Truy Nguyên điển Tích độc Lạ Nhũn Như Con Chi Chi - Kiến Thức

Giải mã Truy nguyên điển tích độc lạ: Nhũn như con chi chi

(Kiến Thức) - Một người có thái độ nhún nhường sợ sệt trước một người khác thường được ví bằng hình ảnh “nhũn như con chi chi”. Vậy nguồn gốc điển tích này từ đâu?

Bảo Khánh 06/09/2015 20:03 Thành ngữ “nhũn như con chi chi” là để mô tả một người có thái độ nhún nhường sợ sệt trước một người khác. Vậy con chi chi là con gì, thành ngữ này bắt nguồn từ đâu, ngay trong các nhà khoa học và cả ngôn ngữ cũng tồn tại những quan điểm trái ngược. Chi chi là một loài cá PGS.TS Phạm Văn Tình, Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam lý giải, “nhũn như con chi chi” là một thành ngữ thường được dùng để chỉ thái độ quá mềm yếu chịu nhún nhường do sợ sệt hoặc bị lép vế trước người khác. Chi chi là một loài cá nhỏ, thân mềm yếu. Nếu con chi chi bị vớt lên khỏi mặt nước, thì chỉ một loáng sau đã nhũn nát. Chi chi dùng làm mắm rất tốt vì mau ngấu. Từ đặc điểm trên của loài cá này mà dân gian đã chọn làm nét nghĩa biểu trưng cho đặc điểm, tính cách, thái độ chịu nhũn, chịu lún quá mức cần thiết của ai đó trong cuộc sống. Điều lý thú là từ nhũn trong thành ngữ này vốn biểu hiện thuộc tính vật lý của vật thể lại được người Việt dùng để chỉ tính tình, thái độ ứng xử của con người. Nói đến nhũn, ta thường hình dung về một cái gì đó mềm lắm, mềm đến nỗi có thể nát nhão ra, là nghĩa đen của nhũn. Từ nét nghĩa này, dân gian đã sử dụng để chuyển tải một nét nghĩa khác, hàm ý xa hơn. Trong giao tiếp hiện nay, nhũn còn dùng để chỉ thái độ của ai đó mất hẳn đi sự cứng cỏi vốn cần phải có. Thành ngữ nhũn như con chi chi thường được dùng để chỉ thái độ quá mềm yếu chịu nhún nhường do sơ sệt hoặc bị lép vế trước người khác. Thí dụ: “Nhưng độ này nó tiến bộ rồi. Ban nãy anh em phê bình nó, nó cứ nhũn như con chi chi” (Xuân Thiều, Mặt trận kêu gọi); “Từ khi tôn huynh bị giữ tối nay, đệ đã dám hé răng nói một điều gì hớ hênh đâu, cứ nhũn như con chi chi” (Chu Thiên, Bóng nước Hồ Gươm); Ở nhà thét lác, ba hoa/Ra đường thì nhũn như là chi chi (ca dao)... Trong khi đó, TS Nguyễn Kiêm Sơn, chuyên gia nghiên cứu về cá, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật khẳng định, ông chưa bao giờ nghe nói hoặc đọc tài liệu, từ điển, công trình nghiên cứu nào có nhắc đến về loài cá tên là chi chi. Nhiều khả năng chi chi không phải là tên một loài cá mà chỉ là một con vật có trong tưởng tượng của dân gian. “Tôi đã đi khắp nơi, tìm hiểu về đủ loài cá mà chưa từng nghe ai nói hoặc gặp ở đâu loài cá này. Tìm hiểu qua sách vở cũng không thấy, nên khả năng đó là một loài cá là vô cùng thấp”, TS Nguyễn Kiêm Sơn cho biết.

Ảnh minh họa.

