Trần Tiến - Nhăng Nhố

“Mẹ ơi con đã già rồi, con ngồi nhớ mẹ khóc như trẻ con Mẹ ơi con đã già rồi, con ngồi ngơ ngẩn nhớ ngôi nhà xưa…” Tôi không nhớ mình đã nghe bao nhiêu lần những câu hát ấy, lần nào nước mắt cũng chảy ra. Những câu hát quá đỗi giản dị, quá đỗi chân thành của một người nhạc sĩ già cũng đến lúc sắp đi về miền xa vắng, vẫn nhớ về mẹ.

Người mẹ của Trần Tiến đã xuất hiện đâu đấy vài lần trong những nhạc phẩm của ông, nhưng có lẽ đây là bài đầu tiên và duy nhất ông viết trực tiếp về mẹ. Tôi nhớ ngày nhỏ, cha tôi rất hay bật băng đĩa Quang Linh, có bài Chị Tôi, bài hát này của Trần Tiến quá phổ biến tới mức không ai là không hát theo được vài câu. Ấy vậy mà tôi rất không ưa ca khúc này, không ưa một cách khó hiểu. Mãi bây giờ tôi mới biết người chị trong bài hát không hề có thật, tất cả chỉ do nhạc sĩ họ Trần tưởng tượng ra từ thân phận người đàn bà Việt Nam, chính ông cũng ngạc nhiên về sự thành công của bài hát đã được khán giả nhiệt tình đón nhận cho dù nó chẳng dựa trên một “chị tôi” ngoài đời nào, liệu sự giả dối đó có phải là nguyên nhân khiến tôi từ khi bé dại chẳng biết gì, chỉ bằng cảm nhận đã thấy không thích. Ngoài Trịnh Công Sơn, Trần Tiến có lẽ là nhạc sĩ mà tôi cảm phục nhất, yêu mến từ tâm hồn, từ tấm lòng, từ chính con người ông cho đến những sáng tác. Cả ông và Trịnh, những con người của thế hệ cũ kĩ, là điển hình cho một tầng lớp nghệ sĩ rất gần gụi với khán giả, không chia tách, không xa lạ, không hào quang bóng bẩy, nhạc của họ chỉ cần một cây guitar mộc mạc cũng đủ để cất lên những lời ca ăn sâu vào lòng người. Những sáng tác tôi cho là “đỉnh” nhất của Trần Tiến chính là một loạt các ca khúc với chủ đề “Ngẫu Hứng…” bao gồm: Ngẫu hứng sông Hồng, Ngẫu hứng Lambada, Ngẫu hứng lý qua cầu, Ngẫu hứng lý ngựa ô, sau này là Ngẫu hứng phố. Không một bài nào giống với bài nào, nó thể hiện cái tài của ông khi nhặt nhạnh các chất liệu màu sắc khác nhau trong âm nhạc dân gian Việt Nam và âm nhạc thế giới. Dễ dàng cảm nhận được cái chất Bắc trong Ngẫu hứng sông Hồng với con sáo, với lội sông, với con sít của nhạc dân ca Trống cơm. Dễ dàng thấy được cái chất Nam bộ, miền Tây thuần hậu trong Ngẫu Hứng lý qua cầu hay Ngẫu Hứng lý ngựa ô, những ca khúc này không ai có thể hát hay hơn chính những con người miền sông nước đó, thật thà, chất phác mà mộng mơ. Cái thành công của Trần Tiến cũng chẳng khác nào cái thành công của Nguyễn Cường – một người đàn ông chẳng có chút gốc gác nào dính líu tới Tây Nguyên mà lại có thể tạo ra những ca khúc rực lửa khiến cho chính người Tây Nguyên phải mê đắm.

Sau này, Trần Tiến cũng có vài ca khúc nhuốm màu Phật giáo có vẻ thú vị như Ra ngõ tụng kinh hay Sen hồng hư không. Tuy nhiên, cá nhân tôi vẫn dành nhiều tình cảm nhất cho Nhăng Nhố với những câu hát tuyệt vời cảm thông cho một kiếp người mang số phận lạc loài trong xã hội: “Để mai em lấy được anh chồng hiền Thì ta sẽ đến tặng em thật nhiều Nhiều bông hoa trắng Triệu bông hoa trắng Để em lên xe hoa, hoa trắng giăng đầy Em hết những ngày lang thang…” Có lẽ chỉ có một Trần Tiến ở trên đời này cảm động mà viết lên những ca từ đẹp tuyệt vời về người gái điếm, rất hiền lành, rất nhân văn, và có lẽ cũng chỉ có ông nhận ra sự giống nhau đến lạ kỳ giữa hai thân phận “Gái điếm” và “Nghệ sĩ” “Đời em nhăng nhố, đời ta cũng thế …Trời cho ta kiếp yêu đương giang hồ” Nhăng nhố đối với tôi là một tuyệt phẩm, sẽ mãi là một tuyệt phẩm mà có lẽ người ta sẽ chẳng bao giờ dám hát nó lên trên một sân khấu lớn chính thống của cái xã hội này, nơi những kẻ sống cuộc đời đầy tính đĩ điếm mà lại luôn mồn mỉa mai nghề điếm. Họ bám riết vào nỗi dục vọng, khao khát lấp đầy lỗ miệng và muôn vàn cái lỗ khác, không ngừng nghỉ từ ngày này qua ngày khác mà hễ không được thỏa mãn, họ liền đau đớn, vật vã, khóc lóc, chửi rủa, thở than..

