Sự Hình Thành Trọng Quan - Đông Hưng - Thái Bình

1. Sự thay đổi địa danh, địa giới từ thời Hùng Vương tới thời thuộc Pháp thành lập tỉnh Thái Bình năm 1890.

Trọng Quan là một vùng đất cổ được bồi đắp cách nay hàng ngàn năm, các di vật hiên lưu giữ tại Bảo tàng Thái Bình đã khẳng định cách nay trên 2000, ngay từ thời Hùng Vương dựng nước đã có cư dân sinh song trên vùng đất Trọng Quan ngày nay.

Đại việt sử kí toàn thư ghi: “Hùng Vương lên ngôi, đặt quốc hiệu là Văn Lang, nước này Đông giáp bể Nam Hải, Tây đến Ba Thục, Bắc đến hồ Động Đình, Nam giáp nước Hồ Tôn chia nước là 15 bộ. Giao Chỉ, Chu Diên, Vũ Ninh, Phúc Lộc, Cửu Chân, Bình Văn, Tân Hưng, Cửu Đức đều là đất thần thuộc của Hùng Vương”. Việt sử lược cũng nêu 15 bộ ở thời Hùng Vương, trong đó có bộ Lục Hải. Trong Đại Nam nhất thống chí do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn thời Tự Đức năm 1882 cho rằng bộ Lục Hải là tên chỉ vùng đất thuộc Nam Định (Khi ấy đại bộ phần tỉnh Thái Bình ngày nay trừ các huyện Hưng Nhân, Duyên Hà, Thần Khê cũ thuộc tỉnh Hưng Yên thì đều thuộc tỉnh Nam Định).

So sánh đối chiếu với các sách Việt sử lược, Lĩnh Nam chích quái, Dư địa chí của Nguyễn Trãi và Dư địa chí – Lịch triều Hiến chương Loại chí của Phan Huy Chú ta có thể khẳng định rằng bộ Lục Hải là toàn bộ đất dai miền duyên hải Bắc Bộ trong đó có Thái Bình và bản xã.

Sang thời kì Bắc thuộc, thuộc về đất Tượng Quận. Sau nhà Hán chia nước Âu Lạc là ba quận: Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam. Mỗi quận lại chia làm các huyện, quận Giao Chỉ được chia làm 10 huyện, vùng đất châu thổ song Hồng được chia làm 2 huyện An Đinh và Câu Lậu. Theo sách Đât và người Thái Bình, Trọng Quan thuộc về huyện An Định.

Sang đời Tấn vùng đất Trọng Quan thuộc huyện Chu Diên, quận Giao Chỉ.

Sang đời Đường, năm Vũ Đức thứ 4 đổi huyện Chu Diên thành Diên Châu, đặt hai huyện Cao Lăng và An Định. Cao Lăng là huyện Tiên Lữ thời Lê và vùng phía Bắc sông Luộc. An Định là vùng đất phía Nam tức địa hạt Thái Bình. Trọng Quan thuộc huyện An Định.

Năm Trinh Quán thứ nhất 627 lại bỏ hai huyện Cao Lăng và An Định gộp trả lại Chu Diên.

Năm 938, Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán xưng Vương hiệu. 6 năm sau Ngô Vương mất. Các Hùng trưởng đua nhau nổi dậy cát cứ các quận, ấp để tự giữ. Trọng Quan nằm ở ven tả ngạn sông Trà Lý thuộc về Kỳ Bố Hải Khẩu do Trần Minh Công – Trần Lãm cát cứ.

Sang đời Đinh, đất bản xã thuộc về Đằng Châu, hương Đa Cương.

Sang thời Tiền Lê, năm 1005 vua Lê Long Đĩnh cho đổi Đằng Châu thành phủ Thái Bình. Đất Trọng Quan lệ về phủ Thái Bình.

Sang thời Lý chia 10 đạo thời nhà Tiền Lê thành 24 lộ. Trọng Quan thuộc về Lộ Long Hưng.

Lộ Long Hưng gồm có các huyện Ngự Thiên, Diên Hà, Thần Khê và các hương Cổ Lũ (sau là huyện Cổ Lan và huyện Tây Quan), hương Thái Bình. Trọng Quan lệ về huyện Cổ Lan hương Cổ Lũ cũ.

Sang thời Trần thăng Lộ Long Hưng làm Phủ Long Hưng. Khi đó với tên cổ là trang Chủng Lan thuộc về huyện Cổ Lan.