Chỉ có trong tưởng tượng? GS.TS Vũ Quang Côn, Chủ tịch Hội Côn trùng học Việt Nam lại cho rằng, dường như con chi chi chỉ có trong tưởng tượng với những đặc tính được dân gian thêu dệt nên là một loài nhỏ bé, yếu đuối, có bất cứ tác động nào bên ngoài cũng thu mình lại, luôn ở trạng thái tự bảo vệ mình một cách thụ động nên người ta ví nét tính cách đó gắn với con người. Trong danh sách tên phổ biến của các loài, không thấy sách vở nào ghi chép lại con chi chi trông như thế nào, thuộc họ, loài nào, tên khoa học ra sao. Trong khi đó, nó lại là biểu tượng của sự thất thế, đầu hàng. “Theo quan điểm cá nhân của tôi thì giống như nhiều con vật khác chỉ có trong tưởng tượng, nhưng lại rất gắn bó mật thiết với đời sống, nhiều khi trở thành biểu tượng, thì con chi chi là một trong số đó”, GS.TS Vũ Quang Côn cho hay. Cũng theo TS Nguyễn Kiêm Sơn, ở các cửa sông ven biển Việt Nam, đặc biệt là vùng biển phía Nam có một loài cá tên là cá khoai (họ cá mối) được người dân dùng để nấu canh. Loài cá này có thân dài khoảng 20 – 30cm, có con dài đến 50cm, thân hình trong suốt, có răng sắc nhọn. Khi đánh bắt lên khỏi mặt nước là nó bị nhũn ra. Khi nấu canh, chỉ cần đun quá lửa một chút là nó tan thành nước. Đây là loài cá có nhiều đặc điểm giống với mô tả về loài cho là cá chi chi “vớt lên khỏi mặt nước là nhũn”. Nhưng trong khoa học thì đây là loài cá khoai, không phải chi chi. Cũng có ý kiến cho rằng, thành ngữ “nhũn như con chi chi” xuất phát từ cỗ bài tổ tôm. Cỗ bài tổ tôm, cỗ bài chắn có 120 cây, có chữ Hán và hình người, từ hàng nhất đến hàng cửu, tức từ số một đến số chín. Có năm quân bài số một, quân chi chi là quân bét nhất, kém hạng nhất trong số 5 quân bài hạng bét ấy. Nói “nhũn như con chi chi” là nói thái độ của người biết mình hèn kém. Hay hình ảnh ví von của người xưa? TS Nguyễn Kiêm Sơn đưa ra giả thuyết, có thể đây chỉ là một loài trong trí tưởng tượng của dân gian, nhưng cũng rất có thể là người xưa đã sử dụng cách nói tục để chỉ loại tính cách này của con người. Chi chi ở đây có thể là chỉ hình ảnh cái chứ không phải con, đó là bộ phận sinh dục của đàn ông ở trạng thái “bất lực”. Ý nói một người khiếp sợ mềm yếu đến nhún nhường giống như là cái ấy của đàn ông vậy. Dân gian vốn thâm thúy, lắm hình ảnh ví von nên không thể loại trừ ý này. Hơn nữa, đây là hình ảnh tục kiêng nhắc đến, nên người ta dùng từ “chi chi” để nhắc đến bộ phận nhạy cảm này. GS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng dân gian Việt Nam cũng chia sẻ quan điểm, đây là câu cửa miệng của rất nhiều người mà bảo đi tìm tận gốc con chi chi là con gì thì dường như không ai biết. Trong dân gian có rất nhiều con vật chỉ có trong tưởng tượng như Long Ly Quy Phụng, hay lá diêu bông cũng chỉ có ở trí tưởng tượng phong phú. Việc bóc tách mổ xẻ nó là con gì, nhiều khi rất khó và đánh đố các nhà khoa học. Cách lý giải nó như bộ phận của đàn ông trong trạng thái bất lực có nhiều cơ sở hơn cả. Bởi câu “nhũn như con chi chi” là một thái độ tiêu cực hơn là một kiểu ứng xử khôn ngoan mềm dẻo. Thái độ đó không được khuyến khích nên người ta ví với một hình ảnh không được đẹp mắt cho lắm. “Rất có thể chi chi là một loài cụ thể nào đó, người ta sẽ tìm ra, hoặc cũng không bao giờ tìm ra đó là loài gì. Dù có thế thì câu nói “nhũn như con chi chi” vẫn được người ta vận dụng và vẫn hiểu nghĩa của nó là gì. Dù nó là một hình ảnh xấu mà người xưa không tiện nói ra, dùng bằng tư “chi chi” hay nó là một con cá có thật thì điều này cũng thể hiện những tài năng nhất định trong cách sử dụng ngôn ngữ của người xưa. Việc lý giải đến tận cùng xem đó là loại vật chất gì trong khi nó chỉ có trong tưởng tượng, thì đương nhiên sẽ thất bại”, GS Ngô Đức Thịnh chia sẻ. “Nhũn như con chi chi” được định nghĩa là quá mềm yếu, nhún nhường trong quan hệ ứng xử theo trang bachkhoatrithuc.vn. Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (NXB Đà Nẵng năm 2000), “nhũn như con chi chi” được định nghĩa là hết sức chịu nhũn trong quan hệ đối xử. Trong Từ điển thành ngữ Việt Nam, thành ngữ “nhũn như con chi chi” dùng để chỉ thái độ nhún nhường sợ sệt hoặc bị lép vế trước kẻ khác. Chi chi là tên một loài cá nhỏ, thân rất mềm. Con chi chi bị vớt lên khỏi mặt nước thì chỉ một giờ sau đã nhũn, thân bị nát bấy ra. Nhũn từ nghĩa đen (nát bấy ra) đã được dùng với nghĩa nhún nhường để chỉ thái độ con người. #nhũn như con chi chi #thành ngữ nhũn như con chi chi #thành ngữ tục ngữ việt nam #điển tích việt nam