Bên cạnh Nhăng Nhố, Quê Nhà cũng là một nhạc phẩm tuyệt buồn, cái buồn ám ảnh khôn nguôi trong đôi mắt của người con gái quê mùa, cái buồn cô đơn của người con trai lặng lẽ để người yêu đi lấy chồng, cái buồn của khói chiều mênh mông, sông Đà xa vắng, cái buồn của dáng mẹ liêu xiêu, của khói hương trầm, của ngọn đèn lay lắt, của bức tường vôi loang lổ lạnh lùng, cái buồn thấm đẫm trong câu ru xưa: “Gió đưa cây cải về trời Rau răm ở lại chịu đời đắng cay…” Một nỗi buồn quá đỗi đặc trưng của người Việt, của quê nhà Việt, của linh hồn Việt.

Và bây giờ là Mẹ tôi, một nhạc phẩm khiến tôi đổ lệ ngay từ những câu hát đầu tiên. “…Ngày xưa cha ngồi uống rượu, mẹ ngồi đan áo Ngoài kia mùa đông cây bàng lá đổ.

Ngày xưa chị hát vu vơ những câu ca cổ cho em nằm mơ Ngày xưa mẹ đắp cho con tấm khăn quàng cổ ấm hơi mẹ tôi Ngày xưa bên giường cha nằm, mẹ buồn xa vắng Nhìn cha, thương cha chí lớn không thành.” Tại sao người mẹ Việt Nam luôn luôn buồn rầu như thế, luôn lặng lẽ và còm cõi như thế, tôi không tài nào hiểu. Những ca từ thật như trải lòng mình ra, giãi bày cùng với mẹ

“Mẹ ơi thế giới mênh mông, mênh mông không bằng nhà mình Tuổi thơ như chiếc gối êm, êm cho tuổi già úp mặt.” “…Dù cho phú quý vinh quang, vinh quang không bằng có mẹ…”

Bài hát cứ nâng dần, đẩy dần cảm xúc của người nghe lên đến cao trào, lên đến điệp khúc thì tưởng như nỗi đau bóp nghẹn ở trong lồng ngực chợt bung òa ra nức nở: “Biển sóng thét gào một ngày nhớ mẹ sóng trào khơi xa Trời gió mây ngàn một ngày khóc mẹ trăng tàn sao rơi” Hay “…Trèo lên dãy núi thiên thai ối a mẹ ngồi trông áng mây vàng…” Nghe nói Trần Tiến khi đi diễn cùng Trịnh Công Sơn vào một ngày giỗ mẹ đã đứng trong cánh gà vừa khóc vừa sáng tác một nửa ca khúc này. Để rồi nhiều năm sau nữa cũng vào một ngày giỗ mẹ ông mới có thể hoàn thành nó rồi đặt lên bàn thờ mẹ. Tôi kiếm tìm mòn mỏi mãi một ai đó hát hay ca khúc này, cũng như ngày trước tôi mong chờ một giọng ca nào đó hát được thành công bài Nhăng Nhố mà không phải là Hà Trần. Khi Trần Thu Hà hát bài này, cô đã đổi hẳn mấy câu hát đầu tiên thành: “Mẹ ơi con lấy chồng rồi còn ngồi nhớ mẹ khóc như trẻ con..” Tôi cực không vui vì điều đó bởi thế là nỗi nhớ mẹ của Trần Tiến đã hóa thành nỗi nhớ riêng của Trần Hà. Không một ai đủ “già” để hát lên cái từng trải cuộc đời ngoài Trần Tiến, chỉ tiếc rằng ông chẳng bao giờ hát ca khúc này bởi nếu hát thì ông sẽ không cất lên nổi mà chỉ còn chìm trong tiếng khóc mà thôi…

Chia sẻ:

• X
• Facebook