Đời Hồ phủ Long Hưng được đổi làm phủ Tân Hưng, trang Chủng Lan thuộc phủ Tân Hưng.

Thời thuộc Minh, phủ Tân Hưng đổi tên thành phủ Trấn Man. Trang Chủng Lan thuộc về huyện Cổ Lan phủ Trấn Man.

Sang thời Lê Sơ, Hoàng đế Lê Thái Tổ chia cả nước làm 5 đạo, vùng đất Thái Bình thuộc Nam đạo. Phủ Trấn Man lấy lại tên cũ là Tân Hưng. Lệ vào Trấn Sơn Nam.

Năm Quang Thuận thứ 10, Hoàng Đế Lê Thánh Tông đổi huyện Cổ Lan thành huyện Thanh Lan.

Đời Lê Trung hưng, kiêng húy vua Kính Tông Lê Duy Tân, phủ Tân Hưng đổi tên thành phủ Tiên Hưng.

Năm Cảnh Hưng thứ 2 (1741) chia Sơn Nam thành Sơn Nam thượng trấn và Sơn Nam hạ trấn, vùng đất Thái Bình đều thuộc Sơn Nam hạ trấn. Trang Chủng Lan khi đó gồm ba thôn Vinh Hoa, Hưng Quan, Trường Sinh. Trang Chủng Lan lệ vào tổng Cát Hộ.

Khi đó là trang Chủng Lan, tổng Cát Hộ thuộc huyện Thanh Lan, phủ Tiên Hưng, trấn Sơn Nam hạ.

Năm Gia Long thứ 1 (1802) kiêng húy chữ Lan 蘭 (mẹ vua Gia Long), trang Chủng Lan đổi thành xã Trùng Quan, đổi huyện Thanh Lan thành Thanh Quan 青關縣, đặt thuộc phủ Tiên Hưng, đổi trấn Sơn Nam hạ thành trấn Nam Định.

Năm Minh Mệnh 13 (1832), nhà vua cải cách đơn vị hành chính đổi trấn làm tỉnh. Trấn Nam Định thành tỉnh Nam Định, cắt ba huyện Thần Khê, Duyên Hà, Hưng Nhân thuộc phủ Tiên Hưng về lập phủ Tiên Hưng tỉnh Hưng Yên. Huyện Thanh Quan lệ về phủ Kiến Xương, tỉnh Nam Định.

Năm Tự Đức thứ 4 (1851) đặt thuộc phủ Thái Bình tỉnh Nam Định.

Khi đó xã Trọng Quan ngày nay là xã Trùng Quan, tổng Cát Hộ, huyện Thanh Quan, phủ Thái Bình, tỉnh Nam Định. Bao gồm 3 thôn: Vinh Hoa, Trường Sinh, Hưng Quan.

2. Sự thay đổi địa danh, địa giới từ thời thuộc Pháp thành lập tỉnh Thái Bình năm 1890 tới Cách mạng tháng 8 năm 1945.

Ngày 21 tháng 3 năm 1890, Toàn quyền Đông Dương (Jules Pi Quet) kí nghị định thành lập tỉnh Thái Bình trên cơ sở Phủ và phân phủ Thái Bình, phủ Kiến Xương tách ra từ tỉnh Nam Định và huyện Thần Khê tách ra từ phủ Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên nhập vào phủ Thái Bình. Phủ Thái Bình đổi thành phủ Thái Ninh.

Năm 1894 cải cách hành chính huyện lệ trực tiếp vào tỉnh không thông qua phủ, huyện Thanh Quan được thăng làm phủ Thái Ninh (khi này tương đương với 1 huyện lớn). Tổng Cát Hộ đổi lấy tên là tổng Cát Đàm, chia lại hành chính tổng Cát Đàm. Vốn trước tổng Cát Hộ gồm 3 xã Trùng Quan, Cát Hộ, Sa Cát nay chia xã Cát Hộ thành các xã: Nam Thọ, Nghĩa Phương, Phương Cúc, Phương Đài, Hiệp Trung. Xã Trùng Quan tách làm ba xã Vinh Quan, Hưng Quan, Tràng Quan. Xã Sa Cát tách thành hai xã Sa Cát Lương và Sa Cát Giáo. Nhập các xã Cầu Nhân, Cầu Nghĩa, Thượng Đạt, Bồ Xuyên Tả, Duy Tân từ tổng Lạc Đạo về tổng Cát Đàm.

