Tóm Tắt Tiểu Sử Nguyễn Du - Blog Ngữ Văn

Nguyễn Du tự Tô Như, hiệu Thanh Hiên, biệt hiệu là Hồng Sơn Liệp hộ; nguyên quán làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

Nguyễn Du là con thứ bảy của Hoàng Giáp Nguyễn Nghiễm (1708 - 1775), Tể tướng Lê triều, tước Xuân Quận Công. Mẹ Nguyễn Du là bà trắc thất (vợ lẻ) thứ ba của Xuân Quận Công, tên Trần Thị Tần (có sách ghi là Thắn), người xã Hoa Thiều, huyện Đông Ngàn, xứ Kinh Bắc. Bà sinh năm 1740, nhỏ hơn Xuân Quận Công ba mươi hai tuổi. Ở với Xuân Quận công, bà sinh được bốn người con trai là Trụ, Nễ, Du và Ức.

Theo một bản gia phả của họ Nguyễn ở Tiên Điền thì Nguyễn Du sinh ngày 23 tháng 11 năm Ất Dậu nhằm năm Cảnh Hưng thứ hai mươi sáu, dương lịch là ngày 3 tháng 1 năm 1766; tại phường Bích Câu ở Thăng Long.

Ở Hà Tĩnh vào triều Lê đã có câu ca dao nói về dòng họ Nguyễn Tiên Điền như sau:

“Bao giờ ngàn Hống hết cây

Sông Rum hết nước, họ này hết quan”

Như vậy, Nguyễn Du sinh trường trong một gia đình đại quý tộc bậc nhất ở đấy. Theo cụ Lê Thước, dòng họ của Nguyễn Du xưa kia vốn là người ở trấn Sơn Nam. Dưới thời nhà Mạc, Nguyễn Thiến đỗ Trạng nguyên vào năm 1532, nhưng ông lại làm quan cho nhà Lê đến chức Thượng Thư Bộ Lại kiêm Đông Các Đại học sĩ, tước phong Thư Quận Công.

Khi Nguyễn Thiến mất, hai người con của ông là Nguyễn Quyện và Nguyễn Miễn lại không làm quan cho nhà Lê mà phục vụ nhà Mạc. Nhà Mạc hết, hai người quay lại với nhà Lê nhưng âm mưu tạo phản. Việc bại lộ, cả nhà bị giết. Riêng một người con của Nguyễn Miễn là Nguyễn Nhiệm trốn được, chạy vào xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh mai danh ẩn tích.

Thời bấy giờ vùng Hà Tĩnh hãy còn hoang vu lắm, Nguyễn Nhiệm ra sức khai phá đất hoang để lập nghiệp. Người địa phương gọi ông là Nam Dương công.

Nam Dương công được coi là ông tổ của họ Nguyễn ở Tiên Điền. Từ đời ông đến đời Nguyễn Nghiễm (thân phụ Nguyễn Du) là sáu đời.

Nguyễn Nghiễm làm Tể tướng Lê triều nhưng vẫn thường cầm quân đi đánh giặc và lập được nhiều công lớn. Có lần ông tiến quân vào Nam Hà đánh nhau với Nguyễn Nhạc (Chúa Tây Sơn).

Nguyễn Nghiễm có người anh tên Nguyễn Huệ (không phải Nguyễn Huệ Tây Sơn) đỗ tiến sĩ, làm quan đồng triều với ông. Con trai lớn của Nguyễn Nghiễm là Nguyễn Khản, cũng đỗ tiến sĩ và làm quan đồng triều. Nguyễn Khản làm Lại Bộ Thượng Thư sung chức Tham Tụng.

Người con thứ hai của Nguyễn Nghiễm là Nguyễn Điều làm Trấn thủ Sơn Tây, tước Điều Nhạc hầu.

Nguyên Nghiễm mất ngày 17 tháng 11 năm Ất Mùi, dương lịch là ngày 7 tháng 1 năm 1776. Ông có tám bà vợ và hai mươi mốt người con, cả trai lẫn gái.