Sự Gặp Gỡ Thú Vị Giữa Victor Hugo Và Honoré De Balzac

Toggle navigation

• Trang Nhất
• Giới thiệu
• Dòng chảy
• Bình luận văn nghệ
• Văn xuôi
• Thơ
• Người lính
• Thế giới
• VNQĐ kết nối

Thứ Sáu, 13/02/2026

• Trang chủ
• Giới thiệu
• Dòng chảy
  • Quốc phòng
  • Chính trị - xã hội
  • Văn nghệ
• Bình luận văn nghệ
  • Điểm sách
  • Phê bình văn nghệ
  • Diễn đàn văn nghệ
  • Trao đổi
  • Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
• Văn xuôi
  • Sáng tác
  • Nửa thế kỉ văn xuôi
  • Tác giả & tác phẩm
  • Bút kí - Phóng sự
  • Truyện ngắn dự thi
• Thơ
  • Sáng tác
  • Tác giả & tác phẩm
  • Thơ trên bàn biên tập
  • Thơ dự thi
• Người lính
  • Chuyển động
  • Giải trí
  • Chiến sĩ +
  • Hôm qua & Hôm nay
  • Camera của tôi
• Thế giới
  • Chân dung
  • Sáng tác
  • Phê bình văn học
  • Tin tức
• VNQĐ kết nối
  • Thư tòa soạn
  • VNQĐ số mới
  • Văn học & nhà trường
  • NHÂN VẬT TUẦN NÀY
  • Tư liệu VNQĐ

