Tiểu Luận Thành Thị Trung đại Tây Âu - 123doc

Thời kỳ trung đại (hay trung cổ) là giai đoạn trong lịch sử châu Âu bắt đầu từ sự sụp đổ của Đế quốc Tây Rôma ở thế kỷ V, hòa vào thời Phục Hưng và thời đại khám phá. Thời trung đại ( trung cổ) là thời đại thứ hai trong ba thời đại lịch sử theo cách phân kì truyền thống của lịch sử phương Tây, cùng với cổ đại và hiện đại. Các nhà sử học mác-xít cho rằng lịch sử trung đại về cơ bản là lịch sử chế độ phong kiến, một hình thái kinh tế xã hội tiếp theo chế độ chiếm hữu nô lệ, mà niên đại đánh dấu sự kết thúc của chế độ chiếm hữu nô lệ, ở Tây Âu là năm 476 – năm đế quốc Rôma diệt vong.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

KHOA LỊCH SỬ

- - -   

-BÀI TIỂU LUẬN

THÀNH THỊ TRUNG ĐẠI

TÂY ÂU

Sinh viên : Nguyễn Thị Hồng Lam

Mã số sinh viên: K40.608.035

LỜI MỞ ĐẦU

Thời kỳ trung đại (hay trung cổ) là giai đoạn trong lịch sử châu Âu bắt đầu từ sự sụp đổ của Đế quốc Tây Rôma ở thế kỷ V, hòa vào thời Phục Hưng và thời đại khám phá Thời trung đại ( trung cổ) là thời đại thứ hai trong ba thời đại lịch sử theo cách phân kì truyền thống của lịch sử phương Tây, cùng với cổ đại và hiện đại

Các nhà sử học mác-xít cho rằng lịch sử trung đại về cơ bản là lịch sử chế độ phong kiến, một hình thái kinh tế xã hội tiếp theo chế độ chiếm hữu nô lệ, mà niên đại đánh dấu sự kết thúc của chế độ chiếm hữu nô lệ, ở Tây Âu là năm 476 – năm đế quốc Rôma diệt vong

Lịch sử trung đại phương Tây kéo dài 12 thế kỷ ( từ thế kỷ V đến thế kỷ XVII ) Như trên đã nói, nội dung của lịch sử trung đại là lịch sử chế độ phong kiến, một chế độ xã hội phổ biến nhất trong lịch sử loài người Căn cứ theo tiến trình của chế độ phong kiến có thể chia thành ba thời kì: sơ kì, trung kì, hậu kì

Thời sơ kì trung đại kéo dài từ thế kỷ V-X là thời kì hình thành và củng cố chế độ phong kiến Vào thời kì này, trên cơ sở diệt vong của đế quốc Tây Rôma, nhiêu vương quốc mới đã ra đời, trong số đó tiêu biểu nhất là vương quốc Frăng

Thời trung kì trung đại kéo dài từ thế kỷ XI – XV là thời kì phát triển của chế độ phong kiến Từ thế kỷ XI, nền kinh tế hàng hóa bắt đầu phát triển đã dẫn đến sự ra đời của thành thị và một tầng lớp xã hội mới là thị dân – tầng lớp ngày càng có vai trò quan trọng về mọi mặt trong tiến trình lịch sử Tuy nhiên, do sự phát triển của chế độ phong kiến và của nền kinh tế hàng hóa, sự bóc lột và nô dịch đối với nông dân càng tăng cường nên ở các nước Tây Âu đã diễn ra nhiều cuộc khởi nghĩa tương đối lớn của nông dân

Thời hậu kì trung đại kéo dài từ đầu thế kỷ XVI – giữa thế kỷ XVII là thời kì tan rã của chế độ phong kiến Do sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế hàng hóa, quan hệ tư bản chủ nghĩa vốn

