Trò Chuyện Với Nhà Bác Học J.V.Allen - Tuổi Trẻ Online

Phóng to

James Van Allen trên bìa tạp chí Time năm 1959

TTCN - Nhà thơ Văn Cầm Hải, cộng tác viên của TTCN, đang dự một trại viết văn tại Đại học Iowa (Mỹ). Trong những ngày này, thật bất ngờ khi anh được nhà bác học lừng danh James A. Van Allen, người tiên phong trong lĩnh vực khoa học không gian Mỹ, nhận lời tiếp chuyện tại văn phòng của ông.

Cuộc trò chuyện thân mật giữa một nhà thơ trẻ đến từ nước VN xa xôi với một nhà khoa học hàng đầu, tuổi đã gần tròn thế kỷ, xoay quanh nhiều chủ đề thú vị mà tòa soạn TTCN trích đăng.

* Thưa ông, tuổi thơ có một vai trò rất quan trọng trong cuộc đời tôi, còn với ông, một người đã trải qua hơn 90 mùa xuân thì tuổi thơ có ý nghĩa thế nào?

- Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng Mount Pleasant với những tháng năm sống và học tập rất hạnh phúc trong gia đình. Ông nội tôi cũng là một nhà văn như anh, cha tôi là một luật sư, còn mẹ tôi là một giáo viên tiểu học. Thời thơ ấu của tôi gắn liền với việc học tập và tìm hiểu kiến thức. Tinh thần học tập, không ngừng tìm hiểu và khám phá thế giới từ lúc còn thơ ấu đã trở thành một nền tảng vững chắc giúp tôi vượt qua mọi thách thức để vươn lên trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học.

* Tham gia Chiến tranh thế giới thứ hai với tư cách là một sĩ quan hải quân, ông từng viết rằng đó là một sự trải nghiệm giúp mình biết được sự tranh chấp lên đến đỉnh điểm giữa cái chết và cái sống của loài người, đồng thời ông cũng rất ấn tượng trước sức mạnh của biển... Ông đã dành cả đời mình vào việc nghiên cứu không gian, đó là nhờ vào tình yêu và lòng đam mê khám phá những bí ẩn của tự nhiên hay vì muốn tham gia vào cuộc tranh chấp giữa cái sống và cái chết của loài người?

- Sống với biển là một sự trải nghiệm tuyệt vời. Có thể nói sự bí ẩn của Thái Bình Dương là điều ấn tượng nhất của Trái đất! Nhờ sống gắn bó với biển và làm việc với nhiều người tài năng nên trong thời gian này, tôi gặt hái được nhiều kinh nghiệm về đức tính hùng vĩ của tự nhiên và những kinh nghiệm sống của loài người. Chính tình yêu thiên nhiên và tình yêu con người đã mang tôi đến những chân trời mới của sự nghiệp nghiên cứu khoa học không gian.

* Con người, theo tôi, là một tiểu vũ trụ rất huyền bí và khó khám phá. Liệu chúng ta có thể kết hợp thơ ca văn chương - một khoa học của tinh thần, và vật lý không gian - một khoa học nghiên cứu vũ trụ, để cùng nhau khám phá cái tiểu vũ trụ trong chính bản thân chúng ta không?

- Hoàn toàn đúng vậy! Mỗi con người là một vũ trụ rất khó khám phá. Tôi đã sống với Abigail, vợ tôi, hơn 60 năm rồi nhưng mỗi ngày qua đi tôi lại thấy mỗi sự khác lạ. Sau ngần ấy năm, vợ tôi vẫn là một bí ẩn - một sự bí ẩn lạ lùng của con người. Song thú thật là tôi vẫn chưa nhận thấy sự liên hệ nào giữa hai thế giới, vũ trụ tự nhiên và vũ trụ con người. Hai thế giới ấy đang mê hoặc mọi người và đang đặt ra những thách thức với sự hiểu biết của con người.

* Từ khi có khám phá về hệ từ trường Allen quanh Trái đất cùng những trang thiết bị đo đạc vũ trụ của ông, con người đã vượt qua những giới hạn của tri thức thông thường để vươn ra cõi vũ trụ. Có khi nào ông nghĩ rằng những sáng tạo của mình là một “sự phản kháng với Thượng đế”?