Từ nguyên mẫu đến nhân vật Hai nhân vật - một nguyên mẫu: Sự gặp gỡ thú vị giữa Victor Hugo và Honoré de Balzac Chủ Nhật, 08/01/2017 00:09 Email .  NGUYÊN MINH Cùng chung cấu trúc nguyên tử cacbon nhưng kim cương rực sáng lấp lánh còn than chì đen sì tối om. Dẫu vậy, gạt đi sự tương phản bề ngoài, cả hai vật thể đều có giá trị lớn với đời sống. Hiện tượng thú vị này của tự nhiên dễ khiến người ta liên tưởng đến trường hợp hai nhân vật của hai nhà văn lừng danh nước Pháp là Victor Hugo và Honoré de Balzac. Từ một nguyên mẫu chung ở hiện thực, nhân vật Jean Valjean trong Những người khốn khổ trở thành hiện thân của ánh sáng thiện lương và lòng bác ái, hoàn toàn đối lập với nhân vật Vautrin ở chuỗi tác phẩm Lão Goriot, Ảo tưởng tan tành, Vinh và nhục của người kĩ nữ… trong bộ Tấn trò đời, kẻ đại diện cho thế lực của bóng tối bạo tàn và cái ác khủng khiếp. Cả hai nhân vật đều có thể coi là hai mẫu hình kinh điển, nơi thể hiện bút lực và tâm huyết của những thiên tài văn học phương Tây thế kỉ XIX. Đặt Jean Valjean bên cạnh Vautrin giống như đặt thiên thần sánh ngang cùng quỷ dữ nhưng ít ai ngờ, hai nhân vật này đều xuất phát từ một nguyên mẫu - một tên tướng cướp khét tiếng ở Pháp lúc bấy giờ. Hắn chính là Vidocq, kẻ đã trải qua không ít thăng trầm với những lần “lên voi xuống chó” đáng kinh ngạc. Từ một tên côn đồ dưới đáy xã hội, Vidocq đã xoay chuyển tình thế, trở thành người bảo vệ pháp luật, một tên mật thám giàu có, có tài khoản gửi ngân hàng, thậm chí là một người đáng kính, sau này còn có ý định xuất bản hồi kí… Cuộc đời kì lạ của Vidocq in dấu trong số phận của hai nhân vật Jean Valjean và Vautrin nhưng được hai nhà văn xử lí với hai bút pháp hoàn toàn khác nhau. Không khó hiểu khi nhân vật đậm chất hiện thực của Honoré de Balzac được cho là có nhiều điểm giống với nguyên mẫu hơn so với nhân vật đầy tính lãng mạn của Victor Hugo. Trong Những người khốn khổ, cuộc đời của nhân vật Jean Valjean cũng có nhiều khúc ngoặt giống với Vidocq khi từ một người tù khổ sai thấp kém đã bất ngờ trở thành ngài thị trưởng Madeleine cao quý và giàu có, cũng thoát xác thần kì khỏi vũng lầy tăm tối của thời trai trẻ để bước lên những bậc thang của danh vọng và quyền lực khi bước vào tuổi trung niên. Nhưng đây có lẽ chỉ là những sự trùng hợp bên ngoài. Bởi về bản chất, Jean Valjean chưa bao giờ là tên lưu manh như Vidocq. Sự khốn cùng đã đẩy cậu bé Gian vào cảnh tù tội và hành vi cứu vớt đúng lúc của giám mục Myriel đã “thắp tia lửa đầu tiên” để người thanh niên lầm lỡ ấy từng bước vượt lên trên hoàn cảnh tăm tối. Được xây dựng dưới ánh sáng của chủ nghĩa lãng mạn thuần khiết và lòng tin Cơ Đốc giáo ngây thơ, nhân vật Jean Valjean là sự tiếp nối và kết tinh hình tượng của cả hệ thống nhân vật người khốn khổ đã xuất hiện trước đó trong các tác phẩm văn xuôi của Victor Hugo như Quasimodo (Nhà thờ Đức Bà Paris), người bị kết án (Ngày cuối cùng của người bị kết án), Claude Gueux (Claude Gueux)… Điểm ưu trội hơn so với những nhân vật trước đó chính là sự không đầu hàng của Jean Valjean trước mọi khó khăn gian khổ, sự đấu tranh không ngừng nghỉ của nội tâm giữa cái ác và cái thiện, là sức mạnh bền bỉ đáng khâm phục của một con người dám đương đầu với tất cả sóng gió để tự cứu lấy mình và cứu xã hội xung quanh. Trong quãng thời gian làm thị trưởng của ông Madeleine, thông qua những việc làm cụ thể cho dân chúng ở thị trấn ta không chỉ thấy ánh sáng “cứu nạn” của chủ nghĩa bác ái Gia Tô giáo mà còn cảm nhận rõ nét ánh sáng của lí tính, trí tuệ, của nền triết học Ánh sáng thế kỉ XVIII và tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng thế kỉ XIX. Ông Madeleine là hiện thân rực sáng cho những ước mơ và lí tưởng xã hội của Victor Hugo dưới ảnh hưởng các thành tựu lớn về tư tưởng của thời đại.   Nhưng cuộc đời của ông Madeleine đã không dừng lại trong ánh hào quang của tiền tài và danh vọng (như Vidocq ngoài đời được thụ hưởng một cuộc sống sung sướng). Xã hội không tưởng dưới sự cai quản của ngài thị trưởng nhanh chóng kết thúc khi ông quyết định đánh đổi tất cả để làm rõ sự thật về thân thế của mình. Tầm vóc của nhân vật đã được nâng lên một tầm cao mới khi trong cái đêm giằng xé tư tưởng quyết liệt của Jean Valjean, Victor Hugo đã nhìn thấy ở con người khốn khổ này cuộc đấu tranh nội tâm cao cả như của Đức Chúa Trời xưa kia khi quyết định tự nộp mình cho bọn Pha-ri-điêng: “Một nghìn tám trăm năm trước, người đàn ông khốn khổ này, trong khi những cành ô liu lay động trước gió tàn nhẫn của vô biên, con người bí ẩn thâu tóm trong mình mọi sự thiêng liêng và mọi nỗi đau khổ của nhân loại, cũng đã nhiều lần lấy tay gạt chén tân khổ đáng sợ đã hiện ra trước mắt người, chan chứa bóng tối và tràn ngập đêm đen, giữa những khoảng không thăm thẳm đầy sao...”