Tiếng Hát Sao Mai: Ai Nổi, Ai Chìm? - Tiền Phong

Tuy nhiên, không ít thí sinh đoạt giải cao đã lặn "không sủi tăm" trong khi nhiều người vị trí thấp lại làm nên chuyện.

Ba quán quân Sao Mai 2007, từ trái qua: Lê Anh Dũng, Thành Lê, Hà Linh. Ảnh: Ngọc Phan

1997 - 2003: Kinh viện

Tại cuộc thi tiếng hát truyền hình đầu tiên có quy mô quốc gia được Đài THVN tổ chức năm 1997, thí sinh Miền Nam dẫn đầu với giải Đặc biệt của Đặng Thanh Sử và hai giải Nhất của Thanh Thúy và Lương Chí Cường. 12 năm sau, chỉ Thanh Thúy còn hoạt động đáng kể trên thị trường băng đĩa cũng như sân khấu lớn.

Giải dành cho Thanh Sử - cựu sinh viên CĐ Sân khấu Điện ảnh TPHCM - có thể coi là sự lóa mắt tạm thời của Ban giám khảo (BGK) lúc bấy giờ. Vì phần dự thi có tính thăng hoa của một giọng hát vốn không có gì nổi trội.

Quả thực trước đó, chưa ai hát Người Hà Nội theo phong cách pop thoải mái như Thanh Sử. Cho đến giờ phút này, Thanh Sử là thí sinh Sao Mai duy nhất giành giải Đặc biệt. Có thể thấy BGK sau đó thận trọng hơn nhiều.

Thành công nhất trong số các giọng hát Sao Mai hẳn là Trọng Tấn - đại diện dòng nhạc đỏ hôm nay. Trọng Tấn giành giải Nhất Sao Mai 1999 đầy thuyết phục với Tiếng đàn bầu. Anh hiện là giảng viên Thanh nhạc của Học viện Âm nhạc Quốc gia. Cho đến Sao Mai 2009, không ít giọng nam thính phòng phảng phất dấu ấn Trọng Tấn.

Giải Nhì Anh Thơ cũng là giọng ca có sức lan tỏa, tạo nên một "trường phái" hát thính phòng - dân ca sau này. Sao Mai 1999 quả thực là mùa bội thu trong lịch sử sáu kỳ thi. Hồ Quỳnh Hương - giải triển vọng năm đó tới nay có vị trí ổn định trong thị trường ca nhạc. Lan Anh, Lê Nam Khánh hay Hồng Ngọc, Kasim Hoàng Vũ… đều đi lên từ lần thi này.

Sao Mai sau sáu lần tổ chức tiếp tục khẳng định đẳng cấp của một cuộc thi lớn qua những vòng thi càn quét khắp các tỉnh thành trong nhiều tháng. Việc giữ vững truyền thống (BTC nắm vai trò quyết định kết quả)- góp phần làm nên tính mực thước của cuộc thi. Mặc dù chất lượng thí sinh có độ thăng trầm nhưng Sao Mai hầu như chưa dính vụ lùm xùm nào. Trừ việc Hà Linh bị truất quyền thi đấu tại SMĐH vì vi phạm quy chế. Phát huy truyền thống của cuộc thi, BTC Sao Mai 2009 tuyên bố kể cả những vụ việc trước đó- nếu vỡ ra trong thời điểm dự thi cũng sẽ khiến thí sinh bị loại.

Năm 2001, giải Sao Mai bắt đầu có dấu hiệu nhàm chán, khi ai cũng biết những vị trí cao nhất sẽ dành cho thí sinh dòng thính phòng, xuất thân nhạc viện, dự thi với những ca khúc nổi tiếng từ nhiều chục năm trước.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên, trưởng BGK cuộc thi tại khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên năm đó nhận xét: "Thiếu vắng những ca khúc sôi động của tuổi trẻ và ít bài mang âm hưởng ca nhạc dân gian. Hầu hết thí sinh chọn ca khúc thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, chống Pháp. Đó là những tác phẩm hay, sâu sắc và chuẩn mực của những năm kháng chiến, nhưng nếu chỉ có vậy thì rõ ràng là chưa đủ. Cuộc sống hôm nay có biết bao đổi thay. Và có lẽ những tác phẩm sáng tác thời kỳ hiện nay phù hợp với các bạn trẻ hơn".

Sao Mai 2001 tổ chức tại TPHCM với giải Nhất thuộc về Phương Nga, hai giải Nhì: Hồng Vy, Tiến Lâm. Ngoài Hồng Vy từng ra một album (nhạc đỏ) năm 2006, hai giọng ca còn lại im hơi lặng tiếng.

Trước sức ép của giới chuyên môn và lý luận, Sao Mai 2003 dành vị trí xứng đáng cho các dòng nhạc khác. Tuy nhiên giải Nhất vẫn rơi vào một thí sinh hát thính phòng là Nguyễn Hoàng Tùng (Quảng Ninh). Sự lựa chọn này của BGK và BTC gây tranh cãi, phần vì vòng chung kết diễn ra trên sân nhà của Hoàng Tùng.

