“Tình Riêng Bỏ Chợ, Tình Người đa đoan…” - An Ninh Thủ đô

“Tình riêng bỏ chợ, tình người đa đoan…”

(ANTĐ) - Tìm đến nơi “ở ẩn” của nữ sỹ Đoàn Lê một chiều nắng dội chói chang. Căn nhà vườn rộng rãi nằm ẩn mình như chốn thiền tu dưới chân núi vùng Vân Sơn (Đồ Sơn, Hải Phòng) với cái thế được xem là “đắc địa”: lưng dựa vào núi, mặt hướng ra ngoài biển. Chiếc cổng sắt khép hờ, phía trong sân chú vện thong thả ngả mình dưới bóng mát như đã quá quen với chuyện khách đến thăm nom. Nghe có tiếng gọi với, người phụ nữ với vóc dáng nhỏ nhắn và mái tóc ngắn ngang vai kiểu Nhật rảo bước từ xa lại…

Nữ sĩ Đoàn Lê bên bức tranh thiếu nữ mình vẽ

Em hỏi ai?

Dạ, cháu muốn gặp… cô, gặp nữ sỹ Đoàn Lê!

1. Thoạt nhìn bà, thoáng chốc ngẩn ngơ. Không ngờ nét thanh xuân vẫn còn rõ trên khuôn mặt người phụ nữ đã gần chạm đến ngưỡng “thất thập cổ lai hy” ấy. Dù chưa từng có dịp ngắm bức ảnh nào ghi dấu thời trẻ của bà, tôi vẫn chắc mẩm trong bụng, hẳn bây giờ bà chẳng khác xưa là mấy.

Trước khi tìm đến đây, nghe ai đó nói nhà bà ở xóm núi, thi thoảng đọc thơ đọc văn của bà thấy ký bên dưới là viết ở xóm núi, những tưởng nơi này heo hút vắng vẻ lắm nhưng hóa ra gần núi thật nhưng… đi có vài trăm mét là ra đến phố. Lạ ở chỗ, gần phố phường tấp nập ồn ào là thế song cái “cơ ngơi” nhà vườn của bà lại thinh lặng đến tuyệt đối. Nghe rõ cả tiếng ve kêu râm ran, tiếng ếch nhái lộp bộp, tiếng gà chiều eo óc… Bà nói vui lúc tìm về mảnh đất này, vì hiếm rơm hiếm rạ nên mới phải đổ bê tông mà cất nhà, chứ không thì cũng đã làm nhà tranh vách đất cho giống… người ở ẩn.

Bước vào gian nhà chính mà ngỡ như lạc vào một gallery nào đó. Bốn bức tường kín đặc tranh vẽ, từ sơn dầu đến màu nước, từ chân dung đến đặc tả phong cảnh thiên nhiên. Thì ra từ ngày về ở ẩn, ngôi nhà này được bà chọn luôn làm địa chỉ cho những người yêu hội họa gần xa lui tới. Giống như một trại sáng tác nhỏ, bà dành riêng một căn buồng nhỏ có vị trí đẹp nhất - nhìn ra phía ánh nắng ngoài sân để làm nơi lưu trú cho bất kể ai tìm đến đây với mong muốn được vẽ. “Lúc nào tôi cũng chuẩn bị sẵn toan màu bút vẽ, chả lo thiếu đâu, em cứ nhắn ai muốn vẽ thì đến đây mà vẽ…”, vừa đon đả rót trà, bà vừa tươi cười nói.

2. Vốn từng nghe không ít câu chuyện về mối lương duyên dẫn người con gái tài sắc một thời trong làng điện ảnh Việt này đến với hội họa, tôi vẫn không khỏi ngạc nhiên xen lẫn tò mò. Đoán chừng ý tôi, khẽ nhấp ngụm nước vối, bà nhẹ nhàng hồi tưởng lại cái thời xa vắng ấy của mình. Bà bảo ngày ấy khi đang theo học trong trường Điện ảnh, bà lại mê vẽ, mê hội họa, thế mới… khổ. Thế nên bà miệt mài lôi những bức tranh ảnh thời Phục Hưng ra vẽ lại rồi lấy bút chì màu tô lên cho giống.

Niềm đam mê nhen nhóm ấy như được “tiếp lửa” khi sau này, bà gặp được hai danh họa - cũng là hai người thầy hội họa đầu tiên trong cuộc đời mình, họa sỹ Bùi Xuân Phái và họa sỹ Dương Bích Liên. Bà bảo khi ấy dù đã đi làm đúng ngành được đào tạo về điện ảnh, có lương hẳn hoi, nhưng lương của bà chỉ đủ thuê… 4 buổi mẫu thôi. Có bận thấy bà trăn trở vì hết tiền thuê mẫu, thầy Dương Bích Liên thương tình bảo “Thôi, bây giờ thầy ngồi cho em vẽ!”. Tác phẩm đầu tiên bà “trả bài” cho thầy Bùi Xuân Phái là bức tranh vẽ cô con gái mới lên 4 của mình.

Cho đến giờ, bà vẫn nhớ như in kỷ niệm ngày nào về bức tranh này: “Thầy Phái cho tôi một tuýp sơn dầu màu nâu, gọi là sái sơn. Quý lắm thầy mới cho đấy. Thầy còn xóa một toan vẽ của thầy đi để cho tôi vẽ vào toan đó. Vậy nên tôi… “chơi” thẳng sơn dầu chứ có vẽ chì đâu”. Đến đây, tôi chợt hiểu vì sao người phụ nữ ấy giờ đây lại sẵn sàng bỏ tiền túi ra mua toan, mua màu, mua bút vẽ để dành sự ưu ái đặc biệt cho những người yêu hội họa đến thế. Và cũng hiểu vì sao tranh của bà lại mang đậm dấu ấn phong cách hội họa Phục Hưng chẳng lẫn vào đâu được, nhất là những bức tranh đặc tả chân dung người phụ nữ, từ đường cong mềm mại đến suối tóc suôn dài…

3. Ngồi trước người phụ nữ được mệnh danh là “nàng Kiều” của điện ảnh một thời, tôi không biết phải gọi bà là thi sỹ, văn sỹ, họa sỹ, diễn viên, nhà biên kịch hay đạo diễn nữa bởi nghề nào bà cũng từng kinh qua và nếm trải vui buồn đủ cả. Đã có lúc, giới trong nghề ngạc nhiên khi thấy bà đột ngột bỏ dở con đường diễn viên để chuyển sang làm thiết kế mỹ thuật cho xưởng phim. Trông vẻ liễu yếu đào tơ ấy, ai mà mường tượng nổi bà lại leo lên giàn giáo cao cả chục mét, tay cầm máy xịt sơn nặng tới 5kg để vẽ trời vẽ đất trên phông. Nhớ lại ngày ấy, bà cười nói: “Khổ nỗi, tôi lại mê vẽ quá nên làm càng… ham mới chết”. Rồi bà lại khiến mọi người đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi “nhảy” sang viết kịch bản, làm đạo diễn phim song hành với vẽ tranh, viết văn…

Không chỉ thăng trầm trong nghệ thuật, cuộc đời riêng của người phụ nữ tài sắc này cũng trải qua nhiều biến cố. Ngẫm lại câu nói “hồng nhan bạc phận” của người xưa, bà cười mà ánh mắt rưng rưng: “Giá kể nó bạc phếch ra được thì tốt, đằng này lại cứ nhom nhem…”. Bà tâm sự nếu được sống lại tuổi trẻ, bà sẽ chuyên tâm vào hai việc: viết văn và hội họa, nói vui thì bà viết văn để kiếm tiền nuôi hội họa, và ngược lại cầm cọ để nuôi dưỡng đam mê cho ngòi bút.

Trong căn phòng trưng bày tranh, có một góc khuất bà dành để treo bức ảnh phóng to chụp bà với một con trâu. Bà bảo đó là con trâu chọi được đoàn làm phim của bà thuê đóng trong “Giọt nước mắt thiêng”. Nói rồi bà kể lần ấy, đóng phim xong, buộc vào cột trả nó về với chủ, nó không chịu nên khóc, nhìn thương lắm. Bà vẫn vậy, như những câu chuyện người ta kể về bà, đa cảm đến đa sầu. Bất giác chợt nghĩ đến những câu thơ trong bài thơ mà em gái bà - nhà thơ Đoàn Thị Tảo viết tặng chị: “Tình riêng bỏ chợ, tình người đa đoan…”. Như thể những câu thơ giống tiếng nấc nghẹn ngào ấy đã vận vào người phụ nữ tài danh năm nào. Nhìn vào ánh mắt sáng long lanh và nụ cười rểnh rảng ấy, tôi hiểu dù đã ở bên kia sườn dốc cuộc đời, những lận đận long đong với bà rồi cũng sẽ trở thành miền ký ức vui…

Bích Hậu