đã có mầm mống ở Italia từ thế kỷ XIV, giờ đây phát triển phổ biến ở Tây Âu dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Lịch sử trung đại phương Tây là lịch sử chế độ phong kiến trên phạm vị toàn châu Âu, trong đó chế độ phong kiến ở Tây Âu xuất hiện và tan rã sớm hơn nhiều so với các khu vực khác, hơn nữa những nội dung quan trọng nhất của lịch sử trung đại phương Tây về kinh tế, xã hội, chính trị, tôn giáo,văn hóa, đấu tranh giai cấp,v.v… chủ yếu diễn ra ở Tây Âu Do vậy, trong phạm vi yêu cầu của bài tiểu luận, tôi chỉ tập trung giới thiệu lịch sử Tây Âu mà nội dung trọng tâm là thành thị trung đại Tây Âu Hơn nữa, do đặc điểm của khu vực này, nhiều biến động lịch sử không phải chỉ xảy ra trong từng quốc gia riêng lẻ mà thường trở thành những sự kiện chung của cả Tây Âu,

do đó lịch sử trung đại phương Tây không viết theo từng nước mà theo những vấn đề cơ bản, những sự kiện quan trọng mang tính tiêu biểu của cả khu vực

1

Chương I VÀI NÉT SƠ LƯỢC VỀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ CỦNG CỐ CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TÂY ÂU THỜI SƠ KÌ TRUNG ĐẠI (THẾ KỈ V-XI)

Việc kinh thành La Mã bị thất thủ vào năm 476 được coi là mốc đánh dấu sự sụp đổ của đế quốc Tây La Mã Trên đống hoang tàn của đế quốc La Mã, hàng loạt các quốc gia mới ra đời như vương Tây Gốt, Văngđan, Buôcgônhơ, Đông Gốt, Lômbad, Phrăng,… Trong các vương quốc mới ra đời đó, sự hình thành và phát triển của vương quốc Phrăng có ảnh hưởng tới lịch sử Tây

Âu lớn hơn cả

Các vương quốc mới không đi theo con đường chế độ nô lệ mà đi vào con đường phong kiến hóa Vua Phrăng từ thế kỷ V đã đem nhiều ruộng đất cướp được của các quý tốc La Mã cũ phân chia cho các tướng lĩnh, người thân và những người có công Cùng với ruộng đất, những người này còn được phong tước Đất đai và tước hiệu được phân phong có quyền cha truyền con nối, chỉ không được mua bán chuyển nhượng mà thôi Điều này đã tạo ra tầng lớp quý tộc lãnh chúa phong kiến với những lãnh địa rộng lớn Với hình thức lãnh địa này, chế độ ruộng đất phong kiến

ở Tây Âu được hình thành Những người lính và nô lệ có công trong chiến tranh cũng được chia một ít ruộng đất và họ trở thành những người nông dân tự do

2

Một lãnh địa phong kiến

Lâu đài của lãnh chúa

Vào đầu thế kỷ VII, nông dân tự do là tầng lớp đông đảo nhất trong giai cấp nông dân, nhưng tình hình ấy không duy trì được lâu Do các nguyên nhân như thiên tai mất mùa, gia súc chết không canh tác được, phải nộp thuế khóa nặng nề, phải rời ruộng đồng quê hương để đi làm

3 nghĩa vụ binh dịch,v.v… nên rất nhiều nông dân bị phá sản, phải bán ruộng đất của mình Sau khi không còn tư liệu sản xuất nữa, nông dân chỉ còn cách là lĩnh canh ruộng đất của lãnh chúa

để làm ăn và do đó biến thành nông dân lệ thuộc tương tự như lệ nông hoặc nông dân nửa tự do

và đến đời con cháu của họ thì sự lệ thuộc càng nặng hơn và hoàn toàn biến thành nông nô - tầng lớp ở địa vị trung gian giữa dân tự do và nô lệ

Về mặt kinh tế, họ được chủ giao cho một mảnh đất để cày cấy, do cày cấy ruộng đất của lãnh chúa, nông nô phải nộp địa tô cho chủ Trong thời kì hình thành chế độ phong kiến, hình thức địa

tô được áp dụng phổ biến nhất là tô lao dịch Ngoài địa tô lao dịch, nông nô còn phải làm các việc khác cho lãnh chúa như vận chuyển, chữa nhà, chữa hàng rào, làm đường, bắc cầu,v.v… Ngoài ra, nông nô còn phải nộp nhiều thứ thuế khác như thuế xay bột, thuế nướng bánh mì, phải nộp tiền khi qua cầu, qua đò, kiếm củi, chăn gia súc

Nông nô làm ruộng và nướng bánh

Về mặt chính trị, tuy nông nô chưa hoàn toàn mất tự do, tức là họ có gia đình riêng và một ít tài sản riêng, chủ không có quyền giết hại họ, nhưng họ bị lệ thuộc vào lãnh chúa về mặt thân thể

