Tục Thờ Lúa Trong Các Lễ Hội Dân Gian Gắn Với Tín Ngưỡng Thờ Cúng ...

• Trang chủ
• Giới thiệu
  • Các phòng chuyên môn
  • Các đơn vị trực thuộc
• Tin tức
  • Tin hoạt động Sở
  • Trong nước, quốc tế
  • Hoạt động liên kết, phối hợp
• Văn hoá
  • Nghiệp vụ văn hoá
  • Di sản văn hoá
  • Biểu diễn nghệ thuật
  • Phát hành phim và Chiếu bóng
  • Thư viện
• Thể thao
  • Thể thao thành tích cao
  • Thể thao quần chúng
• Du lịch
  • Nghiệp vụ du lịch
  • Điểm đến
  • Dự án đầu tư
  • Khách sạn, nhà nghỉ
  • Tài nguyên du lịch
• Gia đình
  • Phòng chống bạo lực gia đình
  • Xây dựng gia đình văn hoá
• Toàn dân ĐKXDĐS văn hóa
  • Khu dân cư văn hoá
  • Xã, phường, thị trấn văn hoá
• CÁC TTHC
  • Dịch vụ công
  • CÁC TTHC
  • Cải cách thủ tục hành chính
  • Văn bản quy phạm pháp luật
• Hỏi đáp
• thống kê
• Kỉ niệm 100 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Tục thờ lúa trong các lễ hội dân gian gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên vùng Đất Tổ Thứ 5 | 18/04/2019 Thờ cúng Hùng Vương là nghi lễ dân gian mang tính quốc gia ở Việt Nam. Theo truyền thuyết, Hùng Vương là con của cha Lạc Long Quân - giống Rồng và mẹ Âu Cơ - giống Tiên, đã có công dựng lên nhà nước Văn Lang cổ đại, thuộc vùng đất Phú Thọ ngày nay. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 6/12/2012. Đối với cộng đồng người Phú Thọ - người trực tiếp nắm giữ và thực hành di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hùng Vương là thần Tổ gắn với nghề nông, dạy dân cày ruộng, cấy lúa, ban linh khí cho đất đai, nhà cửa, cây trồng, vật nuôi, con người sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu, bảo vệ cho người dân địa phương. Tục thờ lúa với những lễ thức và diễn xướng dân gian trong các lễ hội truyền thống gắn với thời kỳ Hùng Vương dựng nước mang đậm dấu ấn Tín ngưỡng nông nghiệp lúa nước của người Việt cổ, tái hiện những sinh hoạt tiền nông nghiệp; biểu hiện lòng sùng kính “Lúa” của hậu duệ của các cư dân Văn Lang thời các Vua Hùng với tục thờ vỏ lúa, tục khấn vía lúa... Truyền thuyết Hùng Vương còn kể các Vua Hùng đã đi thăm dân, dạy dân trồng lúa, cấy lúa, lại cùng các lão làng khấn vía lúa, cầu trời đất cho dân no đủ. Và nơi Vua Hùng lên gọi Vía lúa là đỉnh núi Hùng - là nơi thờ trời, thờ Thần lúa. Nơi ấy ngày nay là đền Thượng trên núi Nghĩa Lĩnh, xã Hy Cương, thuộc di tích quốc gia đặc biệt Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Trong ngôi đền này, xưa có thờ một tảng đá đẽo hình vỏ trấu to bằng cái thuyền. Và lễ tế “Lúa thần” vào ngày mồng một tháng Giêng và ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch hàng năm. Người dân vẫn truyền lại rằng, tại chính nơi đây, từ thủa khai lập nhà nước Văn Lang, các vua Hùng hàng năm kế tục nhau lên cầu trời đất, khấn tế gọi vía hạt Lúa thần và cầu cho mưa thuận gió hòa, an dân hạnh phúc, kết hợp chặt chẽ với các lễ thức “tế khí” - đánh trống đồng. Lễ xuống đồng là nghi thức bộc lộ trực tiếp, rõ nhất trong lễ nghi nông nghiệp và cũng lại rất thực tiễn, tập trung vào một người là “Mẹ lúa”. Ở làng Cổ Tích (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì), Lễ hạ điền được tổ chức vào ngày 25 tháng 5 âm lịch. Lễ vật gồm ván xôi gà và ba bó mạ. Ông chúa đồng là người được dân làng chọn cử, chít khăn đỏ, áo đỏ xuống đồng cấy lúa. Khi Chúa đồng cấy xong, dân làng lấy bùn nhão tung vào Chúa đồng làm cho Chúa đồng ướt hết, với ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa. Như vậy, ở lễ xuống đồng này người ta thực hiện luôn cả tục cầu nước. Lễ hội vua Hùng dạy dân cấy lúa