Trung Quốc Phát Triển Vì Chỉ Còn 'tham Nhũng Vừa ăn Vừa Làm'? - BBC

Trung Quốc phát triển vì chỉ còn ‘tham nhũng vừa ăn vừa làm’?

Nguồn hình ảnh, AFP

5 tháng 7 2022

Trong bảng xếp hạng Chỉ số cảm nhận tham nhũng của Transparency International, năm 2021, Trung Quốc xếp thứ 66, Việt Nam 87, Thái Lan 110.

G7 sẽ huy động 600 tỷ USD để đối trọng Vành đai & Con đường của TQ

Ông Tập Cận Bình tới Hong Kong dự lễ kỷ niệm 25 năm 'Hương Cảng quy cố hương'

Dường như nỗ lực chống tham nhũng ở Trung Quốc, tuy không được đánh giá cao như nhiều nước phương Tây, nhưng cũng đã tiến bộ nhiều.

Một câu hỏi liên quan là vì sao bất chấp vấn nạn tham nhũng, Trung Quốc, trong 30 năm qua, tiếp tục tăng trưởng kinh tế?

Một cuốn sách in năm 2020, China's Gilded Age: The Paradox of Economic Boom and Vast Corruption (NXB Đại học Cambridge), tìm cách trả lời.

Bốn kiểu tham ô

Tác giả sách, Tiến sĩ Yuen Yuen Ang, Đại học Michigan, chỉ ra rằng không nên nói về tham nhũng chung chung, mà bà tách biệt bốn loại tham nhũng:

Trộm cắp vặt là hành vi ăn cắp, lạm dụng công quỹ hoặc tống tiền ở các cán bộ cấp thấp.

Skip Đọc nhiều nhất and continue readingĐọc nhiều nhất

• Ai rời Bộ Chính trị và ai là ứng viên thay thế tiềm năng?
• Báo chí quốc tế viết về viễn cảnh ông Tô Lâm nhất thể hóa
• Danh sách Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14 có gì đáng chú ý?
• Đại hội 14: Đảng bầu ban lãnh đạo và tổng bí thư - cửa sáng cho ông Tô Lâm

End of Đọc nhiều nhất

Trộm cắp lớn đề cập đến việc tham ô hoặc biển thủ các khoản tiền công lớn trong giới tinh hoa chính trị, những người kiểm soát tài chính nhà nước. Một ví dụ là Sani Abacha, nhà độc tài quân sự của Nigeria, bị cho là bòn rút 4 tỷ đô la Mỹ trước khi qua đời năm 1998.

Tiền bôi trơn là những khoản hối lộ nhỏ mà doanh nghiệp hoặc công dân trả cho các quan chức để vượt qua rào cản hoặc đẩy nhanh tiến độ.

Tiền tiếp cận, nghĩa là những phần thưởng mà giới kinh doanh dành tặng cho quan chức, không chỉ để đẩy nhanh tiến độ mà còn giúp có được đặc quyền.

Nguồn hình ảnh, EPA

Mới nhìn, có vẻ như cả bốn loại tham nhũng này đều gây hại cho đất nước. Nhưng bà Yuen Yuen Ang cho rằng chỉ ba loại tham nhũng đầu tiên là hoàn toàn có hại.

Còn loại thứ tư - đổi trác để có quyền tiếp cận với quan chức - lại vừa tích cực vừa tiêu cực: nó giúp thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng, nhưng cũng tạo ra các rủi ro lớn cho nền kinh tế và hệ thống chính trị.

Tham ô vặt, tham ô lớn và tiền bôi trơn hầu như lúc nào cũng dùng đến các cách phi pháp.

Nhưng việc tiếp cận quan chức có thể vừa phi pháp - hối lộ, lại quả - mà cũng có thể hợp pháp như tạo quan hệ thân tín, chuyển từ vị trí công chức sang tư nhân, và gây ảnh hưởng. Hay như tại Hoa Kỳ, các tập đoàn lớn bỏ hàng tỉ đôla mỗi năm cho vận động hành lang.

Trung Quốc 'đánh ba loại tham nhũng'

Tiến sĩ Yuen Yuen Ang nói ví dụ gần gũi nhất Trung Quốc từ 1978 tới nay là Hoa Kỳ vào cuối thế kỷ 19, một thời kỳ có sự tăng trưởng chóng mặt và sự bất bình đẳng rõ rệt, đồng nghĩa với những kẻ cường quyền và những chính trị gia tham nhũng.

