếp điểm này mở ra làm tắt đèn Đỏ.
5. Dùng bộ NO thứ 4 nối vào ngõ vào (Input) của PLC. Một rơ le 14 chân thực hiện 4 tác vụ đồng bộ, cho thấy sức mạnh của việc nhân bản tiếp điểm.

Trong ví dụ trên Relay 14 chân có tổng 4 cặp tiếp điểm. Trong đó:

• Chân 1 2 3 4 là NC (thường đóng)
• Chân 5 6 7 8 là NO (thường mở)
• Chân 9 10 11 12 là COM.
• Chân 13 14 là chân cấp điện áp cho Coil.

Còn relay kiếng loại 14 chân thực tế nó có tổng 4 cặp tiếp điểm. Trong đó; 13 và 14 luôn là chân cuộn dây cấp nguồn.

Phân loại các loại rơ le trung gian phổ biến hiện nay

Việc lựa chọn rơ le không chỉ dừng lại ở việc đếm số chân. Để chọn đúng, bạn cần hiểu rõ các cách phân loại sau đây:

Theo điện áp cuộn hút (Coil Voltage)

Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu, quyết định rơ le có tương thích với tín hiệu điều khiển của bạn hay không.

• Rơ le DC (Một chiều): Phổ biến nhất là 24VDC (tiêu chuẩn vàng cho ngõ ra PLC và các mạch cảm biến) và 12VDC (thường dùng trong điện tử và ô tô).
• Rơ le AC (Xoay chiều): Phổ biến nhất là 220VAC (dùng trong các tủ điện điều khiển trực tiếp bằng nguồn lưới, không qua bộ đổi nguồn) và 24VAC.
• Lưu ý: Dùng sai điện áp (ví dụ cấp 220V vào cuộn hút 24V) sẽ làm cháy cuộn hút ngay lập tức.

Theo số lượng chân và tiếp điểm

Số lượng chân quyết định khả năng điều khiển của rơ le.

• Rơ le 8 chân: Cung cấp 2 cặp tiếp điểm chuyển đổi (2PDT – 2 Pole Double Throw). Đây là loại đa dụng nhất, đủ cho hầu hết các tác vụ cơ bản như tự giữ, khóa chéo, hoặc điều khiển 1 tải và 1 đèn báo.
• Rơ le 14 chân: Cung cấp 4 cặp tiếp điểm chuyển đổi (4PDT). Đây là lựa chọn lý tưởng cho các kịch bản phức tạp, cần một tín hiệu để điều khiển đồng thời nhiều thiết bị.
• Các loại khác: Rơ le 5 chân (1 cặp tiếp điểm), 11 chân (3 cặp tiếp điểm) ít phổ biến hơn trong công nghiệp nhưng vẫn có những ứng dụng riêng.

Theo các tính năng bổ sung

Để tăng sự tiện lợi và an toàn, các nhà sản xuất đã tích hợp thêm nhiều tính năng hữu ích:

• Có đèn LED báo trạng thái: Một đèn LED nhỏ trên thân rơ le sẽ sáng lên khi cuộn hút có điện. Tính năng này cực kỳ hữu ích, giúp kỹ thuật viên biết ngay trạng thái của rơ le mà không cần dùng đồng hồ đo.
• Có nút test/khóa cơ khí: Một nút nhấn hoặc lẫy gạt cho phép người dùng kích hoạt rơ le bằng tay. Việc này giúp kiểm tra phần mạch động lực mà không cần cấp tín hiệu điều khiển, rất thuận tiện khi bảo trì, sửa chữa.

Theo hãng sản xuất uy tín

Thị trường có nhiều thương hiệu, nhưng một số cái tên đã được khẳng định về chất lượng, độ bền và sự ổn định:

• Omron (Nhật Bản): Nổi tiếng là “vua” trong ngành rơ le với độ bền cực cao, mẫu mã đa dạng và hoạt động ổn định.
• Schneider Electric (Pháp): Cung cấp các giải pháp đồng bộ cho tủ điện công nghiệp, sản phẩm có chất lượng tốt và được tin dùng rộng rãi.
• Idec (Nhật Bản), Finder (Ý): Cũng là những thương hiệu lớn với các dòng sản phẩm chuyên dụng và chất lượng cao.

