Sách Self-help: Yêu Hay Ghét? | Vietcetera

Bạn có trải qua cảm giác vừa yêu vừa ghét sách self-help?

Lần đầu tiên tôi cầm lên cuốn sách Đắc Nhân Tâm là năm 15 tuổi. Khi đó tôi mới học cấp hai, thường xuyên lang thang cuối tuần với cô bạn thân ở phố sách Đinh Lễ.

Tâm hồn tôi lúc đó như tờ giấy trắng, hầu như chưa biết gì về đối nhân xử thế cuộc đời. Thế nên khi nhìn thấy dòng giới thiệu “Tác giả Dale Carnegie – ‘Ông tổ’ của dòng sách self-help (tự lực)”in đậm trên bìa sách, tôi liền chú ý, cầm lên ngó nghiêng.

Thấy vậy, cô bạn tôi dòm vào bảo: “Tao chúa ghét những kiểu sách mà tác giả dạy đời mình phải sống thế này, thế kia! Đọc sốt ruột lắm!” Nghe thế, tôi vội buông ngay cuốn sách xuống.

Mặc dù khi đó với tôi khái niệm “self-help” mới chỉ rất lờ mờ, lời nói kia của người bạn cũng đủ khiến tôi lập tức cảm thấy xấu hổ. Cảm giác như mình vừa bị bắt quả tang đang “có vấn đề” và cần cầu cứu người khác chỉ cho biết sống thế nào mới là đáng sống. Cảm giác ngượng ngùng này theo tôi đến vài năm sau đó.

Lần thứ hai tôi cầm lên cuốn Đắc Nhân Tâm là năm 19 tuổi. Khi đó tôi đã là sinh viên năm hai đại học, với nhiều vấn đề về trưởng thành, va vấp trong quan hệ giữa người với người.

Lần này có thêm điểm khác là tôi bắt gặp cuốn sách ở phiên bản tiếng Anh tại một hiệu sách ngoại văn cũ gần Hồ Tây. Tựa gốc của nó dài hơn nhưng thu hút tôi ngay: How to win friends and influence people (tạm dịch: Làm sao để có bạn bè và tạo ảnh hưởng đến người khác).

Đọc thêm lời giới thiệu trên bìa sách và lướt qua nội dung, tôi biết thêm đó là cuốn sách được xây dựng dựa trên các câu chuyện kinh doanh, đối nhân xử thế của các doanh nhân lớn, những người tạo ra ảnh hưởng, ít nhất là về mặt kinh tế cho xã hội hiện đại.

“Chà, khá là thú vị đấy nhỉ.” Tôi nghĩ thầm, định bụng sẽ quay lại đọc tiếp cuốn sách sau. Nhưng một sự kiện xảy ra đã khiến tôi thay đổi suy nghĩ ít nhiều.

Thời điểm đó, tôi đang chuẩn bị cho chuyến đi nước ngoài đầu tiên tới Mỹ và Peru để dự hội nghị APEC (Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương).

Đó là năm 2008, cả thế giới chao đảo vì khủng hoảng tài chính. Là một sinh viên ngành Quốc tế học, tôi cũng đã nghe nói ít nhiều về cuộc khủng hoảng này, nhưng phải đặt chân đến hội nghị APEC rồi, tôi mới thấm thía được ảnh hưởng của nó lớn đến như thế nào. Hầu hết mọi nguyên thủ quốc gia, chuyên gia tài chính, chủ doanh nghiệp lớn đều xuất hiện trong hội nghị với những cái chau mày mệt mỏi.

Tôi còn nhớ ông trưởng đoàn của tôi, một giáo sư người Mỹ, đưa cho sinh viên truyền tay tờ quảng cáo của chương trình năm ngoái (năm 20o7) và nói hãy nhìn vào các thương hiệu tài trợ in ở bìa sau: General Motors, Lehman Brothers…

“Trời ơi, họ đều đã phá sản hoặc đang bên bờ vực phá sản!” – Tôi sững sờ. Càng theo dõi sát hội thảo, càng nghe thêm nhiều điều về khủng hoảng kinh tế, tôi càng nhận ra những cái tên – những doanh nhân “sừng sỏ” mà cuốn Đắc Nhân Tâm nhắc đến nay đang khốn đốn như thế nào.

Nghĩ về lời hẹn quay lại đọc cuốn sách, tôi chần chừ: Liệu lời khuyên của họ có giá trị không khi bản thân họ hiện rơi vào tình huống như thế này? Nếu thực sự là “vĩ nhân,” tại sao họ còn gặp thất bại lớn đến thế?

Tất nhiên, bây giờ nhìn lại, tôi hiểu rằng việc thất bại trong kinh doanh không đồng nghĩa với việc những bài học về cuộc sống của họ là sai, hay cách đối nhân xử thế của họ không hợp lý. Chúng ta đôi khi học được nhiều hơn từ những câu chuyện thất bại. Nhưng tôi của năm 19 tuổi thì không nghĩ được đến thế.

Lần thứ ba tôi cầm lên cuốn Đắc Nhân Tâm là năm 25 tuổi. Mọi thứ sau 6 năm đã hoàn toàn đổi khác. Kinh tế thế giới dần ổn định. Hiệu sách ngoại văn cũ năm nào đã chuyển sang một ngõ nhỏ ở phố Châu Long. Còn tôi thì đã đi làm và cũng ít nhiều được thực tế dạy cho thế nào là “đắc nhân tâm.”

Lần này tôi cầm cuốn sách lên, không ngại ngùng, không giấu diếm, không bị thúc ép về thời gian. Lần đầu tiên, tôi đọc nhập tâm từ đầu cuốn sách. Nhưng thật ngạc nhiên, tôi không hề thích cuốn sách này.

Dù có cố gắng tập trung đến đâu, tôi cũng không thể đọc quá một nửa cuốn sách. Và đó cũng là lần cuối cùng tôi cầm lên cuốn sách này.

Nhưng tôi không thích không có nghĩa rằng Đắc Nhân Tâm không phải là một cuốn sách thú vị. Tôi từng biết rất nhiều người, đặc biệt những người làm kinh doanh, đã học được nhiều điều bổ ích từ cuốn sách này. Nhiều người còn khẳng định đây là cuốn sách đã làm thay đổi cuộc đời họ. Thậm chí cho tới tận bây giờ, sau gần 90 năm ra mắt phiên bản đầu tiên, Đắc Nhân Tâm vẫn là một cuốn sách được mọi người tìm đến nhiều nhất trong dòng self-help.

Như vậy, nói một cách chính xác hơn, cuốn sách này và tôi không hợp nhau.

Nhìn lại, khó có thể chỉ ra một lý do duy nhất khiến tôi không thích cuốn sách này. Nó có thể là vì cách tiếp cận của cuốn sách quá kinh doanh, quá “thị trường.” Có lẽ vì phong cách viết, vì lối suy nghĩ và tính cách của tác giả không hợp với tôi… Vì lý do gì đi chăng nữa, việc đọc cuốn sách này khiến tôi nhận ra điểm đặc biệt của dòng sách self-help.