. Cũng sau đêm này, một điều khác đang chờ đợi Jean Valjean, đó là nghĩa vụ thực hiện lời hứa nuôi dạy Cosette đúng với nguyện vọng của Fantine trước khi mất. Ông đã từng bước giành lại tự do cho mình và mang đến cho người con gái nuôi một gia sản và một địa vị xã hội đủ để cô kết hôn với người mình yêu một cách đầy hạnh phúc. Nhưng đúng lúc lời hứa sắp được hoàn thành, để đạt tới đỉnh cao của sự chuộc tội, Jean Valjean lại một lần nữa trả lại tất cả: tự do, danh dự, tên tuổi… và đến lúc đó ông mới hoàn toàn thanh thản để trở về với Chúa. Có thể nói, Jean Valjean không chỉ là hình mẫu hoàn hảo của thiên lương và sự cao cả vô bờ mà ngay trong nhân vật này đã chứa đựng hết những hạn chế trong tư tưởng của Victor Hugo về phương thức lí giải hạnh phúc xã hội theo quan điểm lãng mạn. Ông từng đưa ra quan điểm: “Dân chúng đau khổ, dân chúng đói, dân chúng lạnh. Vì nghèo đói, họ đã đi đến tội ác hoặc sa đọa tùy theo giới của họ. Hãy thương lấy dân chúng” (lời tựa truyện Claude Gueux năm 1834). Và ở Những người khốn khổ, Victor Hugo càng thể hiện đức tin vào lòng bác ái, tình thương yêu con người theo cách của kinh Phúc âm có thể cải tạo được cá nhân và đem lại hạnh phúc cho xã hội. Từ cùng một chất liệu nhưng nhà văn hiện thực kiệt xuất Honoré de Balzac có phương thức tái hiện và xây dựng nhân vật Vautrin hoàn toàn khác với Jean Valjean, giúp nhân vật tiệm cận gần hơn với bản chất thật sự của nguyên mẫu Vidocq. Bằng thủ pháp “nhân vật tái hiện” đầy sáng tạo và hiệu quả, Balzac đã cho nhân vật Vautrin trở đi trở lại trong hơn hai mươi tác phẩm của bộ Tấn trò đời với những vị trí chính - phụ khác nhau nhưng đều nằm trong một logic phát triển tính cách thống nhất và xuyên suốt. Xuất hiện lần đầu trong truyện Lão Goriot, Vautrin nhanh chóng gây sự chú ý khi đưa ra những phát ngôn - những lời khuyên “chí tình” cho Rastignac, qua đó bộc lộ rõ bản chất lưu manh “chuyên nghiệp” và sự tàn nhẫn trắng trợn của hắn: “Phải tiêu diệt lẫn nhau như những con nhện cùng trong một cái bình… Phải lao vào đống người ấy như một viên đạn đại bác hay phải len lỏi như bệnh dịch hạch. Lương thiện chẳng được việc gì ráo”. Tiếp đó, ở Ảo vọng tiêu tan, người đọc không khỏi lạnh sống lưng khi đọc những lời răn dạy của gã côn đồ cho chàng thanh niên đầy tham vọng đổi đời Lucien: “Khi anh ngồi vào bàn chơi bạc, anh có bàn cãi về điều kiện không? Luật lệ chơi bài đã định rồi, anh chỉ còn việc thừa nhận… Kẻ tham vọng nào muốn chiến đấu bằng những phương châm đạo đức, trong một trường đấu mà đối phương bất chấp tuốt, thì chỉ là một đứa trẻ…”. Điều trớ trêu là sau khoảng hai chục tác phẩm trong Tấn trò đời, kẻ ngoài vòng pháp luật này sẽ trở thành… người bảo vệ luật pháp. Ở chương “Sự hiển hiện cuối cùng của Vautrin” trong Vinh và nhục của người kĩ nữ, Honoré de Balzac đã ngầm nhắc đến kết cục sung sướng của nhân vật qua đoạn đối thoại giữa Rastignac và Vautrin: “Nhưng ông sẽ làm gì bây giờ?” - “Làm người cung ứng cho nhà giam, thay vì làm kẻ bị ngồi trong đó”. Lời đáp mỉa mai của Vautrin tuy mâu thuẫn nhưng rất phù hợp với xã hội thối nát mà y đang sống. Rõ ràng, từ gợi ý ban đầu về một tên tướng cướp ranh ma, gặp thời, Honoré de Balzac đã xây dựng nên một nhân vật lưu manh điển hình, khiến người đối diện vừa khiếp sợ, vừa không thể không khuất phục. Trước Vautrin, hình tượng tướng cướp đã xuất hiện trên văn đàn và để lại nhiều hiệu ứng thú vị như tên cướp của Schille, Walter Scott… Nhưng có lẽ, nhân vật này không chỉ là sự tiếp nối của hệ thống nhân vật trước đó mà là một nhân vật mang “vóc dáng khác thường của loại người bất hợp pháp” và “với tư cách là một nghệ sĩ, với tính cách của Honoré de Balzac, rõ ràng nhà văn vẫn mãi thán phục Vautrin” (theo nhận xét của nhà nghiên cứu Đặng Anh Đào). Không phải ngẫu nhiên mà Vautrin luôn xuất hiện đúng lúc những chàng trai trẻ - những người đại diện cho thế hệ trẻ sau Cách mạng tư sản  - đang hoàn thành bước chuyển từ ảo tưởng sang hiện thực. Có nhà nghiên cứu cho rằng vai trò của Vautrin cũng giống như chức năng của con quỷ Mephistopheles trong tác phẩm của Goethe. Những điều mà Vautrin tổng kết và khuyên nhủ các chàng trai cũng là bản cáo trạng đanh thép đối với xã hội tư sản đương thời. Sự đổi chiều trong số phận của Vautrin (cũng giống như Vidocq ngoài đời) thật ra không phải là điều gì quá bất ngờ bởi bản chất lưu manh khốn nạn của chúng hoàn toàn phù hợp với trật tự xã hội Pháp nhốn nháo, thối nát lúc đó, nơi cái ác ngự trị và hoành hành, nơi cái xấu có thể chễm chệ lên ngôi mà không gặp rào cản. Là một nhà văn lãng mạn chủ nghĩa bậc thầy, Victor Hugo đã xây dựng nhân vật Jean Valjean như một ảo ảnh của cái Đẹp và cái Thiện. Là một trong những chủ soái của dòng văn học hiện thực, Honoré de Balzac đã mạnh tay ban cho nhân vật Vautrin những nét sắc đậm nhất của cái Ác và cái Xấu. Từ cùng một nguyên mẫu nhưng mỗi nhà văn đã mang đến cho nhân vật của mình những sắc diện hoàn toàn mới mà ở thái cực nào, nhân vật cũng bộc lộ được hết chiều sâu tư tưởng mà nhà văn muốn gửi gắm.     N.M VNQD Tin tức khác

