Thuốc - Lỗ Tấn - VOH

Table of Contents

• Giới thiệu chung
  • I. Tác giả Lỗ Tấn (SGK/TR126)
  • II. Tìm hiểu văn bản
  • III. Tổng kết ( ghi nhớ/sgk/111)
• Luyện tập
  • Bài tập 1:
  • Bài tập 2:

Giới thiệu chung

I. Tác giả Lỗ Tấn (SGK/TR126)

1. Tác phẩm

2. Hoàn cảnh sáng tác

Được viết năm 1919, đúng vào lúc cuộc vận động Ngũ tứ bùng nổ. Đây là thời kì đất nước Trung Quốc bị các nước đế quốc Anh, Nga, Pháp, Đức, Nhật xâu xé. Xã hội Trung Hoa biến thành Thuộc địa nửa phong kiến nhưng nhân dân lại an phận chịu nhục. Đó là căn bệnh đớn hèn, tự thỏa mãn, mà những người cách mạng hoàn toàn xa lạ với nhân dân.

Thuốc đã ra đời trong bối cảnh ấy với một thông điệp: Người Trung Quốc cần suy nghĩ nghiêm túc về một phương thuốc để cứu dân tộc.

3. Bố cục

• Phần I: Nhân vật Thuyên, con của ông bà Hoa chủ quán trà, mắc bệnh lao, được ông Hoa mua thuốc chữa bệnh là chiếc bánh bao tẩm máu người (Mua thuốc)
• Phần II: Vợ chồng ông Hoa cho Thuyên ăn cái bánh bao đẫm máu với hi vọng chữa khỏi bệnh cho con, nhưng thằng bé vẫn ho dữ dội (Uống thuốc)
• Phần III: Cuộc bàn luận trong quán trà về thuốc chữa bệnh lao, về tên “giặc” Hạ Du (Bàn về thuốc)
• Phần IV: Khung cảnh nghĩa địa vào dịp tiết Thanh minh. Bà mẹ của Hạ Du và bà mẹ của Thuyên cùng đi thăm mộ con. Họ bối rối, bàng hoàng khi nhìn thấy có vòng hoa trên mộ Hạ Du (Hậu quả của thuốc)

II. Tìm hiểu văn bản

1. Ý nghĩa nhan đề truyện và hình tượng chiếc bánh bao tẩm máu người

Tầng nghĩa thứ nhất:

• Là phương thức truyền thống chữa bệnh lao của những người Trung Quốc lạc hậu, u mê.
• Thứ mà ông bà Hoa xem là “tiên dược” để cứu mạng thằng con, không những không cứu được nó mà ngược lại, lại giết chết nó.

-> Đó là thứ thuốc của mê tín, dị đoan.

Tầng nghĩa thứ hai:

• Bố mẹ thằng Thuyên hoàn toàn tin tưởng và áp đặt cho nó một phương thuốc quái gở. Cả đám người trong quán trà cũng cho rằng đó là thứ thuốc tiên.
• Nhưng ăn bánh bao tẩm máu người - thuốc tiên - thằng Thuyên vẫn phải chết.

-> Tên truyện còn hàm nghĩa sâu xa hơn, mang tính khai sáng: Đây là thứ thuốc độc mà mọi người cần phải giác ngộ ra. Người Trung Quốc cần phải tỉnh giấc, không được ngủ mê trong cái “nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”.

Tầng nghĩa thứ ba:

• Chiếc bánh bao - liều thuốc độc được pha chế bằng máu của người Cách mạng xả thân vì nghĩa, đổ máu cho sự nghiệp giải phóng nhân dân, trong đó có bố mẹ thằng Thuyên, ông Ba, cả Khang…
• Những con người ấy lại dửng dưng, mua máu người Cách mạng để chữa bệnh.

-> Phải tìm một phương thuốc làm cho quần chúng giác ngộ Cách mạng và làm cho Cách mạng gắn bó với quần chúng.

2. Hạ Du - hình ảnh tượng trưng của Cách mạng Tân Hợi

a. Cuộc Cách mạng Tân Hợi:

Lật đổ được chế độ phong kiến nhưng có nhược điểm là xa rời quần chúng nên họ không hiểu và thờ ơ với Cách mạng.

Mặt khác, đây là cuộc cách mạng nửa vời: cội rễ phong kiến không bị đánh bật hoàn toàn, đời sống nông thôn Trung Quốc cơ bản không có gì thay đổi.

b. Nguyên mẫu của nhân vật Hạ Du là chiến sĩ Thu Cận: Nữ cách mạng tiên phong, tham gia khởi nghĩa, bị bắt và bị hành hình.

• Truy điệu Hạ Du cũng là truy điệu Thu Cận và cả lớp người giác ngộ sớm.
• Trong truyện, Hạ Du xuất hiện gián tiếp, sau khi bị hành hình, qua câu chuyện của các vị khách trong quán trà và nấm mộ có vòng hoa.
• Hạ Du tiêu biểu cho những người Cách mạng sớm giác ngộ lí tưởng mà quần chúng mê muội gọi anh là “điên” vì dũng cảm “đi trước bình minh” dân tộc và vì anh thức tỉnh khi mọi người còn u mê.

=> Anh dũng cảm, hiên ngang, xả thân vì nghĩa lớn: Dám tuyên truyền cách mạng ngay cả với cai ngục trong những ngày chờ hành hình. Lí tưởng cách mạng của anh là lật đổ ngai vàng, đánh đuổi ngoại tộc, giành lại độc lập dân tộc.