- Tôi chỉ là một nhà vật lý thực nghiệm nên tôi không biết nhiều về cấu trúc triết lý của tự nhiên. Tôi làm thí nghiệm vật lý dựa trên nguyên tắc quan sát, thảo luận và đặt câu hỏi hoài nghi rằng mọi việc có đúng hay không; kiểm tra tất cả mọi khả năng để biết rằng chúng ta đúng hay không. Khi viết một bài báo khoa học, tôi không bao giờ nghĩ tới tôn giáo. Tôi nghĩ là nhà tôn giáo và nhà khoa học thuộc về các nguồn mạch khác nhau của đời sống nhưng tôi không thấy bất cứ một sự mâu thuẫn nào giữa tôn giáo và khoa học!

Phóng to

J.V.Allen tiếp chuyện Văn Cầm Hải

* Việc Liên Xô trước đây đi trước Hoa Kỳ một bước trong lĩnh vực khoa học không gian bằng việc chế tạo và phóng thành công vệ tinh Sputnik 1 và sau đó là Sputnik 2 hẳn đã tạo ra một cú sốc cho người Mỹ?

- Tôi là một trong những người đã không ngạc nhiên khi Liên bang Xô viết phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên! Bởi trước đó, tại một cuộc họp mặt quốc tế nhân Năm địa vật lý thế giới (International Geophysics Year) 1956 ở Barcelona, Tây Ban Nha, tôi là người đầu tiên đại diện nước Mỹ báo cáo về kế hoạch chế tạo vệ tinh nhân tạo. Lúc đó Liên Xô cũng có người đại diện trình bày kế hoạch của họ rất chi tiết và tôi đoán rằng họ có khả năng làm được nhưng không biết hoàn thành vào lúc nào. Chính vì vậy tôi không ngạc nhiên về sự kiện Liên bang Xô viết phóng thành công vệ tinh nhân tạo.

Dĩ nhiên là sự kiện này đã làm cả nước Mỹ giật mình trên hai phương diện. Một là, rất nhiều người nghĩ rằng Mỹ đã bị tụt hậu trong lĩnh vực công nghệ cao. Hai là, đang trong thời kỳ chiến tranh lạnh, nhiều người cho rằng vệ tinh của Liên Xô bay trên đầu nước Mỹ, kiểm soát được tất cả mọi hoạt động của nước Mỹ là một điều hết sức nguy hiểm. Sự kiện này đã đánh thức nước Mỹ, làm cho nước Mỹ thức dậy với mục đích lấy lại danh dự trên trường quốc tế! Và kết quả là chúng tôi đã phóng thành công vệ tinh Explorer 1 chỉ sau đó vài tháng.

* Bằng cách nào mà dưới sự lãnh đạo của ông, Trường đại học Iowa lại nghiên cứu và thực hiện thành công nhiều lần phóng vệ tinh nhân tạo đến vậy?

- Vào thời điểm 1964, chỉ riêng tại Đại học Iowa chúng tôi đã chế tạo vệ tinh nhiều hơn tất cả các quốc gia trên thế giới cộng lại, trừ Liên bang Xô viết. Tôi đã sử dụng tên lửa cho việc nghiên cứu độ cao từ năm 1946. Khi còn là sĩ quan hải quân, tôi cũng đã có nhiều kinh nghiệm về phóng tên lửa. Tên lửa do tôi chế tạo đã đạt được độ cao khoảng 100km so với mặt đất.

Sau khi được bổ nhiệm làm giám đốc Hội đồng quốc gia về thám hiểm không gian, tôi và đồng nghiệp được thúc giục chế tạo và phát triển vệ tinh nhân tạo; một lĩnh vực mà tôi là một trong vài người ở Mỹ và trên toàn thế giới có kiến thức và kinh nghiệm. Tại Đại học Iowa, chúng tôi có cả một phân xưởng rất hiện đại có khả năng chế tạo các linh kiện kỹ thuật phức tạp để phục vụ việc nghiên cứu khoa học không gian.

* Đã sống gần trọn cả thế kỷ 20, chứng kiến bao nhiêu biến đổi của thế giới, theo ông, thế kỷ vừa đi qua là một thế kỷ đáng tự hào hay là một thế kỷ đau buồn nhất của loài người?

- Cả hai! Cả hai anh bạn trẻ ạ! Con người đã có rất nhiều tiến bộ trong mọi lĩnh vực. Ví dụ như ông nội tôi trước kia phải dùng các dụng cụ thô sơ để canh tác trong mảnh đất nhỏ thì bây giờ mọi nông dân có thể sử dụng máy móc để canh tác hàng ngàn hecta. Song bên cạnh đó chúng ta còn quá nhiều việc chưa làm được, như giải quyết nạn đói nghèo, phòng chống thiên tai, bệnh tật và đặc biệt là chúng ta có nhiều cuộc chiến tranh vô nghĩa.

