Từ điển Tiếng Huế - VGD Magasine

Từ Điển Tiếng Huế của Bác sĩ Bùi Minh Đức – Một kho tư liệu Huế học

LỜI NÓI ĐẦU NGUYÊN-NHÂN HÌNH-THÀNH QUYỂN “TỪ ĐIỂN TIẾNG HUẾ”:

Quyển từ-điển mà quý bạn đang cầm trên tay đã được khởi đầu từ mười năm về truớc, ngày thân mẫu chúng tôi vừa mới mất. Với sự xúc cảm tột độ và để vơi bớt nổi đau mất mẹ, chúng tôi đã ghi vội lại những chữ mà mẹ chúng tôi thường dùng. Với giòng tư-tưởng hướng về mẹ, chúng tôi đã mau chóng ghi gần hết một quyển vở học trò. Đọc lại các từ đó, chúng tôi nhận thấy đó là những tiếng Huế đặc-thù, những tiếng đặc biệt Huế mà một số từ ngày nay đã không còn được xử-dụng. Chúng tôi chợt nảy ý kiến là những chữ đặc-biệt Huế này cần được gìn giữ để khỏi mất mát “gia tài của mẹ”, để tránh mất mát vốn liếng cổ-truyền. Dụng ý tồn cổ này có lẽ cũng là dụng ý trước đây của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc khi sưu tập “Phong dao Tục-ngữ Việt Nam”.

ĐỐI-TƯỢNG VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN-CỨU

Mục đích của chúng tôi là sưu tập tất cả những từ đặc biệt Huế, những từ mà nguời Huế vẫn dùng trong đời sống hàng ngày của họ. Cốt lõi của những từ này là các phương-ngữ, các thổ-ngữ của Huế và Thừa-Thiên, các thành-ngữ mà người Huế thường dùng và ngay cả các tiếng lóng của người xứ Huế. Chúng tôi cũng muốn ghi lại những âm đọc trại do kỵ-húy mà ra, những câu và chữ thường dùng trong lối “nói chữ” văn-hoa của họ cũng như những chữ mà người Huế dùng với ý nghĩa sai lệch, khác biệt với cư dân các vùng khác. Nói chung, chúng tôi muốn ghi lại trung thực lời ăn tiếng nói của dân xứ Huế và Thừa-Thiên. Chúng tôi cố gắng sưu tập trên giấy trắng mực đen các nét đặc-thù của  tiếng Huế và Thừa-Thiên để chúng khỏi phôi-pha với ngày tháng.

Thật ra, từ trước đến nay vẫn chưa có một quyển sách hay từ-điễn nào sưu tập riêng về tiếng Huế, ngoại trừ bằng ngữ-vựng 1500 từ ngữ địa phương Bình-Trị-Thiên của Võ Xuân Trang trong “Phương ngữ Bình-Trị-Thiên”, hoặc bảng ngữ- vựng 294 thổ-ngữ của Nguyễn Châu và Đoàn Văn Thông trong “Ngàn Năm Xứ Huế”. Công-trình sưu-tập tiếng Huế của chúng tôi nhằm đáp-ứng nhu-cầu đó.

Trích đoạn trong sách :

… tập san Đô Thành Hiếu Cổ, Bullentin des Amis du Vieux Hue hoi Đô Thành Hiếu Cổ (Association des Amis du Vieux Hue) thành lập ngày 16-11-1913 tai Huế với mục đích thu nhập, bảo quản những di vật về các mặt chính trị, nghệ thuật, lịch sử, văn học văn hóa ở Huế và các tỉnh Trung Kỳ, với ông Dumontier làm chủ tịch. Trụ sở của hội cũng là nơi trưng bày cổ vật của hội đã trở thành viện bảo tàng Khải Địinh năm 1923. Hội cho ra đời tập san Bulletin Des Amis Du Vieux Hue, viết tắt là BAVH (Tập san của Trường Viễn Đông Bác Cổ tức Ecole Francaise d’Extrême Orient được gọi là Bulletin de L’École Francaise d’Extrême Orient, viết tắt là BFEO). Với ông Leopold Cadière làm chủ bút, tập san BAVH đã đăng tải nhiều công trình khảo cứu rất có giá trị về Huế. Tập san này đình bản năm 1944 với thế chiến thứ hai. Sau này vào khoảng năm 1990, Hội được tái dựng tại Paris do con cháu các cựu hội viên góp sức như Jean Cousso và Sallet và có các ông Thái văn Kiểm, Nguyễn Cúc và Nguyễn Thế Anh tiếp tay.

Tự Điển Tiếng Huế – advite

Từ Điển Phương Ngữ Huế