TÂM LÝ HỌC VỀ HÀNH VI TRẢ GIÁ - LinkedIn

Có thể bạn quan tâm

Agree & Join LinkedIn

By clicking Continue to join or sign in, you agree to LinkedIn’s User Agreement, Privacy Policy, and Cookie Policy.

Create your free account or sign in to continue your search

Welcome back

Email or phone Password Show Forgot password? Sign in

By clicking Continue to join or sign in, you agree to LinkedIn’s User Agreement, Privacy Policy, and Cookie Policy.

New to LinkedIn? Join now

By clicking Continue to join or sign in, you agree to LinkedIn’s User Agreement, Privacy Policy, and Cookie Policy.

LinkedIn is better on the app

Don’t have the app? Get it in the Microsoft Store.

Open the app Skip to main content

Một cô gái hỏi: "Bao nhiêu tiền 1 trái dừa vậy ông?"

Ông già bán dừa trả lời cô gái: "Thưa cô 10 ngàn 1 trái."

Cô gái nói: "Bán cho tôi 2 trái 15 ngàn được chứ, không được tôi đi chỗ khác."

Người bán dừa trả lời: "Cô lấy đi, 15 ngàn 2 trái. Tôi nghĩ như vậy cũng tốt rồi bởi vì cả ngày nay tôi chưa bán được cho ai cả”

Cô gái lấy 2 trái dừa và bỏ đi với cảm giác của một người chiến thắng.

Cô ấy bước vào xe hơi và đi đón cô bạn, cả 2 cùng tới một quán ăn sang trọng. 2 cô gái ngồi xuống bàn và gọi những thứ họ thích. Họ chỉ ăn một ít và để lại rất nhiều thứ mà họ gọi ra.

Sau đó cô ta thanh toán hóa đơn. Hóa đơn là 950 ngàn, cô gái đưa 1 triệu và nói với ông chủ quán: "Khỏi thối"

------------

Sự việc này có vẻ rất bình thường đối với ông chủ quán giàu có. Nhưng nó rất đau đớn cho người bán dừa tội nghiệp.

Tại sao chúng ta thể hiện sự tính toán chi li khi chúng ta mua hàng của những người nghèo khổ tội nghiệp?

Và tại sao chúng ta lại quá hào phóng với những người không cần sự hào phóng của chúng ta?

Đây là bài đăng trên LinkedIn của một tác giả. Câu chuyện anh đăng thực sự chạm vào cảm xúc của tôi. Câu hỏi anh nêu ra cũng đồng thời khiến tôi suy nghĩ. Cô gái trả giá với người nghèo hay boa tiền cho người giàu- Đó chính là hành vi. Vậy dựa trên kiến thức khoa học Tâm lý- khoa học nghiên cứu về hành vi và các yếu tố tạo ra hành vi sẽ có thể giải thích điều này như thế nào? Tôi mạo muội đưa ra vài giải thích dựa trên những trường phái khác nhau của Tâm lý học.

1. Tâm lý học Nhận thức- Hành vi: Bạn nghĩ thế nào, bạn hành động thế đó

Mỗi chúng ta đều có một khung nhận thức- khuôn mẫu nhận thức (cognitive frame) hay bản đồ- lược đồ nhận thức (perceptual schema) chứa đựng trong đó niềm tin, suy nghĩ tự động, định kiến (bias),... sẵn có về một cá nhân, một vấn đề trong cuộc sống. Cái khung này , cái bản đồ này được hình thành thông qua giáo dục, trải nghiệm cuộc sống và chi phối cách ta phản ứng (response) với một tình huống. Ví dụ, cô gái kia được dạy rằng bán hàng rong, lề đường ở VN luôn hét giá hoặc chính cô từng trải nghiệm điều này, còn nhà hàng sang trọng thì không thế thì chính cô đã có sẵn cái khung suy nghĩ mang màu sắc định kiến về hàng lề đường nên cô trả giá và ngược lại dán nhãn (labeling) tốt đẹp với nhà hàng kia cùng với cảm nhận sự hài lòng nên cô tuyệt nhiên không trả giá.

Thế còn chuyện không lấy tiền thừa 50k thì sao? Bên cạnh khuôn mẫu nhận thức, chúng ta còn có khuôn mẫu hành vi hay gọi đơn giản là thói quen từ những hành vi bắt chước từ người khác, lặp đi lặp lại nhiều lần thành hành vi tự động của bản thân, thành thói quen. Ví như, cô gái đi nhà hàng sang thấy ai cũng boa, không lấy tiền thừa, kết hợp khuôn mẫu nhận thức "văn hóa", "việc phải làm",...thành hành vi, thành thói quen mà bản chất là phản xạ có điều kiện (conditional response)

2. Tâm lý học xã hội: Ảnh hưởng nhóm và tính ẩn danh- Có người nhìn tôi, tôi làm khác/ Không ai biết tôi, tôi không cần câu nệ.