Phóng to

J.V.Allen và Văn Cầm Hải

* Dĩ nhiên là trong số các cuộc chiến tranh vô nghĩa đó chúng ta không thể loại trừ cuộc chiến tranh ở VN...

- Tôi nghĩ đây là một lỗi lầm lớn đối với người Mỹ. Tôi rất ngạc nhiên trước những cảm giác chung chung cho rằng chủ nghĩa cộng sản là một hiểm họa lớn trên thế giới, và trong quan điểm chính trị lúc đó VN được xem là một nước theo chủ nghĩa cộng sản, một mối đe dọa của nước Mỹ!

Nhưng khi ấy, tôi đã không tin vào điều này. Tôi rất ngưỡng mộ đất nước VN và tôi nhận ra rằng cuộc chiến tranh đó là một lỗi lầm lớn của nước Mỹ. Tôi nghĩ rằng nước Mỹ đã chọn sai phía để hỗ trợ, lẽ ra chúng tôi nên đứng về phía miền Bắc VN. Tôi công nhận đây là một lỗi lầm vô cùng to lớn, một lỗi lầm về chính trị.

* Xin cảm ơn tấm chân tình của ông. Thưa ông Allen, tôi rất ngạc nhiên là tại sao một người có những thành tựu khoa học lớn lao như ông lại không được nhận giải thưởng Nobel? Ông có lấy làm thất vọng về điều ấy không?

- Tôi xem nó là điều bình thường và không hề cảm thấy tiếc vì đã không nhận được giải thưởng này mặc dù tôi là một ứng viên. Thay vì giải thưởng Nobel, tôi đã nhận được nhiều giải thưởng cao quí khác mà chỉ có một vài nhà vật lý và thiên văn học nhận được.

Vả lại, nghiên cứu không gian không nằm trong danh sách những lĩnh vực khoa học của giải Nobel. Tôi nghĩ, là một nhà khoa học, tôi rất hạnh phúc khi đào tạo được nhiều học trò giỏi. Nhiều người trong số 34 tiến sĩ và 45 thạc sĩ mà tôi đã trực tiếp hướng dẫn luận văn đã đóng góp rất lớn vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học không gian ở Mỹ và nhiều nơi trên thế giới. Bây giờ tôi vẫn tiếp tục làm việc, viết nhiều bài báo khoa học và giáo trình về vật lý không gian cho sinh viên.

* Ông có tin rằng mỗi cuộc đời con người đều có một ngôi sao chiếu mệnh và xin lỗi, ông có bao giờ sợ chết không? Ông có tin vào kiếp sau không?

- Chiêm tinh học không có ý nghĩa với tôi nhưng theo tôi, chiêm tinh học là tiền đề của thiên văn học. Tôi cố gắng sợ chết vì tôi không nghĩ là tôi sẽ có thể có một cuộc sống khác!

* Allen, xin cảm ơn và chúc ông mạnh khỏe.

James A. Van Allen sinh năm 1914, được coi là người mở đường cho ngành vật lý vũ trụ Mỹ. Có bằng tiến sĩ tại Đại học Iowa năm 1939, ông làm việc tại phòng thí nghiệm vật lý ứng dụng Đại học John Hopkins và tham gia một dự án phát triển tên lửa chống máy bay của Hải quân Mỹ. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, ông là sĩ quan hải quân và được cử tới Thái Bình Dương tiếp tục nghiên cứu về kỹ thuật tên lửa. Sau chiến tranh, trở về dân sự, ông tham gia các chương trình nghiên cứu và phát triển tên lửa, là trưởng khoa vật lý và thiên văn Đại học Iowa, một nhà giáo và một nhà khoa học được kính trọng. Sau khi Liên Xô phóng thành công tàu vũ trụ Sputnik 1, J.V.Allen là người đại diện nước Mỹ trong cuộc chạy đua vào vũ trụ với con tàu Explorer 1 và 3. Ông ở trong một tiểu ban gồm các nhà cố vấn cấp cao nhất về khoa học cho Chính phủ và Quốc hội Mỹ; là thành viên hội đồng khoa học của Viện Nghiên cứu khoa học vũ trụ Mỹ và làm việc cho NASA từ khi nó được thành lập năm 1959. Là tác giả của hơn 200 công trình nghiên cứu khoa học, J.V.Allen còn nổi tiếng vì đã đào tạo được nhiều nhà khoa học không gian trẻ từ Trường ĐH Iowa.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề