Tại Sao Ta Nói Xấu Người Khác? - BBC News Tiếng Việt

Tại sao ta nói xấu người khác?

1 tháng 5 2010

Thủ tướng Anh Gordon Brown bị bắt quả tang làm một điều mà không mấy người dám khẳng định là chưa từng làm - nói xấu người khác sau lưng. Nhà tâm lý học Geoff Beattie giải thích tại sao con người lại thích nói xấu sau lưng.

Tôi xem đoạn tường thuật về việc ông Brown nói một người dân tại Rochdale là 'tư tưởng hẹp hòi' với cảm giác vô cùng thích thú và một nụ cười mà tôi biết đã nở ra khắp khuôn mặt tôi.

Dù gì thì ông cũng đã ném viên đá đầu tiên, mở đường cho chúng ta tìm hiểu tại sao ta hay nói xấu người khác.

Hãy tưởng tượng bạn vừa có một cuộc đối thoại căng thẳng, thậm chí cảm thấy phần nào bị tấn công, bạn đã cố gắng để giữ thái độ lịch sự suốt cuộc trò chuyện, và bây giờ "cuộc tấn công" đã kết thúc, bạn chỉ còn những người bạn tin cậy ở bên cạnh. Bạn sẽ cảm thấy thoải mái hơn và bắn ra vài lời nhận xét. Đây là giây phút bạn không toan tính, mô tả chính xác cảm giác của mình.

Tôi còn nhớ cách đây ít lâu tôi đang ở trong một cuộc phỏng vấn tại studio của một đài truyền hình, người phỏng vấn tôi rõ ràng tự cho mình là người thông minh và biết cách moi tin.

Một người bạn tới studio cùng tôi và ngồi ở ghế khán giả, mong chờ tôi sẽ tỏa sáng trong cuộc phỏng vấn, nhưng một vài câu hỏi khó hơn tôi tưởng.

Cuối cùng, người phỏng vấn và tôi bắt tay lịch sự, tôi còn nhớ khi đó tôi đã nói với anh ta rằng "tuyệt lắm, cảm ơn ông đã phỏng vấn, có câu hỏi gì lần sau cứ gọi tôi."

Rồi tôi quay sang người bạn và vừa nghiến răng vừa nói: "thằng củ chuối."

Skip Đọc nhiều nhất and continue readingĐọc nhiều nhất

• EU 'xem xét chuyển giao công nghệ quốc phòng' cho Việt Nam
• Vì sao Trung Quốc thanh trừng vị tướng quân đội cấp cao nhất?
• Lại rơi máy bay quân sự Yak-130 của Việt Nam, phi công thoát nạn
• Những con số từ Đại hội 14 nói lên điều gì?

End of Đọc nhiều nhất

Người phụ trách âm thanh bước đến chỗ tôi, nháy mắt rồi tháo chiếc microphone vẫn đang bật ra khỏi ngực áo tôi.

Anh nói nhỏ: "Tôi đồng ý với ông", tôi đỏ mặt vì bị bắt quả tang, mặc dù không phải bởi chính người được tôi phong cho chức "thằng củ chuối."

Trong một chừng mực nào đó, tất cả chúng ta đều đã làm vậy, và đôi khi ta bị bắt quả tang.

Hãy nghĩ đến lúc ta nhận được một bức email và gửi tiếp đến cho một người bạn và viết chêm vào vài lời nói xấu người viết bức email, và vừa gửi đi thì ta chợt nhận ra ta đã ấn nút 'Trả lời' chứ không phải nút 'Gửi tiếp'.

Nhà xã hội học Erving Goffman đã từng nói đến hành vi xã hội khi con người biết cần phải đóng kịch, và họ cũng biết đâu là sân khấu nơi họ có khán giả và đâu là khu hậu trường, nơi họ không bị công chúng soi mói. Và việc ông Brown gọi người phụ nữ nọ là có 'tư tưởng hẹp hòi' chỉ là hành vi thông thường nơi hậu trường.

Lòng sĩ diện bị chà đạp

Vậy đâu là nguyên nhân tâm lý của quá trình đáng xấu hổ nhưng khá phổ biến này?

Nó một phần chỉ là sự giải tỏa. Bạn bị đặt dưới áp lực tâm lý và khi nguồn gốc của áp lực đó biến đi, bản cám thấy căng thẳng được giải tỏa mà thông thường, quá trình này được thể hiện bằng một lời nhận xét không được suy nghĩ chín chắn.

Nhưng tất nhiên đó không phải là tất cả.

Một phần của động lực tâm lý đằng sau hành vi này là sự lấy lại sự sĩ diện cho bản thân nếu trước đó ta vừa bị tấn công. Tự trọng bị tổn thương thường được cứu chữa trong trường hợp này bằng cách làm tổn thương hình tượng của kẻ vừa tấn công - chẳng hạn như gọi một người là có "tư tưởng hẹp hòi".

Nhưng ngoài ra còn phải kể đến một thước đo nữa của quá trình.