Họ không được tự tiện rời bỏ ruộng đất mà chủ giao cho, con cháu họ cũng phải kế thừa mảnh đất ấy và phải làm nông nô cho lãnh chúa Lãnh chúa còn có quyền hành hạ đánh đập nông nô

4 miễn là không nguy hại đến tính mạng hoặc cơ thể là được Như vậy, tuy nông nô không hoàn toàn mất tự do, không hoàn toàn lệ thuộc vào chủ nhưng thực tế thì đời sống và địa vị của họ không hơn nô lệ bao nhiêu

Chương II

SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THÀNH THỊ THỜI TRUNG KÌ

TRUNG ĐẠI (THẾ KỈ XII-XV)

I SỰ RA ĐỜI CỦA THÀNH THỊ

1. Hoàn cảnh lịch sử

Từ cuối thời đế quốc Rôma, do sự suy thoái của nền kinh tế hàng hóa, các thành thị ở Tây

Âu đã bị điêu tàn Sự xâm nhập và phá hoại của man tộc càng làm nghiêm trọng thêm tình hình ấy Trừ một số thành phố ở Italia, miền nam nước Pháp và Tây Ban Nha, còn nói chung, các thành thị đều trở nên vắng vẻ, các công trình kiến trúc tráng lệ trước kia như lâu đài, đền miếu,… chỉ còn lại những đống hoang tàn, đất đai xung quanh biến thành đồng ruộng Đến đầu thời trung đại, đề phòng sự xâm nhập của các tộc bên ngoài và do tình trạng hỗn chiến ở Tây Âu, ở Pháp và Đức đã xây dựng những thành lũy mới hoặc khôi phục lại các công trình phòng thủ của các thành phố cổ như Pari, Côlônhơ Những cơ sở này thường trở thành kinh đô của vua hoặc trung tâm hành chính của các bá tước hoặc giám mục Cư dân phần lớn là bà con và tôi tớ của lãnh chúa, ngoài ra còn có một số nông dân và thợ thủ công

Công trình phòng thủ của Cô lônhơ

5

Đến thế kỷ XI, nền kinh tế châu Âu có một bước tiến rất quan trọng mà chủ yếu biểu hiện

ở sự phát triển của nông nghiệp và thủ công nghiệp

Từ cuối thế kỷ X, nền kinh tế nông nghiệp ở Tây Âu đã có những tiến bộ lớn Trước hết

là do kinh nghiệm sản xuất được tích lũy, trải qua năm trăm năm, đã được dồi dào, phong phú Người nông nô đã biết cải tiến công cụ như dùng cày nặng có bánh xe, có hai hay ba ngựa hoặc bò kéo Kĩ thuật bón phân làm đất tơi, xốp và tăng độ phì đã được phổ biến Việc

áp dụng phương pháp luân canh ba khoảnh ( hai khoảng cày cấy, một khoảng nghỉ thay phiên nhau) đã góp phần làm tăng năng suất lao động Thóc giống bỏ ra, có thể thu về gấp sáu lần khi mùa tới Lương thực dồi dào khiến người ta có thể mở rộng chăn nuôi Nhờ vậy, những người nông nô đã đem lương thực, nông sản thừa đổi lấy sản phẩm thủ công nghiệp Như thế là nông dân đã cung cấp nguyên liệu và lương thực thực phẩm cho thợ thủ công, điều đó làm cho những thợ thủ công khéo tay có thể yên tâm sản xuất để có được những sản phẩm tốt hơn

Trong thủ công nghiệp, nhiều ngành nghề mới đã ra đời với trình độ kĩ thuật ngày càng hoàn thiện Đó là các nghề khai mỏ, luyện kim, chế tạo vũ khí, thuộc da, dệt len dạ, làm đồ gốm bằng bàn xoay, v.v…Khi những thợ thủ công khéo tay yên tâm sản xuất để làm ra những sản phẩm tốt hơn, từ đó dần xuất hiện lớp thợ thủ công chuyên nghiệp trong thôn trang Sản phẩm của họ vừa đẹp vừa bền hơn Dần dần số thợ thủ công tăng lên, chuyên tâm sản xuất hơn và tách khỏi việc cày cấy Sự thay đổi tích cực ấy của thủ công nghiệp đòi hỏi phải có những người thợ thủ công chuyên môn hóa, đồng thời phải biến thủ công nghiệp từ một nghề phụ của nông nghiệp thành một ngành độc lập