• Lần đầu tiên một nhân vật tiểu thuyết có chức danh này

• "Đồi lau sau hoa tím" những mảnh ghép kí ức

• Thực tế đời sống và nhân vật trong "Dòng sông phẳng lặng"

• Nhà văn Hoàng Bình Trọng với Bí mật một khu rừng

• Nguyên mẫu nhân vật trong "Một mình một ngựa"

• Người bí thư châu ủy

• HỒN XƯA LƯU LẠC - BA NGUYÊN MẪU MỘT NHÂN VẬT

• NHÂN VẬT VĂN HỌC - BÍ ẨN CỦA NGHỀ VIẾT

• NGUYÊN MẪU CỦA NHÂN VẬT ROBINSON CRUSOE

• “Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai”

Bài đọc nhiều nhất

• Hàng binh vùng vĩ tuyến
• Những mùa xuân ở xứ người của Bác
• Thơ của Anh Ngọc
• Chiều cuối năm
• Thơ của Nguyễn Việt Chiến
• Công nghiệp quốc phòng Việt Nam, từ cội nguồn lịch sử đến tự hào quốc gia
• Thơ của Vũ Quần Phương

Video Ống kính nhà văn

Những chú ngựa cho đi sự sống

Điệu vũ giữa mùa đông Hokkaido

Niềm vui và bản sắc văn hóa Chăm trong lễ hội Ka-te

Biển vàng hướng dương nơi xứ Nghệ

Khi tác giả là nguyên mẫu

Trong thời gian này tôi cùng trung đội ở trên chốt rất gần địch. Trận địa tôi chỉ cách khu nhà hòa hợp chừng 1 cây số... (NGUYỄN TRỌNG LUÂN)

Những người tôi gặp, những chuyện tôi viết

Tôi từng hình dung viết văn là công việc của sự hư cấu, một hành trình phác dựng thế giới từ trí tưởng tượng, nơi nhà văn tự do tạo hình mọi thứ theo ý mình... (TRẦN THỊ TÚ NGỌC)