-> Lỗ Tấn bày tỏ sự kính trọng, khâm phục cho những chiến sĩ anh hùng, dũng cảm hi sinh cho đất nước, cho tương lai.

Nhưng mục đích, ý chí và hành động của Hạ Du lại được nhận thức trong cái nhìn xa lạ, ấu trĩ của quần chúng:

• Chú anh cho là anh đi “làm giặc” nên đã tố giác anh.
• Quần chúng chờ anh chết để lấy máu làm thuốc chữa bệnh.
• Đến cả mẹ anh cũng không hiểu đứa con mình, gào khóc kêu anh chết oan.

-> Đó là vì anh xa rời quần chúng, chưa kịp giác ngộ cho họ nên họ nhìn anh bằng con mắt miệt thị, u mê và máu của người Cách mạng đổ ra thật vô nghĩa. Qua nhân vật Hạ Du, tác giả bày tỏ sự kính trọng và lòng thương cảm sâu xa cho những chiến sĩ tiên phong.

3. Hình ảnh vòng hoa trên mộ Hạ Du và niềm tin tưởng lạc quan của tác giả

a. Hình ảnh vòng hoa vô danh:

• “Một vòng hoa, hoa trắng hoa hồng xen lẫn nhau, nằm khoanh trên nấm mộ khum khum”.
• “Hoa không có gốc, không phải dưới đất mọc lên! Ai đã đến đây?”

b. Ý nghĩa: Là tấm lòng của Lỗ Tấn gửi đến người liệt sĩ. Gửi gắm niềm tin tưởng lạc quan:

• Sự hi sinh của những người Cách mạng tiên phong không hề uổng phí, đã thức tỉnh một bộ phận quần chúng.
• Đã có người hiểu được cái chết vinh quang của họ và bước tiếp bước chân khai phá của họ.
• Sự hi sinh của họ để lại niềm tiếc thương, sự kính phục, ngưỡng mộ trong lòng nhân dân.

4. Nghệ thuật

a. Không gian nghệ thuật: Một quán trà nghèo nàn tẻ nhạt, một pháp trường với đám người hiếu kì, một nghĩa địa dày khít mộ với một con đường chia cách…

Không gian tĩnh lặng, tù túng, bế tắc.

b. Thời gian nghệ thuật:

Hai cảnh đầu xảy ra vào mùa thu, mùa của sự tàn tạ và khép lại.

Cảnh cuối truyện lại xảy ra vào mùa xuân, mùa của sự hồi sinh.

-> Thời gian tiến triển, vận động: niềm tin, niềm hi vọng về cuộc sống mới mẻ hơn, đỡ u ám cho những số phận đau khổ, tối tăm.

c. Tác phẩm có cốt truyện thật đơn giản (tìm thuốc, bán thuốc và uống thuốc) như một bức tranh thủy mặc gần gũi với cuộc sống đời thường, nhưng rất sâu sắc có nội dung của một truyện dài.

-> Dồn nén sự quan sát, nghiền ngẫm của nhà văn về xã hội, con người Trung Quốc và con đường giải phóng dân tộc.

d.Tác giả lựa chọn các chi tiết mang tính biểu tượng: chiếc bánh bao tẩm máu người tử tù Cách mạng, vòng hoa trên mộ Hạ Du.

-> Những hình ảnh đa nghĩa, gửi gắm nỗi niềm, sự lạc quan của tác giả.

III. Tổng kết ( ghi nhớ/sgk/111)

Luyện tập

Bài tập 1:

Nêu ý nghĩa của các chi tiết: nghĩa địa người chết chém bên trái, nghĩa địa người chết bệnh, chết nghèo bên phải, chia cắt bởi con đường mòn

Con đường hình thành từ thói quen, thành kiến ngự trị lâu dài đã ăn sâu trong nếp nghĩ, trong đầu óc của mọi người

Nó là ranh giới tự nhiên phân cách giữa “những người nghèo” và những “người chết tù, chết chém”.

Con đường phân định rạch ròi giữa dân và tội phạm, nhưng lại nhập nhằng giữa những chiến sĩ với bọn đầu trộm đuôi cướp, người Cách mạng bị đánh đồng với giặc, thể hiện sự bất công và lạc hậu của xã hội Thuộc địa nửa phong kiến.

Bài tập 2:

Câu hỏi của bà mẹ trước vòng hoa trên nấm mộ người tử tù “Thế này là thế nào?” có ý nghĩa gì?

Thái độ của hai bà mẹ: Vòng hoa lạ khiến cho hai bà mẹ ngạc nhiên, thảng thốt tự hỏi “Thế này là thế nào?”

• Câu hỏi nói lên sự bế tắc của bà mẹ khi bà không hiểu ý nghĩa việc làm của con mình.
• Câu hỏi cũng hàm chứa một nỗi niềm băn khoăn, day dứt, đòi hỏi phải có câu trả lời.

-> Sự băn khoăn của chính tác giả về mối quan hệ giữa quần chúng và Cách mạng.

• Hai bà mẹ vượt qua con đường mòn chia cắt nghĩa địa người chết chém và người chết bệnh để đến với nhau.

-> Sự tin tưởng: quần chúng sẽ được giác ngộ sẽ vượt qua những suy nghĩ theo lối mòn, những tập quán xấu.

Giáo viên Đỗ Thị Minh Thêm

Đơn vị: trường THCS- THPT Nguyễn Khuyến, TH, THCS, THPT Lê Thánh Tông