Bài liên quan

Điển tích “mọc sừng” và “cắm sừng” từ đâu mà có?

Giai thoại về kỹ nghệ săn “chúa sơn lâm” thời Pháp thuộc

Những điều không thể tin được nhưng có thật trên thế giới

Giải mã Điển tích “mọc sừng” và “cắm sừng” từ đâu mà có?

(Kiến Thức) - Rất nhiều người dân Việt Nam dùng từ “mọc sừng” hay “cắm sừng” để chỉ người chồng/vợ bị người bạn đời của mình phản bội, ngoại tình. Vậy 2 từ này xuất hiện từ đâu?

Rất nhiều người dân Việt Nam dùng từ “mọc sừng” hay “cắm sừng” để chỉ người chồng/vợ bị người bạn đời của mình phản bội, ngoại tình. Thế nhưng từ “mọc sừng” bắt nguồn từ đâu và nguyên nghĩa là gì không phải ai cũng biết. Xuất hiện từ thời Pháp thuộc Xem chi tiết Giải mã Giai thoại về kỹ nghệ săn “chúa sơn lâm” thời Pháp thuộc Những năm 30 của thế kỷ trước, ngoài những thú tiêu khiển mang dáng dấp của nền văn minh phương Tây, thực dân Pháp xây dựng tại nước ta nhiều thú vui mới mang cảm giác mạnh. Tại các địa phương khác nhau đã xuất hiện những tay thợ săn chọn săn hổ làm nghề nuôi thân với mức lương "khủng". Kỹ nghệ hạ thủ chúa sơn lâm Xem chi tiết Giải mã Những điều không thể tin được nhưng có thật trên thế giới

(Kiến Thức) - Người kết hôn với chó, cặp song sinh chào đời cách nhau 87 ngày, dùng da người chết làm mỹ phẩm... là những điều khó tin đã xảy ra trên thế giới.

Nữ hoàng Cleopatra là pharaoh cuối cùng của Ai Cập. Vị nữ hoàng lừng danh sử sách này không phải là người Ai Cập mà là người Hy Lạp, gốc Macedonia, Châu Phi. Đây là một trong những điều khó tin từng xảy ra trong lịch sử.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Sốc nặng kiểu tự vệ của loài thằn lằn kỳ dị nhất thế giới

Thằn lằn mào (Chlamydosaurus kingii) là một trong những loài bò sát độc đáo nhất thế giới, nổi bật với chiếc mào xòe rộng như một chiếc ô sinh học.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2: Nhân Mã hội tụ linh khí, lợi lộc về tay

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2, Nhân Mã gặp thuận lợi cả trong sự nghiệp và tài lộc. Kim Ngưu đừng quá tốt bụng kẻo bị lợi dụng.

Hàu mào gà bị săn lùng ráo riết vì lý do đặc biệt

Hàu mào gà (Lopha cristagalli) là loài nhuyễn thể biển có hình dạng kỳ lạ, sinh sống phổ biến ở vùng nhiệt đới Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Năng lực kỳ diệu của loài chim chỉ nặng bằng một nửa thìa cà phê muối

Chim ruồi (họ Trochilidae) là nhóm chim nhỏ bé nhưng phi thường, nổi tiếng với khả năng bay lơ lửng và màu sắc óng ánh rực rỡ.

Tử vi tuần mới (2 - 8/2): 3 con giáp may mắn bậc nhất, cuộc sống giàu sang

Bước sang tuần mới, 3 con giáp gặp nhiều may mắn trong sự nghiệp cũng như tình duyên. Việc làm ăn kinh doanh ngày càng phát đạt, tài chính hưng thịnh.

