Tiền Xích Bích Phú | Thanh Vân Thi Tập

Dịch nghĩa

Ngoài rằm tháng bảy mùa thu năm Nhâm Tuất, Tô tử cùng với khách bơi thuyền chơi ở dưới núi Xích Bích. Hây hây gió mát, sóng lặng như tờ, cầm chén rượu lên mời khách, đọc bài thơ Minh Nguyệt và hát một chương Yểu Điệu. Một lát, trăng mọc lên trên núi Đông Sơn, đi lững thững trong khoảng hai sao ngưu, đẩu. Khi đó sương toả trên mặt sông, nước trong tiếp đến chân trời. Tha hồ cho một chiếc thuyền nhỏ đi đâu thì đi, vượt trên mặt nước mênh mông muôn khoảnh. Nhẹ nhàng như cưỡi gió đi trên không, mà không biết là đi đến đâu; hớn hở sung sướng như người quên đời đứng một mình mọc cánh mà bay lên tiên. Vì thế uống rượu vui lắm, rồi gõ vào mạn thuyền mà hát. Hát rằng:

“Thung thăng thuyền quế chèo lan, Theo vừng trăng tỏ vượt làn nước trong. Nhớ ai cánh cánh bên lòng, Nhớ người quân tử ngóng trông bên trời”.

Trong bọn khách có một người thổi ống sáo, bèn theo bài ca của ta mà hoạ lại. Tiếng sáo não nùng rên rỉ như sầu như thảm, như khóc như than. Dư âm vẫn còn lanh lảnh, nhỏ tít như sợi tơ chưa dứt, làm cho con giao long ở dưới hang tối cũng phải múa mênh, người đàn bà thủ tiết ở một chiếc thuyền khác cũng phải sụt sùi.

Tô tử buồn rầu sắc mặt, thu vạt áo, ngồi ngay ngắn mà hỏi khách rằng: – Làm sao lại có tiếng não nùng làm vậy ?

Khách đáp rằng: – Câu “Minh nguyệt tinh hi, ô thước nam phi” chẳng phải là câu thơ của Tào Mạnh Đức đó ư? Phía tây trông sang Hạ Khẩu, phía đông nhìn sang Vũ Xương sông núi uốn khúc vây nhau, cây cối xanh tươi um tùm; đó chẳng phải là nơi Tào Mạnh Đức bị khốn với Chu Lang ư ? Đương khi Tào công phá đất Kinh Châu, xuống thành Giang Lăng, thuận dòng mà sang mặt đông, thuyền bè muôn dặm, cờ tán rợp trời, rót chén rượu đứng trên mặt sông, cầm ngang ngọn giáo ngâm câu thơ, đó thực là anh hùng một đời mà nay thì ở đâu ? Huống chi tôi với bác đánh cá, kiếm củi ở bến sông này, kết bạn cùng tôm cá, chơi bời với hươu nai, bơi một chiếc thuyền nho nhỏ, nhắc chén rượu để mời nhau, gửi thân phù du ở trong trời đất, nhỏ nhặt như hạt thóc ở trong bể xanh, thương cho sự sống của ta không được bao lâu mà khen cho con sông này dài vô cùng. Vậy mà muốn được dắt tiên bay để vui chơi cho sung sướng, ôm lấy vừng trăng tỏ mà sống mãi ở đời. Tôi không làm sao được như vậy, nên nảy ra tiếng rầu rĩ ở trong cơn gió thoảng!

Tô tử nói: – Vậy thế thì bác có biết nước và mặt trăng không ? Nước chảy thế kia mà chưa từng đi bao giờ; mặt trăng khi tròn khi khuyết như vậy mà chưa thêm bớt bao giờ. Bởi vì ta tự ở nơi biến đổi mà xem ra thì cuộc trời đất cũng chỉ ở trong một cái chớp mắt; mà nếu tự ở nơi không biến đổi mà ra thì muôn vật cùng với ta, đều không bao giờ hết cả; cần gì phải khen đâu! Vả lại ở trong trời đất, vật nào có chủ ấy, nếu không phải là của ta thì dẫu một li ta cũng không lấy. Chỉ có ngọn gió mát ở trên sông cùng vầng trăng sáng ở trong núi, tai ta nghe nên tiếng, mắt ta trông nên vẻ, lấy không ai cấm, dùng không bao giờ hết, đó là kho vô tận của Tạo Hoá mà là cái vui chung của bác với tôi.

