Thủ đô Việt Nam – Wikipedia Tiếng Việt

Thủ đô Việt Nam hiện nay là thành phố Hà Nội. Sau đây là danh sách các kinh đô/thủ đô – hiểu theo nghĩa rộng – là các trung tâm chính trị của chính thể nhà nước trong lịch sử Việt Nam, và cả của các vương quốc cổ/cựu quốc gia từng tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay.

Kinh đô và Thủ đô của Việt Nam qua các thời kỳ

[sửa | sửa mã nguồn]

Phần này liệt kê các kinh đô/thủ đô trong lịch sử Việt Nam, theo trình tự thời gian. Các kinh đô được in đậm là các kinh đô độc lập của Việt Nam, còn các kinh đô được in nghiêng là các kinh đô trong giai đoạn Việt Nam bị nước khác đô hộ.

Kinh đô/Thủ đô	Thời gian	Triều đại/Chế độ	Công trình	Địa điểm hiện tại
Phong Châu (nghi vấn)	2524 – 258 TCN	Hồng Bàng – Hùng Vương	Không rõ	Phú Thọ
Cổ Loa	257 – 208 TCN	Nhà Thục	Thành Cổ Loa	xã Đông Anh, Hà Nội
Phiên Ngung	207 – 111 TCN	Nhà Triệu	Cố cung Phiên Ngung	Thành phố Quảng Châu, Quảng Đông, Trung Quốc
Luy Lâu	111 – 106 TCN	Bắc thuộc lần 1	Không rõ	Bắc Ninh
Quảng Tín	106 TCN – 40 SCN		Không rõ	Thành phố Ngô Châu, Quảng Tây, Trung Quốc
Mê Linh	40 – 43	Hai Bà Trưng	Không rõ	khu vực Mê Linh, Hà Nội
Quảng Tín	43 – 210	Bắc thuộc lần 2	Không rõ	Thành phố Ngô Châu, Quảng Tây, Trung Quốc
Phiên Ngung	210 – 226?		Cung điện Phiên Ngung	Thành phố Quảng Châu, Quảng Đông, Trung Quốc
Long Biên	226? – 544		Thành Long Biên	khu vực Long Biên, Hà Nội hoặc Bắc Ninh (đang tranh cãi)
Long Biên	544 – 602	Nhà Tiền Lý
Tô Lịch (đang tranh cãi)	226? – 544		Cửa sông Tô Lịch	Hà Nội
Giao Chỉ (huyện)	602 – 607?	Bắc thuộc lần 3	Không rõ	Phía nam sông Đuống và sông Thái Bình
Tống Bình	607? – 713		Không rõ	Hà Nội
Vạn An	713 – 722	Họ Mai	Không rõ	Nam Đàn, Nghệ An
Tống Bình	722 – 779	Bắc thuộc lần 3	Không rõ	Hà Nội
Tống Bình	779 – 791	Họ Phùng
Tống Bình	791 – 866	Bắc thuộc lần 3
Đại La	866 – 905		Thành Đại La	phường Ba Đình, Hà Nội
Đại La	905 – 923 hoặc 930	Họ Khúc
	931 – 938	Họ Dương và Họ Kiều
Cổ Loa	939 – 967	Nhà Ngô	Thành Cổ Loa	Xã Đông Anh, Hà Nội
Hoa Lư	968 – 980	Nhà Đinh	Thành Hoa Lư	phường Tây Hoa Lư, Ninh Bình
	980 – 1009	Nhà Tiền Lê
	1009 – 1010	Nhà Hậu Lý
Thăng Long	1010 – 1225		Hoàng thành Thăng Long	phường Ba Đình, Hà Nội
	1226 – 1440	Nhà Trần
Tây Đô	1400 – 1407	Nhà Hồ	Thành nhà Hồ	xã Tây Đô, Thanh Hóa
Mô Độ	1407 – 1409	Nhà Hậu Trần	Không có	xã Đồng Thái, Ninh Bình
Đông Quan	1407 – 1427	Bắc thuộc lần 4	Hoàng thành Thăng Long	quận Ba Đình, Hà Nội
Đông Kinh	1428 – 1527	Nhà Hậu Lê – Lê sơ
	1527 – 1592	Nhà Mạc – tiền kỳ
Vạn Lại	1533 – 1597	Nhà Hậu Lê – Lê trung hưng	Cung Vạn Lại	Xã Thọ Xuân, Thanh Hóa
Đông Kinh	1597 – 1789	Nhà Hậu Lê – Lê trung hưng	Hoàng thành Thăng Long	Hà Nội
	1597 – 1787	Chúa Trịnh – Đàng Ngoài	Phủ chúa Trịnh
Phú Xuân	1678 – 1777	Chúa Nguyễn – Đàng Trong	Dinh chúa Nguyễn	Quận Phú Xuân, Huế
Qui Nhơn	1778 – 1793	Nhà Tây Sơn	Thành Hoàng Đế	phường An Nhơn, Gia Lai
Phú Xuân	1786 – 1802		Không rõ	Phường Phú Xuân, Huế
Huế	1802 – 1945	Nhà Nguyễn	Kinh thành Huế	Phường Phú Xuân, Huế
Sài Gòn	1887 – 1901	Pháp thuộc	Dinh Toàn quyền Đông Dương	Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
Hà Nội	1902 – 1945		Phủ Toàn quyền Đông Dương	Hà Nội
Sài Gòn	1945	Nhật thuộc	Dinh Toàn quyền	Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
Huế	1945	Đế quốc Việt Nam	Kinh thành Huế	Quận Phú Xuân, Huế
Hà Nội	1945 – 1976	Việt Nam Dân chủ Cộng hòa	Phủ Chủ tịch	Hà Nội
Sài Gòn	1945 – 1954	Liên bang Đông Dương	Dinh Norodom	Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
	1946 – 1949	Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ	Dinh Gia Long
Sài Gòn	1949 – 1955	Quốc gia Việt Nam	Dinh Norodom
	1955 – 1975	Việt Nam Cộng hòa	Dinh Độc Lập
Tây Ninh	1969 – 1972	Cộng hòa miền Nam Việt Nam	Khu Di tích lịch sử Trung ương Cục miền Nam	Huyện Tân Biên, Tây Ninh
Lộc Ninh	1972 – 1973		Căn cứ Tà Thiết	Huyện Lộc Ninh, Bình Phước
Cam Lộ	1973 – 1975		Khu trụ sở Chính phủ Cách mạng Lâm thời	huyện Cam Lộ, Quảng Trị
Sài Gòn – Gia Định	1975 – 1976		Dinh Độc Lập	Thành phố Hồ Chí Minh
Hà Nội	1976 – nay	Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam	Phủ Chủ tịch	Thủ đô hiện tại