Các thực nghiệm tâm lý về hiện tượng này trong xã hội và công việc nhiều vô kể. Đơn cử như nghiên cứu trên đường phố của Patricia Ellison, John Govern và đồng nghiệp vào năm 1995. Nhóm bố trí một tài xế dừng đèn đỏ, cố ý đứng chờ thêm trong 12 giây và theo dõi phản ứng qua tiếng bóp còi xe của những người lái các chiếc xe hơi mui trần và xe hơi thùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, những người lái xe hơi không phải mui trần sẽ nhấn còi sớm hơn và nhiều hơn gấp đối những người lái xe mui trần. Nhóm nghiên cứu chỉ ra, khi nhưng cá nhân ngồi trong xe hơi thùng, họ được bao phủ 4 phía bởi mặt kính xe, cửa xe, không ai biết họ là ai, họ ẩn danh hơn so với nhóm đi xem mui trần, họ sẽ sẵn sàng hành động bốc đồng, nóng nảy và tiêu cực hơn (Myers, D, 2008). Cô gái đi với bạn- họ là một nhóm, họ biết nhau nên cô gái kia không được "ẩn danh", cô sẽ giữ kẽ trong hành động của mình, nhưng trên đường phố, đâu ai biết cô ấy, chưa kể cô ấy mà hóa trang ninja như tôi khi đi xe máy trên đường phố Sài Gòn thì càng không biết tôi là ai. Kết hợp với khung nhận hức + sự ẩn danh, cô ấy sẽ sẵn sàng hành động theo cách cô ấy nghĩ, không cần câu nệ người xung quanh.

Tính ẩn danh này cũng ảnh hưởng đến chất lượng làm việc trực tuyến hay wfh nhưng cách giải quyết chắc chắn không phải là yêu cầu nhân viên luôn mở camera 8h khi wfh.

3. Tâm lý học nhân văn: Thuyết Maslow- Hành động bên ngoài chứa đựng nhu cầu bên trong

Học thuyết này quá quen thuộc với chúng ta. Gặp người bán dừa, cô gái chỉ ưu tiên nhu cầu physical - khát nước và cần uống dừa chứ không có nhu cầu thuộc về (belonging) với mong muốn yêu và được yêu, cũng không có nhu cầu thể hiện bản thân cao (có chăng có chút xíu là thể hiện bản thân không dễ bị lừa) nên cô ấy trả giá. Nhưng với người bạn kia thì nhu cầu thể hiện bản thân rất rõ. Người bạn ấy càng quan trọng thì nhu cầu thể hiện bản thân càng cao. Và một phương tiện để thể hiện bản thân tuyệt vời là chọn nhà hàng sang, thoải mái boa,... À ha, "một triệu năm trước" tôi cũng từng mua cái áo siêu hiệu cho một cuộc hẹn để thể hiện trước một người mà sau này biết rằng trong mắt người ta tôi chả quan trọng gì :(

4. Phân tâm học: Vô thức chi phối hành động Theo Freud, đời sống tâm lý chia theo chiều dọc sẽ là 3 phân tầng Ý thức- Tiềm thức- Vô thức (the unconscious). Vô thức chứa đựng cốt lõi là nỗi sợ (do một trải nghiệm, kinh nghiệm) và những khát khao thầm kín. Ví như cô gái từng có trải nghiệm bị coi thường==> tạo ra một sự tổn thương (traumatic)==> nỗi sợ bị coi thường (vô thức)==> tác động đến hành động có ý thức là chọn nhà hàng sang và boa tiền. Đôi khi chúng ta mua một món hàng xa xỉ nào đó, chúng ta nghĩ rằng chúng ta mua vì giá trị thật của nó. Đúng, đó là một phần, nhưng sâu xa hơn có thể là một sự chi phối của vô thức để né tránh sự tự ti hay nỗi sợ thực sự.

Thực tế, đại đa số chúng ta ai cũng có thể hành động như cô gái trong câu chuyện. Vì sao? Vì chúng ta là sự kết hợp của một con người sinh học và con người tâm lý bị chi phối bởi di truyền (nature) và giáo dục, môi trương (nuture). Thế nên, giá trị của khoa học tâm lý là nhận diện vấn đề- lý giải vấn đề- dự đoán vấn đề- thay đổi hành vi. Giá trị của người tìm hiểu về tâm lý có được là nhìn cuộc sống với sự trắc ẩn và yêu thương.

Trên đây chỉ là một vài góc nhìn Tâm lý học. Tuy nhiên để biết chính xác nguyên nhân một hành vi thì phải quan sát và phỏng vấn chính cô gái ấy thôi. Vì một nguyên lý có thể đúng với cả thế giới nhưng đôi khi lại chẳng đúng với bạn. Không thể rập khuôn khi áp dụng các quy luật hay nguyên tắc tâm lý được.

TÂM LÝ HỌC VỀ HÀNH VI TRẢ GIÁ - LinkedIn

Welcome back

More articles by Thi Phan

5 TIPS TO BE A FIRST-TIME MANAGER SUCCESSFULLY

Explore content categories

Khuôn Mẫu Hành Vi Là Gì Cho Ví Dụ - Xây Nhà

đó Là Gì, Ví Dụ Mẫu Hành Vi

Khuôn Mẫu Là Gì Cho Ví Dụ

Khuôn Mẫu (tâm Lý) – Wikipedia Tiếng Việt

Mẫu Hành Vi Là Gì - Hàng Hiệu Giá Tốt

Tác động Của Khuôn Mẫu Giới Tới Sự Phát Triển Của Phụ Nữ Trong Khu ...

Thế Nào Là Khuôn Mẫu Hành Vi Và Chuẩn Mực Hành Vi. Phân Biệt Và ...

Khuôn Mẫu Giới - Chuẩn Mực Hay áp Lực?

Xã Hội Học - LÝ THUYẾT VỀ HÀNH ĐỘNG XÃ HỘI “Các ... - Facebook

Chuẩn Mực Xã Hội Là Gì?

Chuẩn Mực Xã Hội Là Gì? Đặc điểm Và Tác Dụng Của Chuẩn Mực Xã ...

Chương 3 : Các Khuôn Mẫu, Vai Trò Và Nhận Dạng Về Giới

Liên Hệ

Sign in to view more content

Welcome back

More articles by Thi Phan

5 TIPS TO BE A FIRST-TIME MANAGER SUCCESSFULLY

Explore content categories

Liên Hệ