Chấm xong Sao Mai 2003, trưởng BGK Đỗ Hồng Quân phát biểu: "Tại thời điểm đó Hoàng Tùng giành điểm cao nhất bởi nghệ thuật có tính xuất thần. Tuy nhiên, bám sát đúng tiêu chí của Sao Mai, thì khi cộng điểm BTC nên xem xét và có thể không nên có giải nhất thì hợp lý hơn". (theo Thể thao Văn hóa).

Giải Nhì P'Long Thiết (dân tộc Pako, sinh viên CĐ VHNT Quân đội) gây ấn tượng với một bài dân ca của dân tộc mình, tự đệm bằng cồng, được giám khảo (trẻ nhất trong lịch sử Sao Mai) Trần Thu Hà khen là "nghệ sĩ" nhưng sau đó cũng mất hút. Đến nay, anh là thí sinh duy nhất dự thi bằng dân ca nguyên gốc.

Bước phát triển tích cực của giọng hát lạ Ngọc Khuê sau này cho thấy cô xứng đáng với giải Nhì. Một giọng hát khá lạ nữa là Khánh Linh cũng đi lên từ giải Ba của cuộc thi này.

Từ 2005: Gần khán giả hơn

Ở lần thứ năm, BTC mạnh dạn phân thí sinh ra làm ba dòng: Thính phòng, dân gian và nhạc nhẹ. Từ đó, có tới ba giải Nhất. Ba quán quân đoạt giải 2005: Tuấn Anh, Tân Nhàn và Vương Dung - thực sự thuyết phục về chuyên môn.

Tuy nhiên thi cử không khỏi có khoảng cách so với sân khấu. Hoạt động mạnh hơn trên thị trường hiện nay lại là hai giải Nhì dòng nhạc nhẹ: Ngọc Anh, Phương Linh - tuy nhiên cũng không loại trừ còn nhờ hiệu ứng của Sao Mai Điểm hẹn (SMĐH) 2006 mà Vương Dung từ chối tham gia.

Quán quân Sao Mai 2005 Tuấn Anh hồi thi Sao Mai 2003 mới đoạt Khuyến khích. Đến cuộc thi hát thính phòng toàn quốc 2008, anh tiếp tục giành giải Nhất. Tương tự, giải Nhất thính phòng toàn quốc 2000 Lan Anh từng đoạt giải Ba Sao Mai năm trước. Họ cũng như khá nhiều giọng hát thính phòng giành thứ hạng cao tại Sao Mai, đã sớm trở thành giảng viên thanh nhạc.

Cũng từ 2005, sự xuất hiện của một ban bình luận song hành với các đêm chung kết khu vực và toàn quốc đã làm cho cuộc thi hấp dẫn hơn, chưa tính chức năng phản biện (BGK) và định hướng (lý luận).

Sự xuất hiện và khuếch trương quy mô rầm rộ của một số cuộc thi hát truyền hình khác (kể cả SMĐH) phần nào ảnh hưởng đến chất lượng thí sinh Sao Mai 2007. Ba quán quân kỳ này là Lê Anh Dũng (thính phòng), Thành Lê (dân gian) và Hà Linh (nhạc nhẹ). Thời gian chưa đủ dài cho họ khẳng định khả năng.

Theo thông lệ, ba thí sinh đoạt giải cao dòng nhạc nhẹ được vào thẳng chung kết SMĐH. Hoàng Nghiệp - giải Nhì Sao Mai sau đó giành giải cao nhất do khán giả bình chọn tại Sao Mai Điểm hẹn 2008. Tương tự Kasim Hoàng Vũ cũng giành giải Khán giả yêu thích nhất tại Sao Mai Điểm hẹn 2004, dù tại Sao Mai sáu năm trước đó anh chỉ đoạt giải Ba.

Một điều thú vị là kể từ 2007, một quan niệm mới về dòng thính phòng đã hình thành. Thí sinh được giải cao trong dòng này đều khẳng định mình bằng những sáng tác mới, hoặc cũ nhưng lạ.

Cách chọn bài cũng như kỹ thuật có xu hướng linh động, gần với nhạc nhẹ và dĩ nhiên cũng gần với công chúng hơn. Không ít thí sinh chung kết Miền Bắc Sao Mai 2009 tiếp tục hướng pop hóa dòng thính phòng này.

Các cuộc thi Sao Mai 2009 cấp tỉnh diễn ra từ 1/9. Đêm chung kết của ba khu vực truyền hình trực tiếp trên VTV3: Miền Bắc- tối 1/11, Miền Trung - 8/11, Miền Nam- 15/11. Mỗi khu vực chọn ra 9 thí sinh (chia đều cho ba phong cách) vào chung kết toàn quốc. Bốn đêm chung kết toàn quốc truyền hình trực tiếp từ thành phố Tuy Hòa (Quy Nhơn). Đêm 29/11- dòng Thính phòng cổ điển. Đêm Dân gian: 6/12, đêm Nhạc nhẹ: 13/12. Chín thí sinh xuất sắc nhất đại diện ba phong cách có mặt trong đêm chung kết trao giải 20/12. Ngoài ba giải dành cho ba giọng hát xuất sắc nhất, Sao Mai 2009 còn trao một giải khán giả bình chọn qua tin nhắn. Giải Đặc biệt của BGK chỉ được trao trong trường hợp đặc biệt. Điểm khác của vòng chung kết toàn quốc năm nay là mỗi thí sinh phải hát một bài trong danh sách do BTC lựa chọn.