Kinh đô không chính thức

[sửa | sửa mã nguồn]

Ngoài ra còn có các kinh đô phụ tồn tại song song với kinh đô chính thức như:

• Thiên Trường – thời Trần, nay thuộc Nam Định.
• Vũ Lâm – thời Trần, nay thuộc Ninh Bình
• Lỗ Giang – thời Trần, nay thuộc Hồng Minh, Hưng Hà, Thái Bình.
• Lam Kinh – thời Hậu Lê, nay thuộc Thanh Hóa
• Dương Kinh – thời Mạc, nay thuộc Hải Phòng.
• Phục Hòa – thời Mạc, nay thuộc Hòa Thuận, Phục Hòa, Cao Bằng.
• Nà Lữ - thời Mạc, nay thuộc Hoàng Tung, Hòa An, Cao Bằng.
• Thành nhà Mạc – nay thuộc Lũng Hoài, Hòa An, Cao Bằng.
• Thành nhà Mạc – nay thuộc Đàm Thủy, Trùng Khánh, Cao Bằng.
• Thành cổ Tuyên Quang – thời Mạc.
• Thành nhà Mạc – thời Mạc, nay thuộc Lạng Sơn.
• Thành cổ Lạng Sơn - nay thuộc Chi Lăng, Lạng Sơn.
• Yên Trường – thời Lê trung hưng, nay thuộc thôn 2 Yên Trường, Thọ Lập, Thọ Xuân, Thanh Hóa.
• Cổ Bi – thời Lê - Trịnh, nay thuộc Trâu Quỳ, Gia Lâm, Hà Nội.
• Phủ Trịnh - thời Trịnh, nay thuộc Vĩnh Hùng, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa.
• Phượng Hoàng Trung Đô – thời Tây Sơn, nay thuộc Nghệ An (dự định).
• Lị sở của 12 sứ quân như: Hồi Hồ, Tam Đái, Tiên Du, Siêu Loại, Đường Lâm, Tây Phù Liệt, Đỗ Động Giang, Tế Giang, Đằng Châu, Bố Hải Khẩu, Bình Kiều,...
• Đà Lạt – thủ phủ nghỉ dưỡng thời Liên bang Đông Dương.
• Việt Bắc – phía bắc Bắc Bộ, là chiến khu và là nơi tập trung các cơ quan đầu não của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong thời kỳ Chiến tranh Đông Dương với Pháp, đây được xem là Thủ đô gió ngàn.

Kinh đô của vương quốc Chăm Pa cổ

[sửa | sửa mã nguồn]

Thủ đô/Kinh đô	Thời gian	Quốc gia	Địa điểm ngày nay
Kandapurpura (Phật Thành)	192 – 605?	Lâm Ấp	Thuận Hóa, Huế
Simhapura (Sư Tử Thành)	605? – 757	Lâm Ấp	Làng Trà Kiệu, Quảng Nam
Virapura (Hùng Tráng Thành)	757 – 875	Hoàn Vương (Panduranga)	huyện Ninh Phước, Ninh Thuận
Indrapura (Lôi Điện Thành)	875 – 982	Chiêm Thành	huyện Thăng Bình, Quảng Nam
Vijaya (Chà Bàn, Đồ Bàn)	982 – 1471	Chiêm Thành	Thị xã An Nhơn, Bình Định
Panduranga (Phan Rang)	1471 – 1832	Panduranga-Chăm Pa (1471 – 1693) Thuận Thành Trấn (1697 – 1832)	Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận. (1471 - 1693) Thị trấn Phan Rí Cửa, Bình Thuận (1697 – 1832)