Khách nghe vậy, mừng và cười, rửa chén rót rượu uống một lần nữa. Khi đồ nhắm, hoa quả khan, mâm bát bỏ ngổn ngang, cùng nhau gối đầu ngủ ở trong khoang thuyền, không biết rằng vừng đông đã sáng bạch từ lúc nào.

Dịch thơ

Năm Nhâm Tuất mùa thu tháng bảy, Ông Tô công cùng với khách chơi, Lênh đênh Xích Bích thuyền xuôi, Gió trong hây hẩy sóng ngoài êm êm. Khuyên mời khách từng thêm chuốc rượu, Thơ trăng bài Yểu Điệu ngâm nga. Phút trông thấy bóng Tố Nga, Nhô trên ngọn núi quanh tòa Đẩu Ngưu. Sương mặt nước một màu trắng xát, Nước trong xanh sáng toát da trời. Thả buông một lá thuyền chơi, Sấn đè làn sóng khoan bơi giữa dòng. Phơi phới như trên không cưỡi gió, Xênh xang như cánh vỗ lên tiên. Tạc thù chén thánh rượu hiền, Cùng vui tay gõ mạn thuyền hát vang. Hát rằng: “Gỗ mộc lan làm lái, Gỗ quế thời làm mái bơi chèo. Bát chèo lộn bóng trăng treo, Thẳng trông làn sóng ngược theo bến Tần. Đoái phong cảnh tần ngần khôn xiết Trông mỹ nhân mờ mịt phương xa” Thổi tiêu có khách họa ca, Một là oán gió hai là khóc mây. Ngâm giọng như dầy dầy tơ lụa, Rồng múa vang gái bụa khóc thuyền. Ông Tô biết ý hỏi liền, Rằng trong vui vẻ mà phiền cớ sao. Khách rằng: -“Đêm vắng trăng sao, Thước bay về chốn Nam Giao một mình”. Thơ Mạnh Đức cảm tình còn đó, Để ta nay hoài cổ chạnh lòng Nhớ người nhớ cảnh buồn trông Vũ Xương tây, Hạ Khẩu đông đôi đường. Sông với núi ngổn ngang lối cũ, Chỗ này Ngô đánh đổ Tào binh Nhớ ngày nào phá Châu Kinh, Giang Lăng lại lấy, xuôi mành sang đông. Thuyền muôn dặm cờ rong mười đạo, Tiệc khao binh múa giáo ngâm thơ Anh hùng ngang dọc khi xưa, Mà con người ấy bây giờ là đâu. Ta hái củi đi câu trên bến, Quen cá tôm làm bạn hươu nai. Cùng thuyền cùng chén cùng vui, Ở trong trời đất thóc ngoài bể sâu. Ngẫm nhân thế bóng câu thấp thoáng, Ước được như muôn trượng sông dài. Bay lên dắt bạn tiên chơi, Tới nơi cung Quảng ôm vai chị Hằng. Ước như thế chắc rằng khó ước, Nhân gió thu gửi được mối sầu Ông Tô biết ý buồn rầu: – Rằng trăng với nước khách hầu có hay. Nước có chảy đêm ngày cuồn cuộn, Mà mặt sông trông vẫn đầy luôn Trăng kia thôi khuyết lại tròn, Mà vầng trăng vẫn hãy còn xưa nay. Trời đất biến không đầy chớp mắt, Không biến thời nhân vật vẫn còn Còn trời còn nước còn non, Ước chi việc khó cho mòn con ngươi. Cõi trời đất của ai chủ nấy, Của người ta chẳng lấy tơ hào Duy còn gió mát trăng cao, Núi sông dành thú thanh tao cho người. Tai nghe gió thoảng ngoài vui vẻ, Mắt trông trăng như vẽ như tô Của chung ai lấy cũng cho, Tiêu dùng biết đến bao giờ cho vơi. Kho tạo vật đời đời sẵn đó, Bác với tôi được thú chơi chung. Cùng vui tan cuộc rượu nồng, Ngủ chầy chẳng biết vừng đông đã hừng.

Chia sẻ:

• X
• Facebook