Theo tác giả, từ khoảng năm 1998, thời Thủ tướng Chu Dung Cơ, Trung Quốc bắt đầu triệt tiêu ba loại tham nhũng đầu tiên - vặt, lớn và bôi trơn. Điều này được thực hiện thông qua các biện pháp như ra luật công chức, cải cách thuế, ngân sách, kế toán, giảm tiền mặt bằng thanh toán điện tử, tăng cường dùng tài khoản ngân hàng.

Nhưng mặt khác, loại tham nhũng thứ tư - dùng tiền để tiếp cận cán bộ, quan chức - lại tăng phi mã.

Như vậy, vì sao tham nhũng vẫn tồn tại, nhưng Trung Quốc vẫn đang tăng trưởng kinh tế?

Nói cách khác, vì sao tham nhũng theo kiểu 'vừa ăn nhưng cũng phải làm' dường như là điển hình tại Trung Quốc?

Tiến sĩ Yuen Yuen Ang giải thích đó là vì hệ thống chính trị của Trung Quốc hoạt động theo mô hình "chia sẻ lợi nhuận".

Bà viết: "Trong giới tinh hoa chính trị, phần thưởng nghề nghiệp và tài chính của họ - nghĩa là, tham ô để đổi lấy các giao dịch - được gắn với sự thịnh vượng kinh tế."

"Do đó, thay vì "hành hạ" các doanh nghiệp thông qua tống tiền, các nhà lãnh đạo địa phương thường mong muốn mở rộng vòng tay "giúp đỡ" các nhà đầu tư được ưu ái, bằng cách đề nghị các giao dịch đặc biệt, đất giá rẻ, miễn trừ theo quy định và các đặc quyền khác."

Phụ cấp cho cán bộ

Ngay cả với hàng triệu công chức bình thường, mô hình "chia sẻ lợi nhuận" cũng diễn ra.

Mặc dù lương công chức ở Trung Quốc vẫn rất thấp, cán bộ Trung Quốc có các khoản phụ cấp, đãi ngộ khác, và những khoản này lại gắn với thành tích tăng ngân sách của địa phương. Bằng cách này, cán bộ cấp thấp có động cơ làm ra tiền cho nhà nước để được thưởng, và bớt hành dân.

Lương công chức Trung Quốc, theo cải cách năm 2015, vẫn rất thấp, với lương tháng tối thiểu là 510 tệ và cao nhất là 5.250 tệ (845 đôla).

Nhưng lương cán bộ, công chức chỉ là một phần, vì họ còn nhận được tiền thưởng ngoài giờ, ăn miễn phí, nghỉ hè miễn phí, bao cấp nhà, ngân sách cho giải trí, giảm giá điện, gas, thực phẩm…Tại Trung Quốc, các khoản thưởng, phụ cấp gắn với hai nguồn lợi tức: thu thuế địa phương, và các khoản phí, khoản phạt của các cơ quan.

Tác giả lấy một ví dụ đơn giản. Một cán bộ phòng xây dựng, ngoài tiền lương tháng, còn nhận phụ cấp từ ngân sách quận lấy từ tiền thuế. Ngoài ra, vị cán bộ nọ còn nhận thêm phụ cấp của phòng xây dựng, lấy từ việc thu phí, phạt…

Đây là cơ chế "chia sẻ lợi nhuận", theo đó, công chức nhận lại được một phần thưởng từ lợi nhuận mà tổ chức tạo ra được.

Một hệ quả là theo năm tháng, khoảng cách thu nhập của cán bộ giữa các đơn vị khác nhau sẽ cũng khác nhau. Lý do là vì có những đơn vị sẽ tạo ra lợi nhuận nhiều hơn đơn vị khác. Một viên chức được trích lời trong sách: "Thằng khờ cũng biết khoảng cách thu nhập khác nhau giữa phòng xây dựng và phòng tài liệu."

Công - tư 'cùng có lợi'

Một cán bộ khác nói về mô hình giúp cả nhà nước và tư nhân "cùng có lợi": "Nếu kinh tế chung phát triển, thì các ban bệ chúng tôi cũng có lợi. Còn nếu mỗi phòng ban chỉ nghĩ về việc thu lợi cho mình, thì nếu doanh nghiệp không sống nổi, họ sẽ ra đi. Kinh tế địa phương sẽ teo tóp. Rồi tài chính các phòng ban cũng teo. Chỉ khi chúng ta cùng hợp tác, thì mới có thể phát triển kinh tế địa phương. Về lâu dài, chiến lược này mới giúp mọi phòng ban."

