Từ điển Tiếng Việt "hệ Bánh Răng" - Là Gì?

nhiều bánh răng ăn khớp với nhau. Nếu trục quay của mọi bánh răng trong hệ đều song song với nhau, thì có HBR phẳng. Ngược lại, thì có HBR không gian. Các HBR phẳng hoặc không gian là HBR thường nếu trục quay của mọi bánh răng đều cố định, là HBR vi sai nếu mỗi cặp bánh răng đều có ít nhất một bánh có trục quay di động. Trong thực tế, thường gặp những HBR hỗn hợp là tổ hợp của các hệ thường và hệ vi sai, vd. các hệ vi sai kín. Trong một hệ vi sai, bánh có trục quay cố định gọi là bánh trung tâm, bánh có trục quay di động gọi là bánh vệ tinh. Khâu mang bánh vệ tinh gọi là cần. Hệ vi sai có một bánh trung tâm nào đó cố định được gọi là một hệ hành tinh.

Đối với một HBR thường, tỉ số truyền của hệ bằng tích các tỉ số truyền của từng cặp bánh răng, và có giá trị bằng tỉ số giữa tích bán kính (hoặc số răng) của các bánh bị dẫn với tích bán kính (hoặc số răng) của các bánh dẫn. Trong HBR phẳng thường, có thể nói tới dấu của tỉ số truyền của hệ xác định bởi (-1)m, với m là số lượng cặp bánh răng ngoại tiếp. Dấu +(m chẵn) chỉ ra sự bảo tồn chiều quay, dấu - (m lẻ) chỉ ra sự đổi chiều quay. Qua tỉ số răng ta thấy những bánh răng duy nhất trên một trục, thường gọi là bánh răng xen, không có ảnh hưởng tới giá trị của tỉ số truyền của hệ (vì số răng của nó có mặt đồng thời ở tử thức và mẫu thức của tỉ số đó) nhưng ảnh hưởng tới chiều quay của bánh tiếp theo. Với HBR vi sai, bằng phép đổi hệ quy chiếu ("đổi giá") tức là xét chuyển động của hệ đối với cần, nói cách khác là gán thêm cho mỗi khâu một vận tốc góc "trực đối" với vận tốc góc của cần, ta có thể biến hệ vi sai thành hệ thường và áp dụng công thức tính tỉ số truyền của hệ thường để được hệ thức vận tốc góc trong hệ vi sai. Vd. chuỗi động phẳng gồm một cặp bánh răng (có bán kính vòng lăn tương ứng r1, r2 và số răng tương ứng z1, z2 lắp trên cần C, sẽ là một HBR thường khi C là giá, là HBR vi sai khi trục O1 (hoặc O2) là giá.

Trong trường hợp thứ hai, bánh 1 là bánh trung tâm, bánh 2 là bánh vệ tinh. Xét chuyển động của hệ đối với cần C, ta có hệ thức

Hệ thức này cho thấy hệ vi sai có hai bậc tự do và mỗi vận tốc góc phụ thuộc 2 vận tốc góc khác. Khi bánh trung tâm cố định ωc = 0 (hoặc ω2 = 0), ta có cơ cấu hành tinh một bậc tự do. HBR được dùng để truyền chuyển động giữa hai trục xa nhau, truyền động với tỉ số truyền thay đổi (như trong các hộp biến tốc chẳng hạn), truyền động với tỉ số truyền rất lớn, phân tách một chuyển động thành hai chuyển động độc lập, hoặc tổng hợp hai chuyển động độc lập thành một chuyển động (như ở các cơ cấu vi sai).