ở phường Minh Nông tái hiện rõ nét truyền thuyết về vua Hùng dạy dân cấy lúa. Truyền thuyết kể lại rằng, xưa kia, dân chưa biết cấy lúa, vua Hùng nhổ cây mạ lên, đem tới ruộng nước, lội xuống cấy cho dân xem, mọi người làm theo. Vùng ấy là đất Kẻ Lú, tức Minh Nông, Việt Trì ngày nay. Lệ cổ của Kẻ Lú là đầu mùa cấy, dân làng làm lễ tế vua Hùng tại Đàn tịch điền và ở dưới gốc cây đa Đồn, sau đó một bậc cao niên do làng chọn cử xuống ruộng cấy trước một con mạ, rồi ruộng làng mới cấy theo. Kẻ Lú xưa có hai kỳ tổ chức lễ hội trong một năm. Đó là lệ cầu xuống đồng vào ngày 1/6 và 1/11 âm lịch. Vào kỳ tiệc lệ, tất cả các bậc chức sắc trong làng cùng các quan viên, bô lão, dân làng đã tề tựu làm lễ tế thành hoàng làng và cáo yết Thần Nông ở các ngôi đền Thượng, Trung, Hạ phù hộ cho mùa màng tốt tươi, dân khang vật thịnh, rồi kéo nhau ra khu ruộng Tịch điền tổ chức diễn xướng dân gian lễ thức: Vua Hùng dạy dân cấy lúa. Theo tục lệ, dân làng chọn cử một cụ cao niên, làm lễ tế Thần Nông tại đàn xây trên khu ruộng Tịch điền, lễ vật gồm ván xôi gà, trầu cau, vài bó mạ, cây nêu cao. Sau khi tế lễ xong thì làm lễ xuống đồng. Ông chủ tế kiêm chủ điền lúc này đóng vai tượng trưng cho vua Hùng cùng các quan viên, hội đồng kỳ mục và đông đảo bà con dân làng ra ruộng cấy lúa. Một người cầm hương, một người cầm mạ, một người cầm lọng che cho chủ tế. Ông chủ tế xắn quần, áo tế rồi cầm mạ lội xuống ruộng, cấy xong bó mạ thì lên bờ. Dân làng cùng nhau ùa xuống cấy tiếp trong không khí náo nhiệt, vui vẻ với mong muốn người người thạo việc, mùa màng bội thu, đông đàn dài lũ, người người no đủ. Cấy xong thửa ruộng, dân làng cùng ông chủ tế làm lễ tạ Thần Nông rồi cùng các quan viên, kỳ mục, bô lão trong làng về đền làm lễ tạ thành hoàng. Ở Kẻ Thiệc (tức xã Hà Thạch, huyện Lâm Thao ngày nay) lễ hạ điền được tổ chức vào ngày mồng 1 tháng 6 âm lịch. Ông chúa đồng cấy xong lại cắm thêm mấy mầm khoai môn. Ở xã Thụy Vân (thành phố Việt Trì), lễ hạ điền được tổ chức vào ngày 15 tháng 6 âm lịch. Chúa điền lo 100 miếng trầu cau, đồng thời mỗi giáp phải sửa một ván xôi gà đem ra đình. Chúa điền làm lễ cúng thần linh trong đình rồi mới xuống ruộng cắm một cây nêu và cấy từ 8 đến 12 khóm lúa quanh cây nêu. Một nghi thức không thể bỏ qua trong các lễ hội trên là trước lúc Chúa đồng xuống đồng cấy mở đầu thời vụ thì phải làm lễ cúng Thần Nông. Rước lúa thần trong lễ hội Trò Trám, xã tứ Xã, huyện Lâm Thao Tục rước lúa thần trong Lễ hội Trò Trám, xã Tứ Xã (tên nôm là Kẻ Gáp), huyện Lâm Thao, vào sáng ngày 12 tháng Giêng, dân làng tổ chức rước “lúa thần” và diễn trò trình nghề Tứ dân chi nghiệp. “Lúa thần” là một khóm lúa bông dài, hạt mẩy, chủ tế chọn từ vụ mùa năm trước, đến Tết thêm một cây mía đủ ngọn. Cả khóm lúa và cây mía tượng trưng cây lúa thần. Đám rước đi quanh làng, về miếu Trám, khóm “lúa thần” được đặt lên bàn thờ và phường Trám diễn trò trình nghề. Ở xã Thanh Đình, thành phố Việt Trì tổ chức lễ cầu mùa với tục hèm độc đáo rước ông Khiu, bà Khiu ở xã Thanh Đình vào ngày mùng 4 tháng Giêng. Kiệu rước ông Khiu, bà Khiu, trên kiệu để cỏ de (một loại cỏ, lá giống lá lúa) buộc lẫn bó lúa tẻ, lúa nếp và một ít hạt ngô, đậu, khoai sọ và một cái bánh chưng tày dài bằng cẳng tay. Sau khi chủ tế thực hiện nghi lễ ở Gò tế thánh (cánh đồng Ghệ), ông Khiu bưng mâm lúa và ngũ cốc, bà Khiu cầm chiếc bánh chưng tung xuống sân cho dân làng cướp lấy khước. Trò “Chạy tùng dí” là trò múa phong tục - nghi lễ do hai thôn Vi Cương và Triệu Phú (thị trấn Hùng Sơn) cùng cử hành chung. Từ vụ mùa năm trước, ông