Tác Giả Bài Thơ 'Chiều Trên Phá Tam Giang', Nhà Thơ Tô Thùy Yên ...

Nhà thơ Tô Thùy Yên vừa mất vào ngày 9 giờ 15 ngày 21.5.2019 (theo giờ Mỹ) tại thành phố, Houston,tiểubang Texas, Mỹ, hưởng thọ 81 tuổi. Thông tin nhà thơ Tô Thùy Yên qua đờiđược nhiều người trong giới văn nghệ Sài Gòn và hải ngoại ngậm ngùi chia sẻ trên Facebook.

Trêntrang cá nhân của nhiều văn nghệ sĩ Việt Nam,hình ảnh tác phẩm, những câu thơ tiêu biểu củaTô Thùy Yên cũng được đăng tải như một sự bày tỏ lòngngưỡng mộ và thương tiếc một tài năng thi ca của Việt Nam đã về với cõi vĩnh hằng.

Nhà thơ Tô Thùy Yên - Ảnh: T.L

Nhà thơ Tô Thùy Yên, tên thật Đinh Thành Tiên, sinh năm 1938 tại Gò Vấp, Gia Định, Sài Gòn trong một gia đình đông các em;cha làm chuyên viên phòng thí nghiệm thuộc Viện Pasteur, sau về Bệnh viện Chợ Rẫy;mẹ nội trợ. Ông học tiểu học ở Gia Định, rồi học trung học tại trường Petrus Trương Vĩnh Ký và tư thục Les Lauriers, ghi danh theo học ở Đại học Văn Khoa Sài Gòn, ban Văn chương Pháp, một thời gian rồi bỏ dở.

Chân dung nhà thơ Tô Thùy Yên - Ảnh: Thuận Thiên

Tô Thùy Yên bén duyên với văn chương từ rất sớm.Năm 16, 17 tuổi, thơ của ông đã có mặt trên báo chí Sài Gòn. Nhắc đến tên tuổi của ông người yêu thơ luôn nhớ đến những tác phẩm nổi tiếng của ông như Chiều trên phá Tam Giang, Trường Sa hành, Đêm qua bắc Vàm Cống, Hải phận, Anh hùng tận...

Năm 1961, tạp chíSáng Tạo(Sài Gòn) đã in bài thơLễ tấn phong tình yêucủa Tô Thùy Yên khi ông vừa23 tuổi.Năm 1956, ông cùng cùng nhà thơ Thanh Tâm Tuyền, các họasĩ Duy Thanh, Ngọc Dũng sáng lập Sáng Tạo, một nhóm sáng tác đã từng được biết đến với phong trào khai sinh "Thơ tự do" trên văn đàn miền Nam vào thập niên 1960.

Cùng với Bùi Giáng, Thanh Tâm Tuyền, Nguyễn Đức Sơn, Tô Thùy Yên được tôn vinh là tứ trụ của thơ ca miền Nam thời bấy giờ.

Năm1995, tậpThơ tuyểncủa Tô Thùy Yên ra đời, một lần nữa khẳng định tài năngcủa ông trong bầu trời nghệ thuật thi ca Việt Nam.

Cuối năm 1993, ông cùng gia đình sang định cư tại Saint Paul, Minnesota, sau đó chuyển về sinh sống tại thành phố Houston, bang Texas, Mỹ cho đến ngày qua đời.

Tô Thùy Yên (trái) và họa sĩ Đinh Cường -Ảnh: TL

Nhận xét về văn chương của Tô Thùy Yên, nhà văn Nguyễn Ngọc Tuấn viết: “Thơ Tô Thùy Yên là sự kết hợp hoàn chỉnh và đẹp đẽ giữa hai yếu tố mà giới phê bình lý luận văn học tại Việt Nam thường nói đến: tính dân tộc và tính hiện đại. Có thể dễ dàng tìm thấy trong thơ Tô ThùyYên vô số những dấu vết của truyền thống bên cạnh vô số những điểm cách tân độc đáo: cả hai hài hòavới nhau làm cho thơ ông, ở những bài thành công nhất, có cái hoàn hảo của những tác phẩm cổ điển”.

Trong một bài viết của đăng trên báo Người Đô Thị vào năm 2017, nhà thơ Ý Nhi gọiTô Thùy Yên là “Gã du hành muôn năm muôn nơi”. “Như mọi nhà thơ lớn, khi bắt đầu, Tô Thùy Yên đã định vị chỗ đứng của mình. Thi sĩ 18 tuổi lựa chọn sự đối đầu. Với Thượng đế, “Đầu tôi cứng và trơn/ Thượng đế làm sao ngự”, với Hư vô: “Có đọc thuộc thánh thư/ Linh hồn tôi vẫn vậy/ Tôi vẫn không thể lạy/ Dù đứng trước hư vô”, với Cuộc đời: “Với thứ linh hồn quốc cấm/ Tôi tù tội chung thân”, với Thơ: “Tôi giựt giành đổ máu với tôi/ từng chữ một”. Và, thi sĩ chấp nhận nỗi cô đơn: “Tôi thấy đã mất mát/ Tất cả trừ cô đơn”, chấp nhận “cuộc tuần du bất tận… về nơi hẹn nào không định trước”, chấp nhận những đau đớn, những oan khiên, những trượt lỡ của cuộc đời. Đó là một lựa chọn có ý thức. Và vì vậy, đã được nhà thơ giữ trọn suốt một đời thơ dài hơn 60 năm.

Có thể nói, thơ Tô Thùy Yên là câu chuyện của “gã du hành muôn năm muôn nơi”. Cách khác, chính xác hơn, đó là cuộc độc thoại của con người đầy ý thức về cõi thế, về cõi người, về lẽ mất, còn, về dựng xây và hủy diệt, về hy vọng và tuyệt vọng...”, nhà thơ Ý Nhi viết.

Về bài hát Chiều trên phá Tam Giang

Đối với người yêu âm nhạc Việt Nam, nhà thơ Tô Thùy Yên được biết đến với bài thơ Chiều trên phá Tam Giang qua sự chắp cánh của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh trong bài hát cùng tên.

Theo chia sẻ của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh lúc sinh thời, vào giai đoạn khoảng năm 1971, 1972, ông cùng nhà thơ Tô Thùy Yên cùng nhạc sĩ Phạm Duy từ Sài Gòn ra đến phá Tam Giang (Thừa Thiên – Huế), đây là vùng chiến sự ác liệt nhưng khung cảnh ở đây rất nên thơ hữu tình bởi trời mây nước mênh mông. Ngoại cảnh đã tác động mạnh mẽ vào hai con người thi sĩ và nhạc sĩ. Hai tâm hồn gặp nhau và không lâu sau đó, bài thơ về Phá Tam Giang ra đời. Từ những vần thơ của tha thiết, đầy hình ảnh và cảm xúc dâng trào Tô Thùy Yên nhạc sĩ Trần Thiện Thanh đã phổ nhạc, bài hát cũng trở nên bất hủ trong lòng giới mộ điệu âm nhạc với câu."Chiều trên phá Tam Giang anh chợt nhớ em nhớ ôi niềm nhớ ôi niềm nhớ đến bất tận...em ơi, em ơi"...

Sau 44 năm vắng bóng, vào năm 2019 bài hát Chiều trên phá Tam Giang được Cục NTBD cấp phép phát hành tại Việt Nam từ tháng 3.2019. Ca sĩ Đức Tuấn là người đầu tiên thu thu âm kết hợp hai ca khúc Chiều trên phá Tam Giang và Trên đỉnh mùa Đông. Phát hành vào ngày 13.5 2019.

Trường Sa hành

Toujours il y eut cette clameur,Toujours il y eut cette fureur...(Saint John Perse)Trường Sa! Trường Sa! Đảo chuếnh choáng!Thăm thẳm sầu vây trắng bốn bềLính thú mươi người lạ sóng nướcĐêm nằm còn tưởng đảo trôi điMùa Đông Bắc, gió miên man thổiKhiến cả lòng ta cũng rách tưaTa hỏi han, hề, Hiu Quạnh LớnMà Hiu Quạnh Lớn vẫn làm ngơĐảo hoang, vắng cả hồn ma quỉThảo mộc thời nguyên thủy lạ tênMỗi ngày mỗi đắp xanh rờn lạnhLên xác thân người mãi đứng yênBốn trăm hải lý nhớ không tớiTa khóc cười như tự bạo hànhDập giận, vác khòm lưng nhẫn nhụcĐường thân thế lỡ, cố đi nhanhSóng thiên cổ khóc, biển tang chếHữu hạn nào không tủi nhỏ nhoi?Tiếc ta chẳng được bao nhiêu lệNên tưởng trùng dương khóc trắng trờiMùa gió xoay chiều, gió khốc liệtBãi Đông lở mất, bãi Tây bồiĐám cây bật gốc chờ tan xácCó hối ra đời chẳng chọn nơi?Trong làn nước vịnh xanh lơ mộngNhững cụm rong óng ả bập bềnhNhư những tầng buồn lay động mãiDưới hồn ta tịch mịch long lanhMặt trời chiều rã rưng rưng biểnVầng khói chim đen thảng thốt quầnKinh động đất trời như cháy đảo...Ta nghe chừng phỏng khắp châu thânTa ngồi bên đống lửa man rợHong tóc râu, chờ chín miếng mồiNghe cây dừa ngất gió trùng điệpSuốt kiếp đau dài nỗi tả tơiChú em hãy hát, hát thật lớnNhững điệu vui, bất kể điệu nàoCho ấm bữa cơm chiều viễn xứCho mái đầu ta chớ cúi sâuAi hét trong lòng ta mỗi lúcNhư người bị bức tử canh khuyaXé toang từng mảng đời tê điếngMà gửi cùng mây, đỏ thảm thêTa nói với từng tinh tú mộtHằng đêm, tất cả chuyện trong lòngBãi lân tinh thức âm u sángTa thấy đầu ta cũng sáng trưngĐất liền, ta gọi, nghe ta không?Đập hoảng Vô Biên, tín hiệu trùngMở, mở giùm ta khoảng cách đặcCon chim động giấc gào cô đơnNgày. Ngày trắng chói chang như giũaÁnh sáng vang lừng điệu múa điênMái tóc sầu nung từng sợi đỏKêu dòn như tiếng nứt hoa niênÔi lũ cây gầy ven bãi sụpRễ bung còn gượng cuộc tồn sinhGắng tươi cho đến ngày trôi ngãHay đến ngày bờ tái tạo xanhSan hô mọc tủa thêm cành nhánhNhững nỗi niềm kia cũng mãn khaiThời gian kết đá mốc u tịchTa lấy làm bia tưởng niệm Người

(3.1974)

Tô Thùy Yên