Máy xe chỉ quay tay trong ngành dệt

6

Chính sự tách rời giữa thủ công nghiệp và nông nghiệp là điều kiện quan trọng dẫn đến

sự ra đời của thành thị thời trung đại ở châu Âu Mác và Ăngghen viết: “Sự phân công lao động trong nội bộ một dân tộc gây ra trước hết là sự tách rời giữa lao động công nghiệp, thương nghiệp với lao động nông nghiệp, và do đó gây ra sự tách rời giữa thành thị và nông thôn và sự đối lập giữa lợi ích của thành thị và nông thôn”

2. Quá trình ra đời của thành thị

Sự ra đời của thành thị ở châu Âu đã diễn ra từ trong các thể kỉ X, XI tùy theo trình độ phát triển kinh tế và vị trí địa lí của từng vùng

Do kĩ thuật sản xuất tiến bộ và năng suất lao động tăng, những người thợ thủ công ở nông thôn đã từ chỗ làm việc theo yêu cầu đặt hàng của người tiêu dùng chuyển sáng sản xuất hàng hóa để đem bán ở thị trường Về thân phận thì thợ thủ công vẫn còn là nông nô sống trong lãnh địa, dưới sự kiểm soát của lãnh chúa Nghĩa là họ vẫn còn bị phụ thuộc chặt chẽ vào lãnh chúa, phải nộp tô thuế và lao dịch cho lãnh chúa Mặt khác, sống trong lãnh địa, thợ thủ công rất khó trao đổi được nhiều hàng hóa vì sức mua bán của nông nô còn bị hạn chế

Về sau, thợ thủ công tìm cách bỏ trốn hoặc chuộc lại thân phận tự do để đến những nơi có điều kiện thuận lợi cho việc lao động sản xuất như gần nơi cung cấp nguyên liệu, có nhiều khách hàng mua sản phẩm của họ và tương đối an toàn,v.v Những nơi thợ thủ công chọn đến cư trí là những trung tâm chính trị như kinh đô của vua, thành lũy của lãnh chúa phong kiến hoặc những trung tâm tôn giáo như toàn giám mục, tu viện, nhà thờ, Đó là những nơi

có hệ thống phòng vệ có thể đảm bảo an toàn cho tính mạng và tài sản của họ Ngoài ra, thợ thủ công còn tìm đến những nơi có đông người thường xuyên qua lại như chân nhà thờ, đầu cầu, bến đò, ven sông, các ngả đường lớn, v.v… rồi mở xưởng sản xuất và bán hàng Bấy giờ, các nghề rèn, gốm, mộc, dệt, luyện kim,v.v… là những ngành sớm phát triển hơn cả

Những thợ thủ công tập trung cư trú và sản xuất ở những khu vực nhất định lập tức tạo nên những tụ điểm hay những trung tâm công thương nghiệp quen thuộc đối với cư dân trong vùng Tiếp đó, nông dân không ngừng chạy đến những nơi này làm cho cư dân ở đó càng thêm đông đúc rồi dần dần phát triển thành những thành phố Để bảo vệ các xưởng sản xuất, chống sự cướp bóc hàng hóa, những người thợ thủ công ở các trung tâm này đã cùng nhau góp tiền của, công sức xây dựng tường bao xung quanh, chỉ để lại các cửa ra vào.Sau đó, những thợ thủ công khác trong vùng cũng lại đến chân các tường thành này sinh sống, mở xưởng sản xuất và bán hàng Và cũng nhằm mục đích bảo vệ, họ lại xây tường bao quanh

Cứ như thế các thành thị của thợ thủ công thời trung kì trung đại lần lượt được xuất hiện Cấu trục của các thành thị này rất đặc biết, bao gồm nhiều lớp tường thành tạo nên các vòng tròn đồng tâm

Ở Tây Âu, thành thị ra đời tương đối sớm ở Italia (Vênêxia, Giênôva, Naplơ, Pida, Amanphi …) và miền nam nước Pháp ( Mácxây, Áclơ, Nácbon, Môngpơliê) Tại những nơi này, do kinh tế phát triển, quá trình tách rời giữa thủ công nghiệp và nông nghiệp diễn ra sớm hơn những miền khác, đồng thời ở đây còn có điều kiện trao đổi kinh tế với Bidantium

và phương Đông Kế tiếp đó, các thành phố ở Bắc Pháo, Đức và các nước Tây Âu khác cũng lần lượt hình thành

7

Phố Shamples - khu phố buôn bán vô cùng sầm uất được mệnh danh là con phố Trung cổ

được bảo tồn tốt nhất ở châu Âu.