Nguyên mẫu của tôi là những người đã phất cao cờ hồng tháng Tám năm 1945

Là người đi dọc biên giới phía Bắc, tôi có thế mạnh khi hình dung, mở ra không gian của giai đoạn lịch sử đó... (PHẠM VÂN ANH)

Các nguyên mẫu trong "Trăng lên"

Cụ đã kể cho tôi nghe về cuộc đời của mình. Cụ nguyên là một võ sư. Cuộc đời cụ có thể viết thành một thiên tiểu thuyết... (THẾ ĐỨC)

Sách từ Nhà số 4 Đặt mua tạp chí Văn nghệ Quân đội Lịch phát sóng trên kênh

• Lịch phát sóng thứ 7 ngày 6/4
• Lịch phát sóng thứ 6 ngày 5/4

TRUYỀN THÔNG & PHÁT TRIỂN Cửa sổ văn nghệ

Triển lãm Thánh Mã 2026

Các tác phẩm đa dạng về chất liệu, kích thước, phong cách, mang đến sự ấn tượng đặc biệt trước thềm xuân Bính Ngọ 2026.

Chiếu phim kỉ niệm những sự kiện trọng đại của đất nước

Chương trình phim chiếu trong Đợt phim tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia bao gồm các phim truyện: Thanh âm vượt đại dương, Tử chiến trên không, Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối

Khúc tráng ca người lính qua nét vẽ Lê Anh Vân

Lê Anh Vân sáng tác ở nhiều đề tài, song khi nhắc đến ông, công chúng không thể không nhớ tới những tác phẩm giàu xúc cảm và mang tinh thần hiện đại về người lính

Sự trở lại của những bậc tài danh

Nguyễn Tư Nghiêm tiếp tục kéo dài truyền thống vẽ Kiều khởi từ đầu thế kỉ XX với sự tham gia của nhiều danh họa

Chiêm nghiệm cái đẹp từ những khuôn hình nhỏ

Triển lãm tranh kích thước nhỏ mang đến một trải nghiệm nghệ thuật rất riêng. Ở đó, mỗi hoạ sĩ tạo nên thế giới của sự tinh tế và độ tỉ mỉ trong từng nét cọ.

Nhiều tác giả trẻ giành giải thưởng tản văn “Đối thoại với núi rừng”

Ngoài nhà văn Du An là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam còn lại đều là các gương mặt mới, có người còn rất trẻ.

“Ngày tháng này”: biến tấu của kí ức

Chuyển biến mạnh mẽ nhất của Đặng Tiến trong triển lãm lần này nằm ở chất liệu sơn mài. Mười bức sơn mài trong tổng số hơn bốn mươi tác phẩm

“Kính vạn hoa mở ra thế giới…”

Nhân dịp kỉ niệm 30 năm ra mắt bộ truyện Kính vạn hoa của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức cuộc thi Viết

Triển lãm “Sắc thu”: Vẻ đẹp nhân văn trong nhịp sống đương đại

Lấy cảm hứng từ vẻ đẹp tiềm ẩn của quê hương đất nước, từ sức sống hồi sinh sau thiên tai, bão lũ

Ra mắt tác phẩm mới của nhà văn Haruki Murakami

Haruki Murakami từ lâu đã trở thành một hiện tượng văn chương toàn cầu. Ở Việt Nam, Murakami ghi dấu ấn sâu đậm với độc giả qua nhiều tiểu thuyết nổi tiếng

• Trang nhất
• Giới thiệu
• Dòng chảy
• Bình luận văn nghệ
• Văn xuôi
• Thơ
• Thế giới
• VNQĐ kết nối

Tạp chí văn nghệ quân đội điện tử - tổng cục chính trị - QĐND Việt Nam

Tổng biên tập: Nguyễn Bình Phương - Tòa soạn và trị sự: 4 Lý Nam Đế - Hà Nội

Tel: (84 - 024)8454370 Fax: (84 - 024)7333979

Email: [email protected] / [email protected]

Thường trú phía Nam: 161 - 163 Trần Quốc Thảo, P9, Q3, TP.Hồ Chí Minh