[Thông điệp Từ Lịch Sử] Lê Thánh Tông Tinh Giản đội Ngũ Và Dưỡng ...

Năm 1478, Lê Thánh Tông sắc chỉ cho ba ty Đô, Thừa, Hiến các xứ: “Xét quan lại trong bộ thuộc của mình, người nào liêm khiết hay tham ô, chuyên cần hay lười biếng, cùng các quan nho học dạy dỗ nhân tài, hàng năm có người được sung cống sĩ hay không, nhiều hay ít đều ghi tên tâu lên để định việc thăng hay giáng”. Đến năm 1485, khẳng định lại “Thừa ty, Hiến sát là những phương diện quan, trách nhiệm đã tôn, quyền uy cũng trọng, trong khi tuyên bổ phải dùng người tốt… Nếu dám lấy tình riêng, tuyên bổ bậy những kẻ phẩm trật thấp, tại chức ít ngày để đến nỗi dư luận không hay, việc dân sinh tệ thì Lại khoa xét hỏi trị tội”.Người đương thời là Nguyễn Trực đã đánh giá tác dụng của việc khảo khóa như sau: “Nay các quan trong triều đình, kẻ sĩ chốn hoang dã, đã thực có thể lựa chọn kỹ, sử dụng chuyên, tin cậy chắc. Lại ban phép khảo xét công trạng, trải đủ kỳ khảo xét kỹ rồi mới quyết định thăng hay giáng, khen hay chê. Người nào tốt kẻ nào xấu, người nào liêm khiết, tài giỏi, siêng năng, mẫn cán, kẻ nào ngu dốt tham lam, lơ là, lười biếng, giữ ghế ăn hại, không đức bất tài, gian ngoan chứa ác, đều bộc lộ rõ ràng. Như vậy thì hàm quan đông đảo đều giữ phong cách người quân tử, có đáng lo gì bọn tiểu nhân!”.Không chỉ khảo khóa, Lê Thánh Tông còn duy trì việc luân chuyển quan lại vốn đã có từ nhà Lý, nhà Trần với mức độ và quy mô lớn hơn bằng một chính sách rõ ràng và có thể điều chỉnh tùy vào tình hình thực tiễn. Năm 1467, Lê Thánh Tông quy định: “Người nhận chức ở tại nơi biên giới xa phải đủ 9 năm mới được đổi về các huyện dưới kinh”. Đến đầu năm sau (1468), được sửa lại, theo đó, những quan viên nhậm chức biên cương xa xôi, nếu hoàn thành nhiệm vụ thì “đủ hạn 6 năm thì cho chuyển về nơi đất lành” còn nếu không hoàn thành nhiệm vụ thì “lại phải bổ đi miền biên cương xa, đủ 6 năm nữa mới được quyết định lại”. Nhưng cũng có những nghề, chức nghiệp có tính chất chuyên môn như giáo thụ thì ít luân chuyển hơn vì vua cho rằng, càng giữ chức lâu, càng có điều kiện đào tạo nhân tài.Việc luân chuyển quan địa phương nhằm bảo đảm chính sách đãi ngộ, đề phòng sự cát cứ lộng hành, làm vững mạnh, trong sạch bộ máy quan lại.Để nâng cao chất lượng đội ngũ quan lại, Lê Thánh Tông còn có lệ bãi quan viên được ban bố vào năm 1478: “Trưởng quan theo đạo công xét kỹ những quan viên dưới quyền, giản hoặc có người hèn kém bỉ ổi không thể làm việc được giao Bộ Lại xét thực đều bắt về hưu. Lại chọn người từng trải làm được có tài khí kiến thức thông thạo mà bổ thay vào”. Đối với chức xã trưởng cũng không ngoại lệ: “Quan phủ huyện châu theo phép công mà phúc khám, không câu nệ là xã chính, xã sử hay xã tư cứ người nào làm việc cẩn thận chu đáo nên giữ lại, còn người nào gian tham bỉ ổi không biết chức đều tinh giản cho về, các hạng già lão ốm đau đều hoàn làm dân”. Những ai đã từng phạm tội, hối lộ, đã bị xử biếm, giáng… mà còn đang đương chức thì cho thôi việc, để triệt quan tham nhũng, cho bớt lộc: “…Các quan viên văn võ làm việc đến 65 muốn nghỉ việc, các lại điển, giám sinh, nho sinh, sinh đồ tuổi từ 60 trở lên muốn về làm dân, thì đều cho người đó nộp đơn ở Lại Bộ”.Đề cao liêm khiết và chế độ dưỡng liêmLê Thánh Tông rất chú trọng đề cao quan lại liêm khiết và lấy đó làm một tiêu chí để ưu tiên lựa chọn thăng chức. Nhà vua đã ra sắc lệnh: “Từ nay, Cấp sự trung trong Lục khoa và Giám sát ngự sử nếu có khuyết ngạch thì Bộ Lại chọn các quan trong kinh sư, ngoài các đạo... là người liêm khiết, cần mẫn, cứng rắn, ngay thẳng, có thành tích về chính trị, thì cất nhắc lựa bổ”. Nhà vua chỉ thị: “Phàm các quan viên giữ việc nơi biên viễn, lam chướng, người nào hết lòng vỗ về thương yêu Nhân dân, không nhũng nhiễu về việc thúc giục tô thuế mà thuế vẫn đủ số, thì khi mãn hạn 6 năm chuẩn cho được đổi về chỗ thủy thổ lành”.