Từ điển Tiếng Việt "nông Lâm Kết Hợp" - Là Gì?

phương thức canh tác kết hợp hài hoà theo không gian và thời gian giữa cây rừng và cây trồng, vật nuôi, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâu bền. Phương thức canh tác NLKH đã có từ lâu và hiện vẫn còn phổ biến ở nhiều nước đang phát triển thuộc khu vực Châu Á và Châu Phi. Có hai hình thức NLKH chủ yếu:

1. Theo chiều rộng: hình thức canh tác kết hợp trên quy mô rộng giữa cây rừng và cây trồng hoặc vật nuôi trên từng địa bàn theo cách bố trí các diện tích cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện địa hình, tạo nên một hệ canh tác nông - lâm nghiệp hoàn chỉnh. Như áp dụng ở vùng đồi gò trung du và miền núi thì trên sườn dốc cao là rừng tự nhiên hoặc rừng trồng, phần dốc thoai thoải dưới chân đồi được trồng các loài cây ăn quả hoặc cây công nghiệp, phần dưới thấp ở các thung lũng là các đồng lúa nước và ao hồ nuôi cá.

2. Theo chiều sâu: hình thức canh tác trên một diện tích theo kiểu xen canh (theo hàng hoặc theo băng) hoặc theo kiểu nuôi, thả dưới tán rừng vào những thời điểm và thời gian thích hợp. Thực chất là hình thức canh tác kết hợp trên cơ sở lợi dụng chiều cao không gian khác nhau thích hợp với từng loài cây trồng, vật nuôi để thu được kết quả tối đa (về sản phẩm vật chất và cải thiện môi trường) trên một đơn vị diện tích đất canh tác. Hình thức này rất phong phú và đa dạng. Điển hình ở Việt Nam, là các mô hình trồng dứa dưới tán rừng lim (Tam Đảo - Vĩnh Phúc), trồng trẩu hoặc trám xen chè (Đoan Hùng - Phú Thọ), muồng đen xen cà phê (Buôn Mê Thuột - Đắc Lắc), lúa cạn xen quế trong 2 - 3 năm đầu khi quế còn non (Văn Yên - Lào Cai), nuôi tôm dưới rừng đước (vùng đồng bằng sông Cửu Long), vv. Theo bản chất thì hình thức NLKH sớm nhất phải kể đến là hình thức luân canh rừng - rẫy theo những chu kì nhất định ở vùng cư trú của các cộng đồng dân tộc ít người trước đây. Nhiều nhà khoa học đã coi hình thức luân canh rừng - rẫy như là hình thức của “du canh bền vững”, tất nhiên phải đảm bảo đủ thời gian để đất phục hồi. Nếu không, rừng và đất bị thoái hoá nhanh chóng. Người ta thường dùng chỉ tiêu “hệ số canh tác đất” để đánh giá khả năng sử dụng đất trong một chu kì luân canh rừng - rẫy:

Theo nghiên cứu của một số nhà khoa học Việt Nam, hệ số canh tác đất cần phải giữ ở mức độ 17% đến 25%, tức là thời gian canh tác so với thời gian bỏ hoá (cũng gọi là “hệ số luân canh rừng - rẫy”) cần phải được duy trì theo tỉ lệ từ 1/5 đến 1/4 của chu kì luân canh. Ở Việt Nam, phương thức canh tác NLKH được Nhà nước khuyến khích phát triển, đặc biệt là từ khi Nhà nước có chủ trương “giao đất, giao rừng” cho cá nhân, tập thể, hộ gia đình và các tổ chức kinh tế, xã hội, tổ chức kinh doanh theo phương thức NLKH. NLKH cũng được coi là phương thức sử dụng đất có hiệu quả kinh tế, môi trường và văn hoá - xã hội trong sự nghiệp phát triển lâm nghiệp cộng đồng và phát triển kinh tế nông thôn miền núi.