Thổ Dân Châu Úc – Wikipedia Tiếng Việt

Trang chủ » Thổ Dân Nước úc » Thổ Dân Châu Úc – Wikipedia Tiếng Việt

Có thể bạn quan tâm

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group Thổ dân Úc và Người dân đảo Torres StraitNgười bản địa Úc
Tượng thổ dân châu Úc
Tổng dân số
983.700(Điều tra dân số Úc năm 2021)[1][a]
Ngôn ngữ
Chủ yếu là Tiếng Anh (Tiếng Anh Úc, Tiếng Anh của Thổ dân Úc) Thiểu số: Ngôn ngữ Thổ dân Úc, Tiếng Creole Torres Strait, Tiếng Kriol Úc, Tiếng Anh Torres Strait
Tôn giáo
  • Thế tục, tín ngưỡng khác, không tôn giáo 51%
  • Kitô giáo 41%
  • Tôn giáo Thổ dân Úc 1%
Sắc tộc có liên quan
Người Papua, Người Melanesia

Thổ dân Úc là thổ dân ở lục địa Úc và các đảo của eo biển Torres, là hậu duệ của nhóm người tồn tại ở Úc và các đảo chung quanh lục địa này trước quá trình thực dân hóa của người châu Âu diễn ra. Những di chỉ con người sớm nhất tìm thấy ở Úc là Di cốt hồ Mungo, với niên đại khoảng 40.000 năm,[2] mặc dù thời điểm đến vùng này đầu tiên Thổ dân Úc là một vấn đề tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu, với con số niên đại xa nhất cỡ 125.000 năm.[3] Có sự đa dạng rất lớn giữa các cộng đồng và các xã hội bản địa khác nhau ở Úc, mỗi cộng đồng đều có các nền văn hóa, phong tục và ngôn ngữ của riêng mình. Ngày nay tại Úc các nhóm này được chia thành các cộng đồng địa phương.[4] Tại thời điểm định cư ban đầu của người châu Âu, hơn 250 ngôn ngữ được sử dụng; ước tính 120-145 trong số này vẫn được sử dụng, nhưng chỉ 13 ngôn ngữ không bị đe dọa tuyệt chủng.[5][6] Thổ dân ngày nay hầu như chỉ nói tiếng Anh, với các cụm từ và các từ của ngôn ngữ thổ dân được thêm vào để tạo ra tiếng Anh thổ dân Úc (vốn cũng có ảnh hưởng hữu hình của ngôn ngữ bản địa trong cách ngữ âm và cấu trúc ngữ pháp). Dân số của thổ dân người Úc tại thời điểm người châu Âu đến định cư được ước tính vào khoảng 318.000[7] và 1.000.000[8] với sự phân bố dân cư tương tự như của dân số Úc hiện nay, phần lớn sống ở phía đông, tập trung dọc theo sông Murray.[9]

Thổ dân Úc từng là những cộng đồng săn bắt hái lượm có cơ cấu xã hội phức tạp cùng nền kinh tế đa dạng. Họ bao gồm khoảng 600 bộ lạc (hay quốc gia) và sử dụng 250 ngôn ngữ với nhiều phương ngữ khác nhau.[10] [11] Một số nhóm đã áp dụng kỹ thuật Canh tác bằng lửa[12] và nuôi cá,[13] cũng như xây dựng các nơi trú ẩn bán kiên cố.[14][15] Tuy nhiên, việc liệu có nhóm nào thực sự phát triển nông nghiệp hay không vẫn là chủ đề gây tranh cãi.[16][17][18] Người dân đảo Torres Strait vốn là những người đi biển; họ sinh sống dựa vào nghề Làm vườn theo mùa cũng như khai thác tài nguyên từ biển và các rạn san hô. Họ cũng phát triển nông nghiệp trên một số hòn đảo, và các ngôi làng đã xuất hiện tại khu vực này từ thế kỷ 14.[19][20]

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Trước khi người Anh đến định cư vào năm 1788, dân số bản địa ước tính dao động từ 318.000[21] đến hơn 3.000.000 người.[22] Sau sự kiện thuộc địa hóa năm 1788, dân số đã sụt giảm thảm khốc, nguyên nhân chính là do các loại bệnh truyền nhiễm mới du nhập vào.[23][24] Bên cạnh đó, các vụ thảm sát, xung đột vũ trang vùng biên và cuộc chiến tranh giành tài nguyên với người định cư Anh cũng góp phần khiến dân số Thổ dân suy kiệt.[25][26]