Kinh đô các vương quốc cổ và cựu quốc gia khác

[sửa | sửa mã nguồn]

Thủ đô/Kinh đô	Thời gian	Quốc gia	Địa điểm ngày nay
Vyadhapura (Đặc Mục)	Giai đoạn sơ khởi	Phù Nam	Prey Veng, Campuchia
Kottinagar (Cường Thịnh Thành)	Thế kỷ 2 – Thế kỷ 7	Phù Nam	An Giang
Isanapura	613? – ?	Chân Lạp	Kampong Thom, Campuchia
Xieng Khouang	1369 – 1478	Bồn Man	Xiengkhuang, Lào
Pelei Agna (Thành phố Vĩ Đại)	1888 – 1890	Sedang	Kon Tum

Thống kê

[sửa | sửa mã nguồn]

• Hà Nội là nơi đóng đô của nhiều triều đại và chế độ nhất Việt Nam, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa:
  • Cổ Loa thời Nhà Thục và Nhà Ngô
  • Mê Linh thời Hai Bà Trưng
  • Long Biên thời Nhà Tiền Lý (đang tranh cãi)
  • Tống Bình thời Họ Phùng
  • Đại La thời Họ Khúc
  • Thăng Long thời Nhà Lý và Nhà Trần
  • Đông Kinh thời Nhà Hậu Lê, Nhà Mạc và Chúa Trịnh
  • Hà Nội thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ngày nay
• Ninh Bình là nơi đóng đô nhiều thứ hai. không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
  • Hoa Lư thời Nhà Đinh, Nhà Tiền Lê và Nhà Lý giai đoạn đầu
  • Mô Độ thời Nhà Hậu Trần
• Thừa Thiên – Huế là nơi đóng đô nhiều thứ ba, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
  • Phú Xuân thời Chúa Nguyễn và Nhà Tây Sơn của Quang Trung
  • Huế thời Nhà Nguyễn
• Thanh Hóa là nơi đóng đô nhiều thứ tư, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
  • Tây Đô cuối thời Trần và thời Nhà Hồ
  • Vạn Lại thời Hậu Lê giai đoạn đầu Lê trung hưng
• Các triều đại và chế độ từng đóng đô ở 2 kinh đô/thủ đô là:
  • Nhà Lý ở Hoa Lư (1009 – 1010) và Thăng Long (1010 – 1225)
  • Nhà Trần ở Thăng Long (1225-1397) và Tây Đô (1397-1400)
  • Nhà Hậu Lê ở Đông Kinh (1428 – 1527), Vạn Lại (1533 – 1597) rồi về lại Đông Kinh (1597 – 1789)
  • Nhà Mạc ở Đông Kinh (1527 – 1592) và Cao Bình (1592 – 1677)
  • Nhà Tây Sơn ở Quy Nhơn (1778 – 1793) và Phú Xuân (1786 – 1802)

Ảnh một số di tích kinh đô

[sửa | sửa mã nguồn]

Cố đô của Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Cố đô là cách gọi tôn vinh những nơi từng là thủ đô chính thống trong lịch sử Việt Nam. Hiện ở Việt Nam có các nơi sau được gọi là cố đô gồm: đất tổ Phong Châu, cố đô Hoa Lư, cố đô Huế; với sự nhìn nhận và đánh giá lại về vương triều nhà Hồ, Thanh Hóa cũng được xem là một cố đô của Việt Nam. Cố đô Hoa Lư và cố đô Huế là 2 tên gọi thông dụng, thường thấy nhất.

Các di tích cố đô thường sở hữu một trong các danh hiệu UNESCO ở Việt Nam như Phong Châu có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản văn hóa phi vật thể; Hoàng thành Thăng Long, cố đô Hoa Lư, thành nhà Hồ, quần thể di tích Cố đô Huế đều thuộc những vùng di sản thế giới.

Hiện nay Việt Nam có 5 tỉnh, thành được gọi là các "vùng kinh đô" gồm: Hà Nội, Phú Thọ, Ninh Bình, Thanh Hóa và Thừa Thiên – Huế.[1] 5 vùng kinh đô này được ngành văn hóa cho phép tổ chức và tham gia nhiều sự kiện lớn như: cuộc thi người đẹp các vùng kinh đô, hiệp hội văn học nghệ thuật các vùng kinh đô, triển lãm ảnh ngũ đại cố đô của Việt Nam, Hành trình di sản thế giới... Năm du lịch Quốc gia 2015 diễn ra ở Thanh Hóa và các tỉnh, thành phố có Kinh đô cổ và di sản văn hoá thế giới có chuyên đề "Hành trình về Kinh đô cổ Việt Nam".[2]

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Lịch sử Việt Nam

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ "Các vùng kinh đô Việt Nam". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2013.
2. ^ "Thanh Hóa với năm du lịch quốc gia 2015". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2013.