VĂN HÓA CỔ Việt Nam - Văn Hóa Hoa Lộc

CỒN CÁT

ĐÁ THẠCH ANH

GỐM HOA LỘC

VĂN HÓA CỔ VN - Văn hoá Hoa Lộc

TRẦN KIÊM ĐẠT

Tổng quátDi chỉ nầy thuộc xã Hoa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá, được phát hiệnnăm 1973 và khaiquật trong những năm1974, 1975 tạiHoa Lộcvà Phú Lộcvới diện tích1,300m2.

Tầng văn hoá nầy có chiều dày0,30m - 0,9m; di chỉ nầy thuộc loạihình cồn cát venbiển. Những hiện vậtthu về gồm có: đồ đá gốm 50 cuốc và299 là bôn, rìu, đục. Đồ gốm có đến hàng vạn mảnh, gồm các chất liệu chế tác gốm khác nhau. Hoa văn trên gốm gồm có: loại hoa văn trổ lỗ, hoa văn khắc vạch; đặc biệtlà tìm thấy 23 chiếc bàn inhoa (có 9 chiếccòn nguyên) là sáng tạo độc đáo của cư dân Hoa Lộc.

Niên đại tính ra vào khoảng 4,000 năm - 5,000 năm cách ngày nay.

Địa điểm:Địa điểm khảo cổ Hoa Lộc là một cồn cát khá cao và rất rộng, dân chúng thường gọi là "Cồn Sau Chợ", chạy theo hướng Đông Bắc – TâyNam . Đỉnh của cồn cát nầy cao hơn mặt ruộng xung quanh vào khoảng 3m. Nơi đây cách bờ biển khoảng3km theo đường chim bay về phíaTây, cách sông Lạch Trường khoảng5km về phía Nam, cách thị trấnHậu Lộckhoảng 6km về phíaĐông, cách thị xãThanh Hoá 22km về phía Đông Bắc.Địa điểm nằmtrong vùng đồng bằng ven biển,do biển bồi tụ, cho nên đấtđai trồng trọtở đây toànlà đất cát.

Trên những cánh đồng khá rộng và sâu, nổi lên những dải cồn cát, mà trong đó cònđọng lại những vết tích của những cồn cát ven biển xa xưa. Chínhtrên một số cồn cát đó, có những di tồn văn hoá xưa. Ngày naybờ biển đã bồirộng ra thêm 4kmso với cồn cátcó di tích khảo cổ.

Khai quậtKhai quật di tíchHoa Lộc khong phải chỉ nằm trên 1 cồn cát đơnđộc, mà là cả một dải cốn cát rất rộng, chạy dài liên tục, độ cao thấp khác nhau trong tực khu vực. Cồn cát nầy khá rộng, nhưng di tích khảo cổ chỉ phân bốtrên 1 phần của cồn. Di chỉ nầy không cònnguyên vẹn vìdân chúng đã khai đất để trồng trọt, phần thìdo chiến tranh vừa qua gây nên. Ðiều nầy đã gây xáo trộn những di tích.

Cuộc khai quật lần 1 vào năm 1974, lần 2 vào 1975. Cả hai lần đãsưu tập được một bộ di vật bằng đá, đất nung, bằng xương và đồng. Cụ thể là: cuốc, bôn, rìu, đục.Đồ gốm có hàng vạn mảnh trong đó có 23 bàn in hoa văn. Đặc biệt có 3 di vật bằng đồng: 1 dây đồng, 1 dùi đồng và1 chì lưới. Hai địa điểm Hoa Lộc và PhúLộc cách nhau khoảng 800m, những tính chất và niên đại không sai khác nhaulà bao.

Tầng văn hoá khảo cổTầng vănhoá khảo cổ HoaLộc và Phú Lộcđều có 1 tầngvăn hoá thuần nhất. Đại cương chia 3 lớp như sau: Lớp đất mặt dày 70cm- Tầng văn hoá khảo cổ: dày 90cm - Đất nền, không có di tích khảo cổ.