chủ tế phải chọn những bông lúa nếp tốt, hạt to và chắc, bó thành 12 bó (bằng gồi lúa). Đến ngày đầu tháng Giêng, sáng ngày mồng 7, sau khi tế lễ xong, chủ tế tay cầm một cây mía tốt đứng ở giữa sân đình, 6 thanh niên, mỗi người mang một đòn gánh sơn son thếp vàng, mỗi đầu đòn buộc hai nắm lúa con và hai nắm xôi gói lá dong, chia làm hai nhóm vừa chạy vòng quanh sân đình 3 vòng, vừa reo “Hú tùng dí, hú tùng dí”. Dân làng đứng xem cũng reo “hú” theo. Tiếp đó, họ đứng dàn hàng ngang trên sân đình, mặt quay vào bàn thờ thánh và múa đòn gánh theo nhịp chiêng trống, vừa múa, vừa reo nhịp nhàng “Hú tùng dí, hú tùng dí”. Múa xong ba vòng thì chủ tế tung lúa và xôi cho mọi người cùng cướp. Trò này nhằm cầu khấn “thóc lúa đề đa”, mùa màng bội thu. (Cổ xưa, trò này vốn biểu hiện tín ngưỡng phồn thực, nhưng rồi, dân làng vẫn gắn trò diễn phong tục - nghi lễ này với truyền thuyết Sơn Tinh đưa vợ về núi Tản). Trò diễn Rước Chúa Gái trong Lễ hội làng He (thị trấn Hùng Sơn, huyện Lâm Thao) song song với nghi thức rước bông lúa và trình nghề - những nghề của xã hội tiểu nông cổ truyền, có thể thấy rõ ràng vía lúa thuộc về âm tính - nguồn gốc của sự sinh sôi - hiện thân thành Chúa Gái. Ở đây, Chúa Gái đã được truyền thuyết hóa chính là vía lúa đã chủ trì đám rước nghề nông của xã hội nông nghiệp cổ sơ. Như vậy, lễ khấn vía lúa (rước tiếng hú), rước vía lúa (rước Chúa Gái) và rước lúa - xôi (hú tùng dí) là một tiến trình của sự phát triển cây lúa cùng với kết quả tốt đẹp của quá trình lao động ấy là được mùa. Và còn cả hệ thống lễ hội đậm nét tục thờ Lúa trong không gian văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tiến hành những nghi lễ liên quan đến việc reo hạt, làm đất, chăm bón, thu hoạch, hưởng thụ, cầu mùa... như các Hội nấu cơm thi, Hội đua thuyền… Qua các lễ thức trong các lễ hội cho thấy tục thờ lúa trong các lễ hội truyền thống luôn gợi nhớ truyền thuyết về vua Hùng, hoặc ngược lại, chính truyền thuyết về vua Hùng cấy lúa tạo nên nghi thức của lễ hạ điền. Như vậy, nghi lễ thờ hạt Lúa thần trên đền Thượng - Kính Thiên lĩnh điện ở Đền Hùng chính là sản phẩm đặc trưng của những tập tục tín ngưỡng nông nghiệp lúa nước được gắn với không gian văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thời dựng nước, thông qua những câu chuyện tái hiện việc vua Hùng dạy dân cấy lúa, mang lại cho dân đời sống ấm no. Từ những biểu tượng mang tính trung tâm này, trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng, cư dân vùng Đất Tổ đã sáng tạo ra hàng loạt hình thức sinh hoạt lễ hội khác nhau, từ lễ hạ điền đến lễ rước lúa thần, trong đó, vị thần chủ được dân chúng tôn vinh như con cháu Thần Nông và muôn đời được thờ phụng chính là các vua Hùng. Và, những biểu tượng hạt Lúa thần cùng hàng loạt hành động mang tính nghi lễ mang tính biểu tượng khác trở thành nơi hướng tới của người dân mỗi khi cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt hoặc cầu cho nhân khang vật, cho đông đàn dài lũ, thiên hạ thái bình. Tục thờ Lúa trong các lễ hội dân gian gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương chính là sự nghiêm cẩn của tập tục, sự trân trọng trong tâm thức và hành vi (mang tính thiêng hướng về một không gian thiêng) cùng thái độ ngưỡng vọng, tri ân sâu sắc, đậm bản sắc văn hóa của cư dân lúa nước vùng Phong Châu đối với các vua Hùng, những người có công khai sinh ra quốc gia Văn Lang, góp phần tạo nên giá trị văn hóa độc đáo của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương./. Lê Thoa TP.QL Di sản văn hóa - Sở VHTTDL Các tin khác