Tổng Cát Đàm gồm 15 xã, lị sở đặt ở Hiệp Trung.

3. Sự thay đổi địa danh, địa giới từ Cách mạng tháng 8 năm 1945 tới năm 2012.

Ngày 19/8/1945 đánh giấu một sự kiên quan trọng ở nước ta. Cuộc cách mạng công nông do Đảng lãnh đạo đã thắng lợi. Ngày mùng 2/9/1945 nhà nước dân chủ nhân dân được thành lập. Chính phủ mới đã tiến hành từng bước cải cách hành chính. Giai đoạn 1945 – 1947 sự phân chia hành chính cấp địa phương được giữ nguyên.

Tháng 10 năm 1947 các xã mới được thành lập trên cơ sở các xã, thôn làng cũ nhập lại với nhau thành các đại xã. Khi này 15 xã của tổng Cát Đàm được nhập lại thành các xã: xã Cát Hộ nhập từ các xã Nam Thọ, Nghĩa Phương, Phương Cúc, Phương Đài, Hiệp Trung, Cầu Nhân, Cầu Nghĩa, Thượng Đạt; xã Trọng Quan nhập từ các xã Vinh Quan, Hưng Quan, Tràng Quan; xã Hoàng Diệu nhập từ các xã Sa Cát Lương, Sa Cát Giáo, Bồ Xuyên Tả, Duy Tân. Vào thời gian này xã Trọng Quan thuộc phủ Thái Ninh.

Tháng 3 năm 1949 chia lại địa giới các huyện (bỏ ba phủ gọi chung là huyện). Cắt các xã Hoàng Diệu, Cát Hộ, Trực Nội, Trọng Quan, Đông Động, Tống Lễ, Thượng Phương, Hội Phú, Tam Sơn, Tứ Hải thuộc huyện Thái Ninh về huyện Đông Quan. Khi này xã Trọng Quan thuộc về huyện Đông Quan.

Ngày 2 tháng 12 năm 1955, chính phủ ban hành nghị định số 622 TTg sửa đổi địa giới hành chính các huyện. Xã Trọng Quan thuộc huyện Đông Quan sát nhập vào huyện Tiên Hưng.

Ngày 17 tháng 6 năm 1969, Hội đồng chính phủ ra quyết định số 93CP hợp nhất và điều chỉnh địa giới các huyện thuộc tỉnh Thái Bình. Huyện Tiên Hưng và huyện Đông Quan được hợp nhất lại thành huyện Đông Hưng.

Thời kì này xã Trọng Quan gồm có ba làng Vinh Quan tên nôm là Sen, Hưng Quan tên nôm là Sồng, Tràng Quan tên nôm là Sinh, cả xã được chia làm các xóm: Cồn Vinh, Cồn Tràng, Tây Sơn, Bến Đò, Chùa Quán, Hòa Bình, Anh Dũng, Đồng Bến, Độc Lập, Thành Công, Chiến Thắng, Đông Xuân, Tây Xuân, Đoan Hùng, Đoan Cường, Quyết Tiến, Tân Tiến.

Năm 1990 đổi tên các xóm, bản xã gồm 16 xóm, năm 2003 thực hiện quyết định số 65/2002/QĐ UB của ủy ban nhân dân tỉnh về việc tổ chức lại thôn làng xã Trọng Quan thành lập 7 thôn.

Xóm mới	Xóm cũ	Thôn
Xóm 1	Cồn Vinh	Tràng Vinh
Xóm 2	Cồn Tràng
Xóm 3	Tây Sơn	Tràng Sinh
Xóm 4	Bến Đò
Xóm 5	Chùa Quán
Xóm 6	Hòa Bình	Tràng Quan
Xóm 7	Anh Dũng
Xóm 8	Đồng Bến
Xóm 9	Độc Lập	Hưng Quan
Xóm 10	Thành Công
Xóm 11	Chiến Thắng
Xóm 12	Đông Xuân	Vinh Hoa
Xóm 13	Tây Xuân
Xóm 14	Đoan Hùng	Vinh Quan
	Đoan Cường
Xóm 15	Quyết Tiến
Xóm 16	Tân Tiến	Vinh Tiến

Nhắn tin cho tác giả Lai Quy Duong @ 20:25 03/04/2013 Số lượt xem: 2418 Số lượt thích: 0 người