Từ thập niên 1930, dân số bản địa bắt đầu hồi phục và các cộng đồng đã thành lập tổ chức để đấu tranh cho quyền lợi của mình. Từ thập niên 1960, người bản địa giành được quyền bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử cấp bang và liên bang, đồng thời một số nhóm đã lấy lại được các vùng đất truyền thống. Năm 1992, Tòa án Tối cao Úc, qua phán quyết trong Vụ kiện Mabo, đã công nhận quyền sở hữu đất đai của người bản địa theo Thông luật. Đến năm 2021, Thổ dân Úc nắm giữ quyền sở hữu độc quyền hoặc đồng sở hữu đối với khoảng 54% diện tích lãnh thổ Úc.[27] Kể từ năm 1995, Cờ Thổ dân Úc và Cờ người dân đảo Torres Strait đã được công nhận là những lá cờ chính thức của Úc.

Từ thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20, thực hiện các chính sách của chính phủ, nhiều trẻ em có dòng máu lai đã bị cưỡng ép tách khỏi gia đình và cộng đồng Thổ dân, nhằm mục đích đồng hóa các em vào nền văn hóa da trắng chiếm đa số lúc bấy giờ. Năm 1997, Ủy ban Nhân quyền Úc kết luận rằng chính sách này cấu thành tội diệt chủng.[28][29]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ "Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians" [Ước tính về người Thổ dân và người dân đảo Torres Strait tại Úc]. Cục Thống kê Úc. tháng 6 năm 2023.
  2. ^ [email protected], Richard Czeiger. "Mungo Lady and Mungo Man | Share Mungo Culture | Visit Mungo National Park". www.visitmungo.com.au. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2016.
  3. ^ Bindon, P. A. (1997). "Aboriginal people and granite domes" (PDF). Journal of the Royal Society of Western Australia. Số 80. tr. 173–179. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 8 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2016.
  4. ^ Hodge, Robert (1990). "Aboriginal truth and white media: Eric Michaels meets the spirit of Aboriginalism". The Australian Journal of Media & Culture. Quyển 3 số 3. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2016.
  5. ^ "LANGUAGES OF ABORIGINAL AND TORRES STRAIT ISLANDER PEOPLES - A UNIQUELY AUSTRALIAN HERITAGE". Australian Bureau of Statistics. Australian Bureau of Statistics. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2015.
  6. ^ "Community, identity, wellbeing: The report of the Second National Indigenous Languages Survey" AIATSIS Lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2015 tại Wayback Machine, 2014.
  7. ^ 1301.0 – Year Book Australia, 2002 Australian Bureau of Statistics ngày 25 tháng 1 năm 2002
  8. ^ Gough, Myles (ngày 11 tháng 5 năm 2011) Prehistoric Australian Aboriginal populations were growing.
  9. ^ Pardoe, C. (2006). "Becoming Australian". Before Farming. Quyển 2006. tr. 1–21. doi:10.3828/bfarm.2006.1.4.
  10. ^ Flood 2019, tr. 21–22, 37.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFFlood2019 (trợ giúp)
  11. ^ Broome, Richard (2019). Aboriginal Australians. Sydney: Allen and Unwin. tr. 12. ISBN 978-1-76052-821-8.
  12. ^ Wyrwoll, Karl-Heinz (ngày 11 tháng 1 năm 2012). "How Aboriginal burning changed Australia's climate". The Conversation (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2023.
  13. ^ Clark, Anna (ngày 31 tháng 8 năm 2023). "Friday essay: traps, rites and kurrajong twine – the incredible ingenuity of Indigenous fishing knowledge". The Conversation (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 2 năm 2024. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2023.
  14. ^ Flood 2019, tr. 239–40.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFFlood2019 (trợ giúp)
  15. ^ Williams, Elizabeth (2015). "Complex hunter-gatherers: a view from Australia". Antiquity. 61 (232). Cambridge University Press: 310–321. doi:10.1017/S0003598X00052182. S2CID 162146349.
  16. ^ Flood 2019, tr. 25-27, 146.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFFlood2019 (trợ giúp)
  17. ^ Gammage, Bill (October 2011). The Biggest Estate on Earth: How Aborigines made Australia. Allen & Unwin. pp. 281–304.
  18. ^ Sutton, Peter; Walshe, Keryn (2021). Farmers or Hunter-Gatherers? The Dark Emu Debate. Melbourne: Melbourne University Publishing. ISBN 978-0-522-87785-4.
  19. ^ Veth & O'Connor 2013, tr. 34–35.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFVethO'Connor2013 (trợ giúp)
  20. ^ Flood 2019, tr. 198–99.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFFlood2019 (trợ giúp)
  21. ^ ABS 1301.0 2002.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFABS_1301.02002 (trợ giúp)
  22. ^ Bradshaw, Corey; Williams, Alan; Saltré, Frédérick; Norman, Kasih; Ulm, Sean (ngày 29 tháng 4 năm 2021). "The First Australians grew to a population of millions, much more than previous estimates". The Conversation.
  23. ^ Ballyn 2011.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFBallyn2011 (trợ giúp)
  24. ^ Glynn & Jenifer 2004, tr. 145–146.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFGlynnJenifer2004 (trợ giúp)
  25. ^ Evans & Ørsted-Jensen 2014, tr. 28.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFEvansØrsted-Jensen2014 (trợ giúp)
  26. ^ ABC News 2017.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFABC_News2017 (trợ giúp)
  27. ^ Josh, Nicholas; Wahlquist, Calla; Ball, Andy; Evershed, Nick (ngày 7 tháng 5 năm 2021). "Who owns Australia". The Guardian Australia. Truy cập ngày 2 tháng 7 năm 2024.
  28. ^ Bringing them Home: "Chapter 13" 1997, 'Genocide'.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFBringing_them_Home:_"Chapter_13"1997 (trợ giúp)
  29. ^ Sentance 2020.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFSentance2020 (trợ giúp)

