Tài Chính Xanh Là Gì

Người ta nói rằng tiền tệ khiến thế giới chuyển động. Tuy nhiên, khi tiền được dùng để cứu lấy hành tinh của chúng ta thì liệu tiền có thực sự là một công cụ hỗ trợ tài chính hiệu quả?

Nếu chúng ta muốn chuyển đổi thành công sang nền kinh tế xanh thì điều này đòi hỏi phải chi trả kinh phí và vấn đề là làm thế nào để trả tiền cho quá trình chuyển đổi này là chủ đề chính được đưa ra để thảo luận ở các cấp. Trong bài viết này, tài chính xanh sẽ được xem xét và liệu đây có phải là chìa khoá để mang lại một tương lai bền vững và carbon thấp cho chúng ta hay không?

Hiện nay, chưa có khái niệm thống nhất về tài chính xanh, song về cơ bản tài chính xanh được hiểu như sau: theo định nghĩa của UNEP, 2016, tài chính xanh liên quan đến việc đa dạng hoá các sản phẩm và dịch vụ tài chính được cung cấp bởi các định chế tài chính hướng tới sự phát triển bền vững của quốc gia. Ngoài ra, tài chính xanh còn được định nghĩa là những hỗ trợ về tài chính hướng đến tăng trưởng xanh thông qua việc cắt giảm khí phát thải nhà kính và ô nhiễm môi trường một cách có ý nghĩa (Chowdhury và cộng sự, 2013).

Theo báo cáo của Viện Tài chính quốc tế (IIF), thị trường trái phiếu xanh toàn cầu hiện nay có quy mô nhỏ nhưng tốc độ tăng trưởng cao. Tính đến tháng 2/2020, quy mô thị trường xanh đạt hơn 661 tỷ USD, chiếm khoảng 70% tổng trái phiếu phục vụ phát triển bền vững trên toàn cầu. Có thể nói, tín dụng xanh là chủ lực trong tài chính xanh hiện nay. Trong đó, khối lượng dư nợ tín dụng xanh tăng mạnh trong quý với hơn 20 tỷ USD. Hơn 75% tín dụng xanh là các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo và các công ty năng lượng, với các khoản vay có thời hạn trên 15 năm.

Kinh nghiệm phát triển hệ thống tài chính xanh trên thế giới được chia thành 2 nhóm chính đó là nhóm phát triển hệ thống tài chính xanh lấy chính phủ, định chế tài chính lớn làm trọng tâm và nhóm phát triển hệ thống tài chính xanh lấy tổ chức tài chính vi mô làm trọng tâm.

Phát triển hệ thống tài chính xanh lấy chính phủ và các định chế tài chính lớn làm trọng tâm để lan tỏa xu hướng phát triển xanh và hỗ trợ nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế xanh đối với các tổ chức kinh tế của mỗi quốc gia. Một trong những nước đã thành công theo cách tiếp cận này là Mỹ. Tại Mỹ, ngân hàng xanh và hoạt động của ngân hàng xanh dưới sự hỗ trợ của Chính phủ trong các vấn đề liên quan đến khuôn khổ pháp lý có tính chất quyết định tới sự phát triển hệ thống tài chính xanh. Luật Ngân hàng xanh đã chính thức ra đời và được Nghị viện Mỹ thông qua vào năm 2005.

Cùng quan điểm tiếp cận phát triển hệ thống tài chính xanh của Mỹ, tại Anh, Ngân hàng Đầu tư xanh (Green Investment Bank-GIB) đã thể hiện vai trò trong hoàn thiện khung chính sách và có những hỗ trợ tài chính cần thiết để giải quyết những thất bại của thị trường tự do, lo ngại rủi ro, chi phí giao dịch cao và thiếu vốn. Sự can thiệp của GIB giúp cho việc huy động các nguồn vốn từ thị trường vốn chủ sở hữu và thị trường nợ, tạo điều kiện cho việc định giá rủi ro trên thị trường tài chính thông qua việc nâng cao tính minh bạch và khơi thông dòng đầu tư vào những dự án phát triển bền vững. Thông qua việc thành lập và hoạt động của GIB, Chính phủ Anh đã thu hút được khoảng 18 tỷ bảng Anh vốn đầu tư tư nhân trong năm tài khoá 2015-2016.