Ở Đông Âu vào thời kì này cũng đã xuất hiện nhiều thành phố công thương nghiệp như Kiép, Nốpgôrốt, Praha, v.v…

Bên cạnh các thành thị do thợ thủ công xây dựng nên, còn có các thành thị cổ đại được khôi phục, tái sinh Đây chính là các trung tâm công thương mại thời cổ Rôma, do có vị trí buôn bán trao đổi thuận lợi nên được hồi phục nhanh chóng Các thị trấn, đô thị mọc lên nhiều nhưng vẫn ở trên đất của lãnh chúa Vì vậy, lãnh chúa thu được nhiều thuế má của thợ thủ công và thương nhận và chính các lãnh chúa cũng tìm cách tạo ra những thị trấn mới để cho thị dân thuê Về cơ bản, thị dân ở giai đoạn này đã thoát li khỏi nông nghiệp mà chuyên sản xuất thủ công và buôn bán Trong thế kỷ XI, XII, thành thị vẫn thuộc quyền kiểm soát của các lãnh chúa địa phương

Tuy vậy, bộ mặt thành thị ở thời kì này còn nghèo nàn, đơn sơ, xung quanh thành phố có thành xây bằng đá, bằng gạch, bằng gỗ, có hào sâu, tháp canh, cổng thành chắc chắn cứ đến tối thì đóng lại Đây là những công trình dùng để bảo vệ dân cư thành phố đề phòng sự tấn công của kẻ thù Bên trong thành phố, nhà cửa lụp xụp, thấp bé, đường phố ngang dọc chằng chịt, chật hẹp và bẩn thỉu, mãi đến thế kỷ XIV, XV mới biết rải đá, ban đêm thì tối tăm vì chưa có đèn đường Nhà ở đồng thời cũng là xưởng sản xuất và nơi buôn bán hàng Khi cư dân thành thị đông lên, hoạt động trao đổi mua bán nhộn nhịp hơn, thị dân đã xây dựng thêm những nơi sinh hoạt và buôn bán công cộng như chợ, quảng trường, nhà thờ, tòa thị chính, v.v…

8

Thành thị Mácxây

Tuy thành thị là những trung tâm công thương nghiệp, cư dân thành thị chủ yếu là thợ thủ công và thương nhân, nhưng vào thời kì này thành thị vẫn mang ít nhiều dấu vết của nông thôn và nông nghiệp vẫn còn có vai trò nhất định trong đời sống của thị dân Nhiều thị dân

có ruộng đất, vườn rau và bãi chăn nuôi ở ngoại thành và ngay trong nội thành Các loại gia súc nhỏ ( dê, cừu, lợn,…) thường được thả kiếm ăn trong nội thành Do ăn ở mất vệ sinh nên thành phố thường trở thành những nơi sinh ra các loại bệnh dịch như dịch hạch, dịch tả,… Đồng thời, vì nhà cửa đa số làm bằng gỗ nên ở đây cũng hay xảy ra hỏa hoạn có khi thiêu hủy cả một khu phố Quy mô các thành thị châu Âu lúc bấy giờ còn tương đối nhỏ Cho đến thế kỷ III, Pari là thành phố quan trọng nhất châu Âu cũng chỉ mới có 100.000 dân, Luân Đôn và Milano có khoảng 50.000 người, còn phần lớn các thành thị khác dưới 10.000

II NHỮNG HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CÁC THÀNH THỊ

1. Thủ công nghiệp và tổ chức phường hội

Ở hầu hết các thành thị ở châu Âu, ngành kinh tế quan trọng nhất là thủ công nghiệp Cũng như nông dân, thợ thủ công lúc bấy giờ là những người sản xuất nhỏ lẻ, độc lập Họ làm việc ngay tại nhà mình bằng công cụ lao động và nguyên liệu của mình Vì thế, để đảm bảo cho việc sản xuất được thuận lợi hơn, những người thợ thủ công ở thành thị đã tổ chức thành những đoàn thể nghề nghiệp được gọi là phường hội hoặc hàng hội

9