Dự đoán ngày mới 1/2/2026 cho 12 con giáp: Mão có tầm nhìn

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Mão có tầm nhìn xa, dự phòng trước những tình huống có thể xảy ra, tài vận hanh thông.

Thần Tài ban lộc, 3 con giáp tiền vào như nước từ Rằm tháng Chạp

Vận may tài lộc gõ cửa 3 con giáp khi từ Rằm tháng Chạp, giúp công việc của họ thuận lợi, kếm được nhiều tiền, đón Tết không lo thiếu tiền tiêu.

[INFOGRAPHIC] Thiên nga trắng đáng yêu, biểu tượng của lòng chung thủy

Thiên nga trắng là loài động vật khá phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Chúng được nhiều người yêu thích và được xem là biểu tượng của lòng thủy chung.

Sửng sốt loài vật tái xuất sau hơn 100 năm vắng bóng

Máy quay tự động tại Ohio bất ngờ ghi lại hình ảnh loài thú fisher biến mất hơn 100 năm, khiến giới khoa học vô cùng phấn khích.

Tiết lộ sốc về tổ tiên dị hợm của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus

Guanlong là loài khủng long ăn thịt cổ xưa, cung cấp manh mối quan trọng về nguồn gốc của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus.

Đừng bỏ lỡ

Sốc nặng kiểu tự vệ của loài thằn lằn kỳ dị nhất thế giới

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2: Nhân Mã hội tụ linh khí, lợi lộc về tay

Mở mộ người phụ nữ Viking, thứ bên trong khiến chuyên gia bối rối

Mảnh sừng hươu trang trí từ Thời kỳ Đồ Đá Giữa hé lộ bí ẩn cổ đại

Hàu mào gà bị săn lùng ráo riết vì lý do đặc biệt

TIÊU ĐIỂM

TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2025

Bộ GD-ĐT dự kiến giới hạn thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng đại học

Chuyên gia đề nghị không bỏ xét học bạ, siết chặt đầu ra

Chuyên gia lý giải sai sót trong tuyển sinh đại học năm 2025

AN TOÀN THỰC PHẨM

Sở ATTP TP HCM cảnh báo toàn hệ thống giáo dục, mở rộng kiểm tra Sago Food

WHO đề xuất tiêu chuẩn mới cho bữa ăn học đường nhằm bảo vệ sức khỏe trẻ em

Tạm giữ 10 tấn gia cầm vi phạm an toàn thực phẩm ở Khánh Hòa

LỪA ĐẢO CÔNG NGHỆ

Xuất hiện chiêu lừa online mới... dụ nạn nhân thản nhiên giao mật khẩu

Bất cẩn cài đặt ứng dụng này, coi chừng bay sạch tiền tài khoản

Thấy 8 số điện thoại này, tuyệt đối không bắt máy kẻo dính bẫy lừa

Kiến thức cần biết

Sản phụ sau sinh ăn gì để lợi sữa?

Du khách bất ngờ với 'tour guide 4 chân' tại Mũi Điện

Thói quen sử dụng điện thoại gây hại mắt

Thói quen tưởng vô hại khiến da bong tróc, khô nẻ khi trời lạnh

Uống một ly nước này trước khi ngủ, vòng eo nhẹ nhõm hơn mỗi sáng

Tin mới

Thần Tài ban lộc, 3 con giáp tiền vào như nước từ Rằm tháng Chạp

Vận may tài lộc gõ cửa 3 con giáp khi từ Rằm tháng Chạp, giúp công việc của họ thuận lợi, kếm được nhiều tiền, đón Tết không lo thiếu tiền tiêu.

Tiết lộ sốc về tổ tiên dị hợm của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus

Guanlong là loài khủng long ăn thịt cổ xưa, cung cấp manh mối quan trọng về nguồn gốc của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2: Nhân Mã hội tụ linh khí, lợi lộc về tay

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2, Nhân Mã gặp thuận lợi cả trong sự nghiệp và tài lộc. Kim Ngưu đừng quá tốt bụng kẻo bị lợi dụng.

[INFOGRAPHIC] Vật thể liên sao bị nghi là tàu ngoài hành tinh

Vật thể liên sao 3I/ATLAS bị nghi là tàu ngoài hành tinh do có một số đặc điểm "bất thường", bao gồm đổi hướng có vẻ thiếu tự nhiên.

Tử vi tuần mới (2 - 8/2): 3 con giáp may mắn bậc nhất, cuộc sống giàu sang

Bước sang tuần mới, 3 con giáp gặp nhiều may mắn trong sự nghiệp cũng như tình duyên. Việc làm ăn kinh doanh ngày càng phát đạt, tài chính hưng thịnh.

Hàu mào gà bị săn lùng ráo riết vì lý do đặc biệt

Hàu mào gà (Lopha cristagalli) là loài nhuyễn thể biển có hình dạng kỳ lạ, sinh sống phổ biến ở vùng nhiệt đới Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Sốc nặng kiểu tự vệ của loài thằn lằn kỳ dị nhất thế giới

Thằn lằn mào (Chlamydosaurus kingii) là một trong những loài bò sát độc đáo nhất thế giới, nổi bật với chiếc mào xòe rộng như một chiếc ô sinh học.

Dự đoán ngày mới 1/2/2026 cho 12 con giáp: Mão có tầm nhìn

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Mão có tầm nhìn xa, dự phòng trước những tình huống có thể xảy ra, tài vận hanh thông.

[INFOGRAPHIC] Thiên nga trắng đáng yêu, biểu tượng của lòng chung thủy

Thiên nga trắng là loài động vật khá phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Chúng được nhiều người yêu thích và được xem là biểu tượng của lòng thủy chung.

Năng lực kỳ diệu của loài chim chỉ nặng bằng một nửa thìa cà phê muối

Chim ruồi (họ Trochilidae) là nhóm chim nhỏ bé nhưng phi thường, nổi tiếng với khả năng bay lơ lửng và màu sắc óng ánh rực rỡ.

Sửng sốt loài vật tái xuất sau hơn 100 năm vắng bóng

Máy quay tự động tại Ohio bất ngờ ghi lại hình ảnh loài thú fisher biến mất hơn 100 năm, khiến giới khoa học vô cùng phấn khích.

3 con giáp tài lộc đổ về rầm rập đúng Rằm tháng Chạp

Đúng Rằm tháng Chạp, ba con giáp dưới đây được đánh giá là có bước tiến rõ rệt nhất, tài sản ròng tăng vọt, tiền bạc sinh sôi, công danh rộng mở.

Người dân Lâm Đồng giao nộp rùa cá sấu quý hiếm

Một người dân ở xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng tự nguyện giao nộp 2 con rùa cá sấu cho cơ quan chức năng. Đây là một trong những loài rùa quý hiếm nhất thế giới.

Gần Tết, 6 dấu hiệu trong nhà báo hiệu tài lộc, may mắn sắp đến

Những dấu hiệu quanh nhà như chim én, nhện, cây xanh tốt giúp dự đoán vận khí và tài lộc trong năm mới đang đến gần.

Tắc kè đỏm dáng nhất hành tinh đầu đội vương miện 'chất lừ'

Tắc kè hoa đeo mạng (Chamaeleo calyptratus) là loài bò sát độc đáo vùng bán đảo Ả Rập, nổi bật với ngoại hình kỳ lạ và khả năng thích nghi ấn tượng.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 31/1: Ma Kết gặp quý nhân, bạc đổ về tận cửa

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 31/1, Ma Kết có vận may, mọi trở ngại đều tan biến, tiền tài thăng hoa. Song Ngư tài lộc cũng tốt, có thể thu lợi.

Từ Tết Bính Ngọ, 3 tuổi phúc lộc dồi dào, đầy rẫy quý nhân

Bước sang tháng 1 Âm lịch năm 2026, 3 con giáp này nhiều cát tinh hỗ trợ, giúp tăng danh tiếng, tài lộc và thành công trong công việc.

Siêu AI của NASA tìm thấy 7.000 ứng viên hành tinh mới

Trong lần chạy đầu tiên, siêu AI ExoMiner++ của NASA đã phát hiện 7.000 ứng viên hành tinh mới từ dữ liệu của Vệ tinh Khảo sát Ngoại hành tinh (TESS).

'Thuật biến hình' có một không hai của loài trăn đẹp nhất thế giới

Trăn cây xanh (Morelia viridis) là một trong những loài bò sát nhiệt đới quyến rũ nhất, nổi bật bởi màu sắc rực rỡ và lối sống trên tán rừng.

Dự đoán ngày mới 31/1/2026 cho 12 con giáp: Dậu cân nhắc

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Dậu cân nhắc lời đề nghị của đối tác và có kinh tế ổn định.