Tục Lệ đám Ma Người Việt - Đặt Tên Cho Con

Tục lệ tang ma truyền thống của người Việt

Phỏng theo: Tục lệ của Phan Thuận Thảo

1. Phạn hàm và chiêu hồn

Khi người đã trút hơi thở cuối cùng, lấy một chiếc đũa để ngang miệng vào giữa hai hàm răng, đợi giờ phạm hàm. Sau đó lấy tờ giấy trắng đắp lên mặt người chết.

Theo tục lệ xưa, họ hàng hoặc con cháu lấy một nắm gạo nếp vo sạch, ba đồng tiền kẽm mài cho sạch rồi bỏ vào miệng người chết. Tục này gọi là phạn hàm.

Nếu nhà khá giả thì bỏ vàng và châu báu vào miệng người chết để chứng tỏ sự hiếu thảo. Việc này mang ý nghĩa không để người chết ra đi trong cảnh thiếu thốn.

2. Nghi thức chiêu hồn

Người con cầm chiếc áo người chết từng mặc, tay trái giữ cổ áo, tay phải cầm lưng áo, đứng phía trước nhà, treo áo lên cao và gọi tên người mất ba tiếng để chiêu hồn. Sau đó lấy áo đắp lên thi thể.

Con cháu trong nhà phải giữ yên lặng, cầu nguyện hoặc rước thầy về tụng kinh độ vong. Mọi người đi chân không, không đeo nữ trang, không trang điểm.

3. Khâm liệm và nhập quan

Gia đình khá giả dùng vóc, nhiễu, lụa; nhà nghèo dùng vải trắng để may đồ tiểu liệm và đại liệm. Thi thể được bọc cẩn thận, buộc đai dọc và đai ngang.

Khi khâm liệm, dùng giấy sạch chèn các chỗ trống để thi thể được ngay ngắn, thể hiện sự trân trọng và tiếc thương.

Đến giờ đã chọn, con cháu nhập quan, đặt quan tài giữa nhà, đầu quan tài hướng ra sân. Trên nắp quan tài luôn thắp bảy nén hương (thất tinh), đặt cơm, đũa và trứng luộc.

4. Đặt linh sàng và linh tọa

Linh sàng là giường đặt bên linh cữu, bày biện như khi người còn sống. Linh tọa là bàn thờ vong linh đặt trước quan tài, có đèn, ảnh hoặc bài vị.

5. Lễ thành phục (phát tang)

Con cháu xõa tóc, mặc tang phục theo thứ bậc trong gia đình, xếp hàng trước hương án khóc lạy người quá cố. Có thể mời thầy tụng kinh siêu độ.

6. Tang phục và gậy tang

• Con trai, con gái, con dâu đội khăn sô, mặc áo xô, thắt dây chuối.
• Cha mất: áo buông gấu – Mẹ mất: áo vén gấu.
• Áo tang khâu lộn mép, sau lưng có “phụ bản” tượng trưng gánh đau thương.
• Con trai chống gậy: gậy trúc tang cha, gậy vông tang mẹ.

7. Chuyển linh cữu và cất đám

Trước khi động quan, con cháu nhấc quan tài ba lần để cáo vong, cáo tổ. Khi cất đám, linh cữu được rước ra nghĩa địa, đầu quan tài luôn đi trước.

8. Nghi lễ đi đường

Đám tang có Phương Tướng đi đầu trừ tà, tiếp theo là hoành trướng với chữ: “Hổ sơn vân ám” (cha mất) hoặc “Dĩ lĩnh vân mê” (mẹ mất).

9. Hạ huyệt

Khi đến huyệt, đưa quan tài xuống, con cháu và thân hữu mỗi người ném một nắm đất hoặc cành hoa, sau đó lấp đất và cúng Hậu Thổ.

10. Tế ngu và các tuần lễ

• Sơ ngu: sau an táng.
• Tái ngu, tam ngu: các tuần tiếp theo.
• Chung thất (49 ngày).
• Tốt khốc (100 ngày).
• Tiểu tường (giỗ đầu).
• Đại tường (mãn tang).

(1) Người xưa quan niệm Trời tròn – Đất vuông (sự tích bánh dày, bánh chưng).