Thằn Lằn Bóng đuôi Dài - Thi Thử THPT Quốc Gia

Thằn lằn bóng đuôi dài, ưa sống ở những nơi khô ráo và thích phơi nắng, có tập tính bò sát thân và đuôi vào đất.

I - ĐỜI SỐNG

Thằn lằn bóng đuôi dài, ưa sống ở những nơi khô ráo và thích phơi nắng, có tập tính bò sát thân và đuôi vào đất. Chúng bắt mồi về ban ngày, chú yếu là sâu bọ Chúng thớ bằng phổi. Trú đông trong các hang đất khô. Thằn lằn bóng đuôi dài vần còn là động vật biến nhiệt.

Thằn lẳn đực cỏ 2 cơ quan giao phối. Trứng được thụ tinh trong ống dẫn trứng cùa thằn lằn cái. Thằn lằn cái đẻ từ 5 - 10 trứng vào các hốc đất khô ráo. Trứng có vỏ dai và nhiều noãn hoàng. Thằn lằn mới nở đã biết đi tìm mồi (sự phát triển trực tiếp).

T So sánh đặc điểm đời sống của thằn lằn bóng đuôi dải với ếch đồng.

II - CẤU TẠO NGOÀI VÀ DI CHUYỂN

1. Cấu tạo ngoài

Than lần bóng đuôi dài (hình 38.1) có bổn chi ngắn, yểu với năm ngón chân có vuốt. Da khô có vảy sừng bao bọc. cổ dài nên đầu có thể quay về các phía, mắt có mi cữ động, màng nhĩ nằm ờ trong hốc tai ở hai bên đầu.

2. Di chuyển

Khi di chuyển thân và đuôi thằn lằn uốn mình liên tục. Sự co, duỗi của thân và đuôi với sự hỗ trợ cùa chi trước, chi sau (cả hai còn ngắn, yếu) vả vuốt sắc cùa chúng tác động vào đất làm con vật tiến lên phía trước.

Hình 38.2 minh hoạ động tác thân và đuôi của thằn lằn bò trên mặt đất ứng với thứ tự của chi trước và chi sau giống như người leo thang

Đề bài

So sánh đặc điểm sống của thằn lằn bóng đuôi dài với ếch đồng.

Phương pháp giải

So sánh về nơi sống, thời gian hoạt động, tập tính, sinh sản

Lời giải chi tiết

Bảng: So sánh đặc điểm sống của thằn lằn bóng đuôi dài với ếch đồng.

Đặc điểm đời sống	Ếch đồng	Thằn lằn bóng đuôi dài
Nơi sống và bắt mồi	Sống, bắt mồi trong nước hoặc bờ vực nước ngọt	Những nơi khô ráo
Thời gian hoạt động	Chập tối hoặc ban đêm	Ban ngày
Tập tính	Ở những nơi tối, không có ánh sáng Trú đông trong các hốc đất ẩm ướt	Thường phơi nắng Trú đông trong các hốc đất khô ráo
Sinh sản	Thụ tinh ngoài Đẻ nhiều Trứng có màng mỏng ít noãn hoàng	Thụ tinh trong Đẻ ít trứng Trứng có vỏ dai, nhiều noãn hoàng

Đề bài

Quan sát hình 38.1, lựa chọn những câu trả lời thích hợp để điền vào bảng sau:

Bảng : Đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn bóng thích nghi với đời sống ở cạn

STT	Đặc điểm cấu tạo ngoài	Ý nghĩa thích nghi
1	Da khô, có vảy sừng bao bọc
2	Có cổ dài
3	Mắt có mí cử động, có nước mắt
4	Màng nhĩ nằm trng một hốc nhỏ bên đầu
5	Thân dài, đuôi rất dài
6	Bàn chân có năm ngón có vuốt
Những câu lựa chọn A. Tham gia di chuyển trên cạn; B. Động lực chính của sự di chuyển; C. Bảo vệ màng nhĩ và hướng các dao động âm thanh; D. Bảo vệ mắt, có nước mắt để màng mắt không bị khô; E. Phát huy vai trò của giác quan nằm trên đầu, tạo điều kiện bắt mồi dễ dàng; G. Ngăn cản sự thoát hơi nước của cơ thể.