Tâm lý này giúp giải thích vì sao từ đầu thập niên 2000 đến nay, ba loại tham nhũng đầu - vặt, lớn và bôi trơn - giảm đi, nhưng việc hối lộ để đổi dự án và lợi ích lại tăng lên ở Trung Quốc.

Lãnh đạo địa phương có thể tham nhũng nhưng họ cũng phải chứng tỏ khả năng lèo lái, tăng ngân sách địa phương. Một mặt, họ khuyến khích đổi mới chính sách, tiến hành các ý tưởng sáng tạo để nâng cao sự hấp dẫn của địa phương. Mặt khác, họ cũng dành đặc quyền cho một thiểu số tư bản, với tiền hối lộ giúp cho tham vọng chính trị và tài sản cá nhân.

Tóm lại, theo tác giả, tại Trung Quốc, phát triển kinh tế và tham nhũng đi đôi với nhau, và mang tính chất cạnh tranh.

Tác giả so sánh Trung Quốc ngày nay khá tương đồng với Hoa Kỳ thế kỷ 19. Đó là lý do vì sao cuốn sách có tựa "Thời vàng son của Trung Quốc", nhại lại cụm từ Gilded Age hay dùng để nói về Hoa Kỳ hào nhoáng nhưng thoái hóa trong thế kỷ 19.

Trong giai đoạn cuối thế kỷ 19, đầu 20, chính quyền các bang của Mỹ độc lập về mặt tài chính và mong muốn thúc đẩy sự phát triển, vừa để giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử và để làm giàu.

Cuối cùng, những rủi ro vốn có của tham nhũng như vậy đã tạo ra Khủng hoảng năm 1893, khiến các ngân hàng vỡ nợ và buộc phải cải cách. Từ ở đó, nước Mỹ tiếp tục phát triển, đi vào Kỷ nguyên Tiến bộ (1890-1920).

Tác giả chỉ ra 'Thời đại Vàng son' của tư bản Hoa Kỳ 100 năm trước có những điểm tương đồng Trung Quốc ngày nay: sự lớn dậy của giới giàu có mới nổi, tập đoàn cấu kết chính phủ, nghèo đói đi đôi giàu có…

Tác giả viết: "Sự trỗi dậy của phương Tây hoàn toàn không phải chỉ là kết quả của các thể chế tốt và "văn hóa đổi mới" - không thể phủ nhận, nó đi đôi với tham nhũng, bóc lột và bất bình đẳng. Một đánh giá trung thực về lịch sử phương Tây, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hiện đại hóa kinh tế và chính trị ở các nước đang phát triển ngày nay."

Tác giả nói các chính khách Trung Quốc "tham nhũng nhưng họ cũng thúc đẩy phát triển kinh tế và thậm chí đem lại phúc lợi xã hội".

Thứ hai, chính khách Trung Quốc càng thúc đẩy phát triển kinh tế, thì họ càng đem lại lợi nhuận cho bản thân và bộ hạ.

Thứ ba, quan hệ thân quen không chỉ đem lại lợi ích cá nhân mà cũng giúp lợi ích cộng đồng. Với quan chức vốn lương thấp, mạng lưới quan hệ giúp họ kiếm tiền nhưng cũng giúp họ thực hiện các mục tiêu phát triển cho địa phương.

Thứ tư, kiểu tư bản thân quen Trung Quốc mang tính chất cạnh tranh. Để có tiền, các địa phương cũng phải tạo ra những chính sách năng động, thu hút doanh nghiệp đến đầu tư.

Tai hại của kiểu 'vừa ăn vừa làm'

Tiến sĩ Yuen Yuen Ang không biện minh cho tham nhũng ở Trung Quốc mà bà chỉ ra kiểu tham nhũng dựa theo 'tiền bạc để làm thân' cũng có hại cho nền kinh tế và xã hội.

Đó là vì kiểu tham nhũng này "làm sai lệch việc phân bổ nguồn lực, gây ra rủi ro hệ thống và làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng".

Ví dụ, ở Trung Quốc, các khoản vay ngân hàng được phân bổ một cách không cân đối cho các công ty có liên hệ chính trị, buộc doanh nghiệp thiếu tiền phải vay từ các ngân hàng đen với lãi suất cao.

Trong khi đó, các công ty có liên hệ lại dư thừa tín dụng, chi tiêu vô trách nhiệm và đầu cơ vào bất động sản.