Tại châu Á, Hàn Quốc là một trong những quốc gia châu Á đi tiên phong trong áp dụng mô hình phát triển hệ thống tài chính lấy tổ chức tài chính làm trọng tâm và đã đạt được những thành công nhất định. Với mục tiêu đẩy mạnh tín dụng xanh trong hệ thống tài chính xanh, Chính phủ Hàn Quốc lập ra một tổ chức bảo lãnh tín dụng phi lợi nhuận gọi là Tổng Công ty Công nghệ Tài chính (KOTEC). Tổ chức này hoạt động như một quỹ bảo lãnh tín dụng, giải quyết các vấn đề thiếu hụt nguồn tài chính do hạn chế về tài sản bảo đảm của các doanh nghiệp khi vay vốn tại ngân hàng thương mại.

Tại Việt Nam, về khung pháp lý, Chính phủ đã có chiến lược phát triển thị trường tài chính xanh và một số Nghị định triển khai, Bộ Tài chính và Ngân hàng nhà nước cũng có một số Thông tư khuyến khích. Theo đó, Chiến lược tăng trưởng xanh trong giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam tập trụng vào 03 nhiệm vụ sau đây: i) Giảm cường độ phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; ii) Xanh hoá sản xuất; iii) Xanh hoá lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Bên cạnh đó, Kế hoạch hành động của ngành Tài chính Việt Nam thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2020 xác định Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán có vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển thị trường vốn xanh, các sản phẩm tài chính xanh. Kế hoạch đưa ra nhiệm vụ cụ thể là xây dựng, hoàn thiện khung chính sách tài chính nhằm phát triển thị trường vốn xanh và các sản phẩm tài chính xanh.

Phát triển tài chính xanh ở Việt Nam là hướng đi đúng đắn trong chiến dịch tăng trưởng xanh. Song cũng như các quốc gia đang phát triển khác, lộ trình này còn nhiều thách thức lớn trước mắt cần vượt qua. Việc nâng cao nhận thức và hiểu biết về tài chính xanh trong phát triển bền vững, đồng thời xác định những cơ hội và thách thức trong quá trình áp dụng tại Việt Nam là điều hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Những thử thách chủ yếu bao gồm: i) nhận thức về tài chính xanh còn hạn chế; ii) chính sách, luật pháp còn thiếu hoặc chưa hỗ trợ hiệu quả việc phát triển tài chính xanh; iii) các sản phẩm tài chính xanh trong ngân hàng tại Việt Nam còn chưa được phong phú; iv) sự sẵn sàng chưa cao cho tài chính xanh; v) nguồn tài chính hỗ trợ cho các dự án xanh, sản phẩm xanh còn eo hẹp.

Có thể nói, tài chính xanh được xem như cơ sở hạ tầng cho quá trình tăng trưởng xanh. Đối với các quốc gia đang phát triển trong giai đoạn đầu triển khai tăng trưởng xanh và kinh tế xanh như Việt Nam, sự tham gia và hỗ trợ tích cực của Chính phủ và sự hỗ trợ từ bên ngoài cho chiến lược tài chính xanh có vai trò hết sức quan trọng. Chính phủ nên đảm bảo một mức lợi nhuận tối thiểu để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các ngành sử dụng công nghệ xanh và sản xuất các sản phẩm xanh. Khi nhận thức của người dân về việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xanh được nâng cao thì nhu cầu sử dụng các sản phẩm xanh, công nghệ xanh cũng sẽ có cơ hôi phát triển. Ngoài ra, Việt Nam cần tích cực tham gia hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế như: Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) và các quỹ tài chính xanh quốc tế để tranh thủ nguồn vốn phát triển xanh của các tổ chức này.

Tài liệu tham khảo:

1. Chowdhury T., Datta R., and Mohajan H. (2013), “Green nance is essential for economic development and sustainability”, International Journal Of Research In Commerce, Economics & Management, vol. 3, no. 10.

2. Bộ Tài chính (2015), “Kế hoạch hành động của ngành Tài chính thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2020” tại Quyết định số 2183/QĐ-BTC.

3. http://thitruongtaichinhtiente.vn/thi-truong-tai-chinh-xanh-tai-viet-nam-thuc-trang-kinh-nghiem-quoc-te-va-giai-phap-25485.html

4.https://www.unenvironment.org/regions/asia-and-pacific/regional-initiatives/supporting-resource-efficiency/green-financing

5. https://energysavingtrust.org.uk/blog/what-green-finance

P.L.P