Dựa vào 6 đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn bóng nêu ở bảng trên hãy so sánh đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch đồng để thấy thằn lằn bòng thích nghi hoàn toàn với lối sống ở cạn

Lời giải chi tiết

Bảng : Đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn bóng thích nghi với đời sống ở cạn

STT	Đặc điểm cấu tạo ngoài	Ý nghĩa thích nghi
1	Da khô, có vảy sừng bao bọc	Ngăn cản sự thoát hơi nước của cơ thể.
2	Có cổ dài	Phát huy vai trò của giác quan nằm trên đầu, tạo điều kiện bắt mồi dễ dàng
3	Mắt có mí cử động, có nước mắt	Bảo vệ mắt, có nước mắt để màng mắt không bị khô
4	Màng nhĩ nằm trong một hốc nhỏ bên đầu	Bảo vệ màng nhĩ và hướng các dao động âm thanh
5	Thân dài, đuôi rất dài	Động lực chính của sự di chuyển
6	Bàn chân có năm ngón có vuốt	Tham gia di chuyển trên cạn

So sánh đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn và của ếch đồng

STT	Đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn bóng	Đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch đồng
1	Da khô, có vảy sừng bao bọc	Da trần, phủ chất nhày và ẩm, dễ thấm khí
2	Có cổ dài	Đầu hẹp, nhọn, khớp với thân thành một khối thuôn nhọn về phía trước => không có cổ
3	Mắt có mí cử động, có nước mắt	Mắt và lỗ mũi nằm ở vị trí cao trên đầu Mắt có mi giữ nước mắt do tuyến lệ tiết ra,
4	Màng nhĩ nằm trong một hốc nhỏ bên đầu	Tai có màng nhĩ, mũi thông khoang miệng.
5	Thân dài, đuôi rất dài	Thân ngắn
6	Bàn chân có năm ngón có vuốt	Chi năm phần có ngón chia đốt, linh hoạt Các chi sau có màng bơi căng giữa các ngón (giống chân vịt)

Từ kết quả bảng so sánh có thể nhận xét thằn lằn thích nghi hoàn toàn với lối sống hoàn toàn trên cạn

Đề bài

Hãy trình bày đặc điểm cấu tạo ngoài của thằn lằn thích nghi với đời sống hoàn toàn ở cạn so với ếch đồng.

Phương pháp giải - Xem chi tiết

Để thích nghi với đời sống trên cạn, thằn lằn cần đảm bảo không bị mất nước, di chuyển và tìm kiếm thức ăn thuận lợi...

Lời giải chi tiết

Thằn lằn bóng đuôi dài (lớp bò sát) có các đặc điểm thích nghi với đời sống trên cạn so với ếch đồng như:

+ Da khô, có vảy sừng bao bọc: ngăn cản sự thoát hơi nước của cơ thể

+ Có cổ dài: phát huy vai trò các giác quan nằm trên đầu, tạo điều kiện bắt mồi dễ dàng

+ Mắt có mí cử động, có nước mắt: bảo vệ mắt, có nước mắt để màng mắt không bị khô

+ Màng nhĩ nằm trong một hốc nhỏ bên đầu: bảo vệ màng nhĩ và hướng các dao động âm thanh vào màng nhĩ

+ Thân dài, đuôi rất dài: động lực chính của sự di chuyển, định hướng chuyển động nhanh, linh hoạt, giữ thăng bằng khi di chuyển.

+ Bàn chân có năm ngón có vuốt: để bám vào nền khi di chuyển trên cạn.

Đề bài

Miêu tả thứ tự các động tác của thân và đuôi khi thằn lằn di chuyển, ứng với thứ tự cử động của chi trước và chi sau. Xác định vai trò của thân và đuôi.

Lời giải chi tiết

* Hoạt động bò của thằn lằn:

+ Chân trước trái và chân sau phải cố định vào đất, đuôi uốn sang phải, thân uốn sang trái, chân trước phải và chân sau trái tiến 1 bước về phía trước.

+ Chân trước phải và chân sau trái cố định vào đất, đuôi uốn sang trái, thân uốn sang phải, chân trước trái và chân sau phải tiến 1 bước về phía trước.

+ Kết thúc 1 chu kì bò thằn lằn di chuyển được 2 bước.

* Vai trò của thân và đuôi: khi thân và đuôi uốn mình dựa sát vào đất, tạo nên một lực ma sát, thắng được sức cản của đất nên đẩy con vật tiến lên. Thân và đuôi càng dài thì sức đẩy của thân và đuôi lên mặt đất càng mạnh, con vật bò càng nhanh.