Bí quyết chọn rơ le trung gian tối ưu

Bảng tham khảo nhanh giúp bạn ra quyết định chính xác:

Ứng Dụng Thực Tế	Yêu Cầu Kỹ Thuật Chính	Loại Rơ Le Gợi Ý
Kích tín hiệu từ cảm biến cho PLC	Điện áp điều khiển 24VDC, dòng rất thấp	Rơ le 8 chân, 24VDC, loại mỏng (slim), có đèn LED
Điều khiển cuộn hút Contactor 220V	Điện áp điều khiển 220V, 1-2 tiếp điểm	Rơ le 8 chân, 220VAC, dòng tiếp điểm > 5A
Mạch tự giữ, khóa chéo an toàn	Cần tối thiểu 2 bộ tiếp điểm độc lập	Rơ le 8 chân hoặc 14 chân, có nút test
Điều khiển nhiều đèn báo, van điện	Cần nhiều bộ tiếp điểm (từ 3 trở lên)	Rơ le 14 chân, có đèn LED

(Lưu ý: Luôn đọc kỹ thông số dòng điện chịu tải của tiếp điểm trên datasheet sản phẩm để đảm bảo độ bền).

Hướng dẫn xử lý lỗi và Cách kiểm tra Rơ le “Sống Hay Chết”

Một chiếc rơ le hỏng có thể gây dừng cả một dây chuyền. Việc nhận biết “bệnh”, hiểu nguyên nhân và cách phòng tránh sẽ giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí.

Các “bệnh” thường gặp của rơ le và cách phòng tránh

• Cuộn hút kêu to (buzzing): Nguyên nhân do điện áp không ổn định hoặc lõi từ bị bẩn/mòn.
• Dính tiếp điểm (Welding): Lỗi nghiêm trọng nhất, do dòng tải vượt quá định mức gây nóng chảy tiếp điểm. Phòng tránh: Chọn rơ le có dòng tiếp điểm cao hơn dòng tải ít nhất 20-30%.
• Tiếp điểm không ăn: Do bị oxy hóa hoặc bụi bẩn sau thời gian dài sử dụng.

Hướng dẫn 3 bước kiểm tra bằng đồng hồ VOM

Bước 1: Chỉnh VOM về thang đo điện trở (Ω).

Bước 2: Đo cuộn hút: Đặt que đo vào 2 chân A1, A2. Nếu đồng hồ hiển thị một giá trị điện trở ổn định, cuộn hút còn tốt. Nếu hiển thị OL (mạch hở), cuộn hút đã đứt.

Bước 3: Đo tiếp điểm

• Trạng thái nghỉ: Đo cặp COM-NC phải thông mạch (≈0 Ω). Đo cặp COM-NO phải hở mạch (OL).
• Trạng thái kích hoạt: Cấp đúng điện áp vào cuộn hút. Bây giờ, cặp COM-NC phải hở mạch (OL), và cặp COM-NO phải thông mạch (≈0 Ω). Nếu tất cả các bước kiểm tra đều đúng, rơ le của bạn hoàn toàn khỏe mạnh.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về rơ le trung gian

Dưới đây là các câu hỏi thường gặp về Rơ le trung gian mà VCCTrading đã tổng hợp qua quá trình tư vấn các dự án cho khách hàng.

Phân biệt rơ le trung gian và contactor như thế nào?

Sự khác biệt cốt lõi là khả năng chịu tải dòng điện. Rơ le trung gian là “tướng” trong mạch điều khiển (chịu dòng < 10A), trong khi contactor là “quân” ngoài mặt trận động lực (chịu dòng hàng chục đến hàng nghìn ampe).

Dùng rơ le trung gian để bật/tắt trực tiếp động cơ được không?

Không, tuyệt đối không. Dòng khởi động của động cơ cực lớn sẽ phá hủy tiếp điểm của rơ le ngay lập tức. Luôn dùng rơ le để điều khiển contactor, sau đó contactor sẽ đóng cắt nguồn cho động cơ.

Đế rơ le (socket) dùng để làm gì? Có bắt buộc không?

Đế rơ le giúp việc lắp đặt và thay thế rơ le chỉ mất vài giây mà không cần tháo dây. Nó không bắt buộc nhưng được coi là tiêu chuẩn trong công nghiệp vì sự tiện lợi và chuyên nghiệp.

Tuổi thọ của một rơ le trung gian phụ thuộc vào yếu tố nào?

Tuổi thọ phụ thuộc vào số lần đóng cắt và đặc tính của tải. Tải có tính cảm (động cơ, van điện từ) hoặc dung sẽ gây ra hồ quang điện khi đóng cắt, làm mòn tiếp điểm nhanh hơn nhiều so với tải thuần trở (đèn sợi đốt, điện trở nhiệt).

Relay trung gian không chỉ là một linh kiện, nó là trái tim của sự kết nối và an toàn trong mọi hệ thống điều khiển tự động. Việc hiểu sâu, chọn đúng và lắp đặt chính xác là nền tảng vững chắc cho một hệ thống hoạt động ổn định và bền bỉ.

Nếu bạn cần tư vấn chọn lựa rơ le phù hợp nhất cho dự án của mình, đừng ngần ngại liên hệ ngay với VCCTrading qua hotline: 0904.380.333 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời nhé.