Đây là mặt xã hội của quá trình, nó thường là một cách để tăng cường quan hệ với người mà ta thổ lộ với. Vì vậy, khi tôi thì thầm "thằng củ chuối" với người bạn trong studio, thực ra tôi đã thổ lộ với người này một suy nghĩ rất riêng tư của cá nhân tôi. Ông Brown khi thốt ra bình luận này tại Rochdale có thể chỉ đang thể hiện sự thân thiện với nhân viên bên trong xe ô tô, chia sẻ một suy nghĩ, cùng đoàn kết với người đồng nghiệp để chống lại "đe dọa."

Mạng lưới 'buôn chuyện'

Suy cho cùng thì việc chia sẻ suy nghĩ cá nhân nhằm tăng cường quan hệ giữa các cá nhân là phương thức mà con người sử dụng thường xuyên, và nó tạo cơ sở cho sự hình thành các mạng lưới trao đổi chuyện tầm phào. Thông thường người ta chia sẻ với nhau những điều tiêu cực về một người khác, và trong hầu hết các trường hợp việc chọn bạn 'buôn chuyện' cũng quan trọng ngang với việc chọn đối tượng để nói xấu.

Nguyên cứu của nhà tâm lý về tiến hóa, Robin Dunbar, cho thấy 'buôn chuyện' cho phép chúng ta kết nối với những người khác. Quá trình nói xấu luôn luôn có một độ rủi ro nhất định vì chúng ta cần biết chắc là người bạn 'buôn chuyện' của mình cũng có cùng quan điểm về đối tượng đang bị nói xấu.

Tôi đã chứng kiến hành vi này ở mức độ cực điểm trong chương trình Big Brother của Channel 4.

Trong chương trình này, hầu hết những người tham gia chương trình đều nói xấu lẫn nhau. Điều quan trọng đối với họ là tự đặt mình vào một vị trí nhất định trong thứ hạng quan hệ, họ chẳng có nhiều người mà họ cùng biết đến để nói xấu, vì vậy họ chỉ có thể nói xấu lẫn nhau.

Vậy có phải ông Brown đang tìm cách tăng cường quan hệ với nhân viên khi nói lời nhận xét này? Tôi không nghĩ vậy. Hành vi này hoàn toàn bắt nguồn từ thói quen trách cứ người khác, quyền lực, và thứ tự trong bộ máy quyền lực, cũng như thói quen làm mình làm mẩy mà một số người có quyền vẫn hay có.

Tôi chắc rằng tôi không phải là người duy nhất đã lẩm bẩm một câu chửi thề khi chứng kiến hành vi của ngài thủ tướng trên truyền hình. Nhưng ở đây, kể cả tôi có bị bắt quả tang chửi thề, tôi cũng chẳng quan tâm. Nhưng David Cameron và Nick Clegg hãy cẩn thận. Tai nạn này có thể xảy ra với bất kỳ ai.

Tin liên quan

• Kêu gọi thay hệ thống bỏ phiếu ở Anh
• Giây phút khó quên
• Tranh luận truyền hình mùa bầu cử Anh

Tin chính

• Những con số từ Đại hội 14 nói lên điều gì?

  28 tháng 1 năm 2026

• EU 'xem xét chuyển giao công nghệ quốc phòng' cho Việt Nam

  28 tháng 1 năm 2026

• Lại rơi máy bay quân sự Yak-130 của Việt Nam, phi công thoát nạn

  28 tháng 1 năm 2026

BBC giới thiệu

• 

  Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?

  22 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2

  18 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025
• 

  Việt Nam sắp hoàn thành các tiền đồn ở Biển Đông, có khả năng quân sự hóa?

  18 tháng 12 năm 2025

Tin liên quan

• Kêu gọi thay hệ thống bỏ phiếu ở Anh
• Giây phút khó quên
• Tranh luận truyền hình mùa bầu cử Anh

Tin chính

• Những con số từ Đại hội 14 nói lên điều gì?

  28 tháng 1 năm 2026

• EU 'xem xét chuyển giao công nghệ quốc phòng' cho Việt Nam

  28 tháng 1 năm 2026

• Lại rơi máy bay quân sự Yak-130 của Việt Nam, phi công thoát nạn

  28 tháng 1 năm 2026

BBC giới thiệu

• 

  Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?

  22 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2

  18 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025
• 

  Việt Nam sắp hoàn thành các tiền đồn ở Biển Đông, có khả năng quân sự hóa?

  18 tháng 12 năm 2025

Phổ biến

1. 1EU 'xem xét chuyển giao công nghệ quốc phòng' cho Việt Nam
2. 2Vì sao Trung Quốc thanh trừng vị tướng quân đội cấp cao nhất?
3. 3Lại rơi máy bay quân sự Yak-130 của Việt Nam, phi công thoát nạn
4. 4Những con số từ Đại hội 14 nói lên điều gì?
5. 5Trung ương Đảng khóa 14 và những mối quan hệ đáng chú ý
6. 6Bùng phát virus Nipah tại Ấn Độ, các sân bay châu Á siết chặt giám sát
7. 7Hàng loạt bê bối và những chiếc túi hàng hiệu: Cựu Đệ nhất phu nhân Hàn Quốc là ai?
8. 8Tổng Bí thư Tô Lâm: tập trung quyền lực, đẩy mạnh cải cách
9. 9Ông Phạm Minh Chính rời chính trường: phía sau những tâm sự tiếc nuối
10. 10Cuộc chiến Nga-Ukraine (bài 10): 'Zhduny' – những người chờ Nga tới