Tham nhũng kiểu 'tiền dùng để tiếp cận quan chức' giúp thúc đẩy bộ máy tư bản của Trung Quốc, làm giàu cho các nhà tư bản trả tiền để gần các quan chức cộng sản, thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng.

Nhưng mặt khác, tham nhũng kiểu này có thể gây ra tác hại nghiêm trọng trong dài hạn vì làm gia tăng bất bình đẳng và bóp méo các chính sách và phân bổ vốn.

Bất bình đẳng có thể là một trong những nguyên do dẫn tới chiến dịch chỉnh Đảng của Tập Cận Bình từ 10 năm qua.

Chiến dịch chống tham nhũng của Tập Cận Bình

Trong sách, tác giả dành một chương phân tích chiến dịch chống tham nhũng của chủ tịch Tập Cận Bình, người đã là Tổng bí thư từ 2012.

Chiến dịch chỉnh đốn Đảng của ông Tập là độc nhất vô nhị trong lịch sử Đảng Cộng sản, theo tác giả, vì rất dài và còn đang diễn ra.

Một câu hỏi thú vị là trong chiến dịch này, những quan chức có thành tích kinh tế có gặp nguy hiểm hơn những quan chức kém cỏi hay không?

Câu hỏi khác, là lãnh đạo địa phương có dễ sa cơ nếu người bảo trợ của họ đã thất thế?

Theo phân tích của tác giả, thành tích quản trị của quan chức không giúp bảo vệ họ trong chiến dịch đả hổ của ông Tập. An nguy của họ phụ thuộc nhiều vào sự nghiệp của các nhà bảo trợ.

Tập Cận Bình vừa chấn chỉnh cán bộ nhưng cũng đàn áp tự do xã hội và chính trị. Như thế, theo tác giả, các chính sách của ông đã bóp nghẹt tự do cả trong xã hội và trong Đảng- Nhà nước.

Một vấn đề nảy sinh từ chiến dịch của ông Tập, là cán bộ giảm nhuệ khí, sợ sai, không dám ra quyết định.

Tác giả viết: "Để tồn tại, Đảng phải chống tham nhũng và kỷ luật các quan chức chính phủ, nhưng để đạt được mục tiêu này đòi hỏi phải đồng thời tự do hóa kinh tế và xã hội."

Chủ đề liên quan

• Tham nhũng
• Trung Quốc

Tin liên quan

• 

  Ông Tập Cận Bình tới Hong Kong dự lễ kỷ niệm 25 năm 'Hương Cảng quy cố hương'

  30 tháng 6 năm 2022
• 

  G7 sẽ huy động 600 tỷ USD để đối trọng Vành đai & Con đường của TQ

  27 tháng 6 năm 2022
• 

  BBC điều tra chi tiết các tuyến chở ngũ cốc mà Nga đánh cắp của Ukraine

  28 tháng 6 năm 2022
• 

  Các lãnh đạo G7 cam kết 'có hành động' với Nga: Liệu có thể tin họ?

  29 tháng 6 năm 2022

Tin chính

• TRỰC TIẾP, Đại hội 14: Ông Tô Lâm tái đắc cử tổng bí thư

• Có gì đáng chú ý về những gương mặt mới trong Bộ Chính trị?

  43 phút trước

• Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?

  một giờ trước

BBC giới thiệu

• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025
• 

  Việt Nam sắp hoàn thành các tiền đồn ở Biển Đông, có khả năng quân sự hóa?

  18 tháng 12 năm 2025
• 

  Điều gì khiến ông Nguyễn Đức Trung rời ghế Chủ tịch UBND sau 10 ngày?

  28 tháng 11 năm 2025
• 

  Quyền lực và áp lực - thăng trầm của các nữ lãnh đạo trên chính trường Việt Nam

  14 tháng 11 năm 2025

Phổ biến

1. 1Ai rời Bộ Chính trị và ai là ứng viên thay thế tiềm năng?
2. 2Báo chí quốc tế viết về viễn cảnh ông Tô Lâm nhất thể hóa
3. 3Danh sách Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14 có gì đáng chú ý?
4. 4Đại hội 14: Đảng bầu ban lãnh đạo và tổng bí thư - cửa sáng cho ông Tô Lâm
5. 5Đảng chọn 'trường hợp đặc biệt' lãnh đạo chủ chốt như thế nào?
6. 6Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số
7. 7Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?
8. 8Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?
9. 9Ai có khả năng trở thành tân ủy viên Bộ Chính trị tại Đại hội 14?
10. 10Thủ tướng Phạm Minh Chính bước tiếp hay dừng lại?