Tầng văn hoá ở đây không tìm thấy loại vỏ ốc biển và trai ốc nước ngọt như các di tích ven biểnkhác. Những công cụ khai thác đượckhá phong phú (2,207 hiện vật) như:rìu tứ giác, rìu có vai, rìulưỡi xéo, cuốccó vai, hòn kê, bàn mài,vòng tay bằng đất nung,dấu in hoa văn bằng đất nung.

Rìu tứ giác:loại nầy chiếm tỷ lệ cao nhất, có kích thước trung bình. Những chiếccó tiết diện lưỡi lệch chiếm số lượng lớn hơncả. Tất cảđều được mài nhẵn, hình cânđối, làm bằng đá Spilite và Amphibolithe.

Bàn mài:Bàn mài thuđược ở nhóm di tíchnầy có thể chia rathành nhiều loại: bàn mài córãnh, bàn mài mặt rộng, bàn mài mặt rộng và có rãnh tất cả nhữngloại bàn mài ở đây được làmbằng loại đá cát to, hình dáng tùy tiện, kíchcỡ khác nhau. Cư dân Hoa Lộc dùng bàn mài khá phổ biến và đa dạng. Đây cũng nétđặc trưng của văn hoá biển nầy.

Di vật khác:Trong nhữnghiện vật thu thập được ở di tíchnầy cũng còn thấynhững mảnh đá có vếtlõm đôi. Nhữngmảnh đá ó vét lõm đôi nầy hoàn toàn giống những tiêu bản văn hoá Bắc Sơn mà các nhà khảo cổ học thường gọi là "dấu Bắc Sơn".Cũng cònthu thập được một số lượng những đá thạch anh nhỏ. Chưa có lý giải nào về loạihình nầy. Nhiều nhà khảo cổ gợi hìnhảnh của loại "bật lửa".

Trang sức:Tại Hoa lộc còn thu thập được những loại hình trang sức. Những loại nầy có hìnhdáng khác nhau, chất liệu cũng khác. Chẳng hạn những vòng đá đeo taychế tác khá tinh xảo. Cũng có đồtrang sức bằng đất nung, tiêu biểu là những chiếc khuyên tai hình con đỉa.

Đồ gốm: Đồ gốm Hoa Lộc vôcùng phong phú, độc đáo. Có nhiều loại hình gốm khác nhau, hoa văn cũng khác. Nhiều mô típ trang trí ở gốm Hoa Lộc lần đầu tiên được biết đến.Loại hình gốm gồm: nồi, bát, bình, âu, đồ gốm có núm, chậu. Có loại hìnhhợp, có loạihình phễu.

Hoa văn đồ gốmHoa Lộc thường là: hoa văn hình bọ gậy, hoa văn hình giọt nước,hoa văn hình tròn chấm giữa, hoa văn chữ S, hoa văn hình bông lúa, hoa vănhình cánh nhạn, hoavăn răng sói. Nhiều đồ án trang trítrên gốm HoaLộc quả làcông trình nghệthuật.

Con dấu in: Ở Hoa Lộc và Phú Lộc đã tìm ra được 53 con dấu để in rập. Những condấu nầybằng đất nung, hìnhtròn hay hình chữ nhật. Hoa tiết trên những con dấu được khắc lõm khá sâu, đều đặn.Ðó là những hoa văn hình kỷ hà, khá phức tạp. Những hoa văn trên con dấu in thường thấy ở những hình trên gốm.

Niên đại:Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có được niênđại tuyệt đối bằngphương pháp khoa học tự nhiên.Dựa trên cơ sở những tư liệu của nhóm di tích nầy, quychiếu với nhữngdi tích cóniên đại cho thấy: văn hoá Hoa Lộc có niên đại ở hậu kỳ đồ đá mới. Niên đại có thể vào khoảng 4,000 - 5,000 năm cách ngày nay.

------ooo0ooo------