Đọc thêm

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Condon, J. R., Barnes, T., Cunningham. J. & Smith. L 2004) Demographic characteristics and trends of the Northern Territory Indigenous population, 1966 to 2001. Cooperative Research Centre for Aboriginal Health. ISBN 1-920969-03-9

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]
Thư viện tài nguyên ngoại văn về Indigenous Australians
  • Tài nguyên trong thư viện của bạn
  • Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies
  • AUSTLANG Australian Indigenous Languages Database
  • Science 2.0: Australian Aborigines were once Indians – Study
  • Australian Bureau of Statistics, Key Messages from "The Health and Welfare of Australia's Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples, 2010". Data from the 2008 National Aboriginal and Torres Strait Islander Social Survey (NATSISS), Census of Population and Housing, the Australian Bureau of Statistics (ABS), and other administrative data sources. 4704.0 – "The Health and Welfare of Australia's Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples, 2010" Lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2012 tại Wayback Machine
  • Closing the Gap – celebrates the achievements of Aboriginal and Torres Strait Islander people and a gateway to information on Australian Government Indigenous initiatives and programs
  • Australian Museum: Indigenous Australia Lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2004 tại Wayback Machine
  • The South Australian Museum: Tribal boundaries in Aboriginal Australia map Lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2015 tại Wayback Machine
  • Indigenous Language Map
  • Australian Indigenous Health InfoNet
  • Australian Human Rights Commission: Aboriginal & Torres Strait Islander Social Justice Index Lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2009 tại Wayback Machine
  • Indigenous Law Resources
  • National Indigenous Times Lưu trữ ngày 20 tháng 4 năm 2021 tại Wayback Machine – national Indigenous affairs newspaper
  • NT Mojos – Northern Territory Mobile Journalists Lưu trữ ngày 28 tháng 1 năm 2014 tại Wayback Machine – an innovative, pilot mobile journalism project that is helping close the gap in the Northern Territory by giving Indigenous communities a chance to tell their stories in their own way
  • Singing about nations within nations: Geopolitics and Identity in Australian Indigenous rock music
  • The politics of suffering: Indigenous policy in Australia since the 1970s

Bản mẫu:Indigenous peoples by continent

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Thổ dân châu Úc.
Stub icon

Bài viết dân tộc này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

  • x
  • t
  • s

Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ <ref> với tên nhóm “lower-alpha”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng <references group="lower-alpha"/> tương ứng

Từ khóa » Thổ Dân Nước úc