Tái Canh Cà Phê ở Tây Nguyên

Hiện nay tại các tỉnh Tây Nguyên, chương trình tái canh cà phê đang diễn ra mạnh mẽ, đòi hỏi nguồn vốn lớn, góp phần đưa giá trị nông sản của vùng phát triển.Đồng hành cùng người trồng cà phê

Lâm Đồng là địa phương có diện tích, sản lượng cà phê đứng thứ hai sau tỉnh Đắk Lắk. Đây cũng là địa phương đi đầu trong việc tái canh cà phê, mang lại hiệu quả kinh tế cao, tăng thu nhập cho các nông hộ và góp phần phát triển bền vững ngành cà phê trên địa bàn.

Công nhân Công ty Cà phê Thắng Lợi ở Đắk Lắk chăm sóc vườn cà phê tái canh.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng, tỉnh đã ký biên bản ghi nhớ với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) Việt Nam từ năm 2013 về việc thỏa thuận tài trợ vốn đầu tư tái canh cà phê già cỗi. Theo đó, Agribank tỉnh Lâm Đồng cam kết hỗ trợ gói tín dụng trên 3.000 tỷ đồng để thực hiện trồng tái canh hoặc ghép cải tạo cà phê trên địa bàn, với mức lãi suất ưu đãi là 10,5%/năm, thấp hơn 1,5%/năm so với mức lãi suất cho vay thông thường các đối tượng khác cùng thời điểm. Từ đó đến nay, Agribank Lâm Đồng đã nhiều lần điều chỉnh giảm lãi suất cho vay tái canh cà phê theo quy định của ngân hàng cấp trên.

Từ đầu năm 2016 đến nay, Agribank Lâm Đồng đã áp dụng lãi suất cho vay tái canh cà phê là 6,5% năm đối với dư nợ trong thời gian ân hạn và 9%/năm đối với dư nợ ngoài thời gian ân hạn. Đồng thời, thống nhất định mức cho vay là 110 triệu đồng để thực hiện 1 ha ghép cải tạo và 160 triệu đồng/ha cho thực hiện trồng tái canh (70% tổng chi phí thực hiện/ha).

Tỉnh Lâm Đồng cũng đã phê duyệt kế hoạch tái canh, thống nhất đối tượng, định mức hỗ trợ giống để tạo điều kiện cho các nông hộ trồng cà phê còn khó khăn ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa đầu tư trồng tái canh hoặc ghép cải tạo lại vườn cây.

Theo đó, tỉnh Lâm Đồng hỗ trợ 70% kinh phí mua giống cà phê cho các nông hộ sống ở các xã, thôn, bản có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn. Hỗ trợ 50% kinh phí mua cây giống cho các nông hộ nghèo, các nông hộ cận nghèo sản xuất cà phê có nhu cầu tái canh hoặc ghép cải tạo thì được hỗ trợ 40% kinh phí mua giống cà phê...

Các tỉnh Tây Nguyên hiện có 576.800 ha cà phê. Theo kế hoạch từ năm 2014 đến năm 2020, các tỉnh này thực hiện tái canh khoảng 120.000 ha; trong đó, trồng tái canh 90.000 ha và ghép cải tạo 30.000 ha.

Lâm Đồng cũng có những điều chỉnh đối tượng và định mức hỗ trợ để phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương. Cụ thể, hộ nghèo, cận nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số được hỗ trợ 80% kinh phí mua giống để thực hiện trồng tái canh, cải tạo cà phê. Những nông hộ sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn được hỗ trợ 60% kinh phí mua giống. Tỉnh cũng hỗ trợ 100% kinh phí tập huấn chuyển giao kỹ thuật, kiểm tra, công nhận vườn chồi, hội thảo, tổng kết, khen thưởng... trong việc mở rộng trồng tái canh, ghép cải tạo vườn cà phê...

Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, tổng kinh phí thực hiện trồng tái canh, ghép cải tạo cà phê giai đoạn 2013 - 2016 trên địa bàn trên 7.000 tỷ đồng; trong đó, nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ trực tiếp về cây, chồi giống cho các nông hộ... trên 14 tỷ đồng, nguồn vốn vay từ Agribank Lâm Đồng trên 924 tỷ đồng cho 16.138 nông hộ vay để trồng tái canh, ghép cải tạo 22.639,5 ha cà phê. Nguồn vốn từ các doanh nghiệp hỗ trợ cho các chương trình đào tạo, tập huấn, tư vấn kỹ thuật và nguồn vốn của các nông hộ tự thực hiện 6.201 tỷ đồng...

Theo Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, các tỉnh trọng điểm cây cà phê của Tây Nguyên hiện đã trồng tái canh được 77.418 ha cà phê; trong đó, tỉnh Lâm Đồng dẫn đầu với 43.625 ha, tiếp đến là Đắk Lắk 19.125 ha...

Phần lớn các nông hộ thực hiện trồng tái canh cà phê đều thực hiện đúng quy trình từ khâu chuẩn bị đất đến chọn giống, kỹ thuật trồng... Nông hộ sản xuất kinh doanh cà phê ở các tỉnh Tây Nguyên cũng đã đưa nhiều giống mới như TR4, TR5, TR6, TR7, TR8, TR9... vào trồng đại trà. Đồng thời, tiến hành trồng cây che bóng, chắn gió ngay từ đầu để cây cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển bền vững.

Tháo gỡ khó khăn

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Nông, từ năm 2012 tỉnh Đắk Nông đã thực hiện chương trình tái canh cà phê nhằm thay thế những vườn cà phê già cỗi, sâu bệnh, năng suất thấp bằng những giống mới có năng suất chất lượng cao hơn. Đến cuối năm 2016, diện tích cà phê đã được trồng tái canh là gần 8.800 ha; trong đó, diện tích tái canh do người dân tự triển khai là hơn 4.450 ha, diện tích được nhà nước hỗ trợ giống là khoảng hơn 4.300 ha.

Đất được xới tơi xốp, thu dọn hết tàn dư thực vật trước khi tái canh cà phê ở Đắk Lắk.

Trong cùng giai đoạn, các nông hộ cũng thực hiện ghép cải tạo được 1.076 ha cà phê với nhiều hình thức khác nhau: Ghép cải tạo đồng bộ trên toàn vườn hoặc ghép cải tạo những cây xấu trong vườn. Nguồn chồi phục vụ ghép cải tạo được người dân chọn trực tiếp từ những cá thể ưu tú trong vườn hoặc mua chồi ghép giống TR4, TR9, TR11... Để hỗ trợ các nông hộ thực hiện tái canh, Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam đã hỗ trợ miễn phí nguồn hạt giống và Công ty TNHH Nestle Việt Nam hỗ trợ 50% chi phí giống (giống thực sinh và chồi ghép).

Ông Nguyễn Văn Chương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Nông) đánh giá, sau gần 5 năm thực hiện chương trình tái canh, nhiều vườn cà phê đã bắt đầu cho thu hoạch và năng suất tăng lên rõ rệt. Có vườn cây mới cho thu bói nhưng năng suất đã đạt khoảng 3 - 3,5 tấn/ha. Tuy nhiên, xét về tổng thể chương trình tái canh cây cà phê, ghép cải tạo giai đoạn 2012 - 2016 triển khai còn chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Nguyên nhân là do nhận thức của các cấp chính quyền địa phương và người dân chưa đầy đủ về lợi ích của chương trình tái canh nên chỉ đạo chưa quyết liệt, chưa triển khai đồng bộ.

Bên cạnh đó, việc cung cấp, quản lý nguồn giống, áp dụng kỹ thuật trong quá trình tái canh còn nhiều bất cập. Hiện nay nhu cầu về cây giống cà phê trồng tái canh rất lớn, tuy nhiên trên địa bàn tỉnh chưa có một vườn ươm giống nào được cơ quan chức năng chứng nhận đạt chuẩn. Phần lớn diện tích trồng tái canh, ghép cải tạo là do các nông hộ tự triển khai nên đôi khi chất lượng nguồn giống không bảo đảm, áp dụng quy trình kỹ thuật còn hạn chế. Vì vậy, có nhiều vườn tái canh nhưng cây sinh trưởng chậm, sâu bệnh, năng suất thấp.