• Chương trình Giỗ Tổ Hùng Vương và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Ất Tỵ - 2025
• Thư tịch cổ Hán Nôm với di sản Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương
• Dấu tích Kinh đô Văn Lang thời đại Hùng Vương trên địa bàn thành phố Việt Trì
• Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ sau 2 năm được UNESCO vinh danh
• Trống đồng Đông Sơn- biểu tượng của văn minh Sông Hồng thời kỳ Hùng Vương dựng nước
• Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ - Sau 5 năm được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
• Kết quả sau 3 năm thực hiện chương trình hành động Bảo tồn và phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ
• Đền Hùng – Điểm đến trong hành trình du lịch văn hóa tâm linh về cội nguồn
• Hội nghị nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh “Nghiên cứu, sưu tầm, hệ thống nghi lễ, tục thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”
• Nha chương - Báu vật của văn hóa thời đại Hùng Vương
• Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ
• Vua Hùng trong tâm thức Hồ Chí Minh
• Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa làng Minh Nông
• Giá trị văn hóa Hùng Vương trong thời đại ngày nay
• Nghi lễ thờ cúng Hùng Vương trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• Tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ tại đền Mẫu Âu Cơ, xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ
• Vua Hùng trọng dụng hiền tài
• Tìm hiểu Nghi thức Tế lễ thờ cúng Hùng Vương.

Văn bản mới

• Kế hoạch triển khai thi hành Luật Di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• Nghị quyết quy định hỗ trợ cho người trực tiếp trông coi, bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa được Nhà nước xếp hạng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• Quyết định phê duyệt vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Thông báo mới

• Thông báo thể lệ cuộc thi sáng tác các ca khúc kỷ niệm 70 năm ngày giải phóng Hải Phòng
• Gửi tin nhắn lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng

• Thư viện ảnh
• Audio
• Video

Liên kết Website.... Cổng dịch vụ công tỉnh Phú Thọ Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Phú Thọ Cổng thông tin điện tử tỉnh Phú Thọ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Phú Thọ Thời tiết Thống kê Trực tuyến: Hôm nay: Tổng: TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TỈNH PHÚ THỌ Địa chỉ Số 1168, đường Hùng Vương, phường Thanh Miếu, tỉnh Phú Thọ ĐT: 0815360999 - Email: [email protected]. thietkewebchuyen.com,congdongtin.com, muazui.com