Từ điển Việt Anh "tỉ Lệ Bản đồ" - Là Gì?

tỉ số cho thấy độ thu nhỏ của bề mặt elipxoit hoặc mặt cầu, Trái Đất, Mặt Trăng... khi biểu thị lên bản đồ (mặt phẳng).

TLBĐ ở các điểm cũng như tại một điểm theo các hướng khác nhau thường không bằng nhau. Vì vậy trong bản đồ học, TLBĐ phân thành tỉ lệ chính (hoặc chung) và tỉ lệ riêng về chiều dài và diện tích. TLBĐ chỉ cố định trên bình đồ và bản đồ địa hình tỉ lệ lớn hoặc dọc theo một số tuyến nào đó. Trên các bản đồ có tỉ lệ không biến đổi, TLBĐ là tỉ số giữa độ dài của một đoạn nào đó trên bản đồ với độ dài tương ứng ngoài thực địa đã quy chiếu lên bề mặt elipxoit.

Tỉ lệ chính chiều dài là tỉ số cho thấy kích thước của các phần tử tuyến trên bề mặt Trái Đất (elipxoit) được thu nhỏ lại bao nhiêu lần khi biểu thị lên bản đồ. Đây là tỉ lệ tại những điểm và những tuyến không có sai số chiều dài. Tỉ lệ chiều dài tại những điểm khác là tỉ lệ riêng. Tỉ lệ ghi trên bản đồ là tỉ lệ chính chiều dài. Trên bản đồ, TLBĐ thể hiện theo ba cách:

Tỉ lệ số: thể hiện bằng phân số, trong đó tử số 1, còn mẫu số cho thấy độ thu nhỏ của bề mặt Trái Đất. Tỉ lệ có dạng 1:10000, 1: 25000, 1: 1000000...

Tỉ lệ chữ (tỉ lệ giải thích): chỉ rõ bằng chữ một đơn vị chiều dài trên bản đồ (thường là 1cm) tương ứng với độ dài là bao nhiêu ở ngoài thực địa. Vd. 1 cm trên bản đồ tương ứng với 500 m trên thực địa.

Thước tỉ lệ: đoạn thẳng được chia thành những phần bằng nhau (thường là 1 cm) có ghi chú cho thấy độ dài tương ứng ở ngoài thực địa.

Tỉ lệ riêng chiều dài m là tỉ số giữa độ dài của một đoạn nhỏ vô cùng (ds') trên bản đồ với độ dài của đoạn nhỏ vô cùng tương ứng trên bề mặt elipxoit (ds).

m = ds'/ds

Tỉ lệ riêng chiều dài phụ thuộc vào toạ độ (j, l) của điểm trên elipxoit, chiếu hình bản đồ (x = f­­1(φ, l; y = f2(φ, l) và góc phương vị a).

Tỉ lệ chính diện tích là tỉ số cho thấy kích thước diện tích trên elipxoit được thu nhỏ bao nhiêu lần khi biểu thị lên bản đồ. Tỉ lệ chính diện tích trên bản đồ không thay đổi ở những điểm và trên những chiếu hình bản đồ không có sai số về diện tích.

Tỉ lệ riêng diện tích (r) là tỉ số giữa diện tích của một đoạn hình nhỏ vô cùng (dp') trên bản đồ với diện tích của hình tương ứng trên elipxoit (dp).

r = dp'/dp