Văn Học Thời Kì Đổi Mới - Xu Hướng Vận động
Có thể bạn quan tâm
Toggle navigation - Trang Nhất
- Giới thiệu
- Dòng chảy
- Bình luận văn nghệ
- Văn xuôi
- Thơ
- Người lính
- Thế giới
- VNQĐ kết nối
- Trang chủ
- Giới thiệu
- Dòng chảy
- Quốc phòng
- Chính trị - xã hội
- Văn nghệ
- Bình luận văn nghệ
- Điểm sách
- Phê bình văn nghệ
- Diễn đàn văn nghệ
- Trao đổi
- Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
- Văn xuôi
- Sáng tác
- Nửa thế kỉ văn xuôi
- Tác giả & tác phẩm
- Bút kí - Phóng sự
- Truyện ngắn dự thi
- Thơ
- Sáng tác
- Tác giả & tác phẩm
- Thơ trên bàn biên tập
- Thơ dự thi
- Người lính
- Chuyển động
- Giải trí
- Chiến sĩ +
- Hôm qua & Hôm nay
- Camera của tôi
- Thế giới
- Chân dung
- Sáng tác
- Phê bình văn học
- Tin tức
- VNQĐ kết nối
- Thư tòa soạn
- VNQĐ số mới
- Văn học & nhà trường
- NHÂN VẬT TUẦN NÀY
- Tư liệu VNQĐ
Cùng với những thay đổi trong quan niệm về nhà văn thì quan niệm về hiện thực như là đối tượng phản ánh khám phá của văn học cũng được mở rộng và mang tính toàn diện. Hiện thực không chỉ là hiện thực cách mạng, các biến cố lịch sử và đời sống cộng đồng mà đó còn là hiện thực của đời sống hàng ngày với các quan hệ thế sự vốn dĩ đa đoan đa sự, phức tạp chằng chịt, đan dệt nên những mạch nổi và mạch ngầm của đời sống. Hiện thực đó còn là đời sống cá nhân của mỗi con người với những vấn đề riêng tư, số phận, nhân cách, với khát vọng mọi mặt, cả hạnh phúc và bi kịch. Hiện thực đời sống trong tính toàn vẹn của nó đã mở ra những không gian vô tận cho văn học thỏa sức chiếm lĩnh, khám phá, khai vỡ.
Xu hướng dân chủ hóa của văn học không chỉ thể hiện ở các quan niệm như đã nói trên mà còn xâm nhập và được biểu hiện ra trên nhiều bình diện của sáng tác, từ hệ đề tài, các kiểu kết cấu và môtíf chủ đề, cốt truyện, nhân vật cho đến giọng điệu và ngôn ngữ. Ở đây xin nói thêm về giọng điệu, một yếu tố bộc lộ rất rõ xu hướng dân chủ hóa của văn học từ sau năm 1975. Ai cũng dễ dàng nhận ra trong nền văn học sử thi của giai đoạn trước có giọng điệu bao trùm là ngợi ca, trang trọng với những sắc thái hào hùng, tráng lệ hoặc trữ tình ngọt ngào, thắm thiết. Tính độc thoại cũng là đặc điểm không thể tránh được của khuynh hướng sử thi. Khi văn học hướng tới tinh thần dân chủ, thì tính đơn giọng sẽ dần nhường chỗ cho tính đa thanh phức điệu, độc thoại sẽ chuyển sang đối thoại.
Sự chuyển biến ấy có thể nhận ra rất rõ trong các thể loại và ở nhiều cây bút tiêu biểu. Chẳng hạn như trong các sáng tác của Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng ở hai giai đoạn trước và sau 1975. Trong văn xuôi từ những năm 1980 của các cây bút ấy và nhiều người khác, đặc biệt là Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, tính đối thoại và nguyên tắc đa âm đã thấm sâu vào mọi bình diện của thi pháp, vào cấu trúc ngôn ngữ, từ lời trần thuật đến lời độc thoại và đối thoại của nhân vật và cả trong mạch ngầm văn bản.
Xu hướng dân chủ hóa cũng đưa đến sự nở rộ của các phong cách, bút pháp, bộc lộ hết mình các cá tính sáng tạo của nhà văn cùng với việc ra sức tìm kiếm, thử nghiệm nhiều hình thức và thủ pháp thể hiện mới, kể cả tiếp thu và vận dụng những yếu tố của các trường phái nghệ thuật hiện đại và hậu hiện đại thế giới.
Nhân bản hoá
Ở đầu thế kỉ XX, đặc biệt là những năm 20, do sự chuyển biến của hình thái xã hội và sự tác động, ảnh hưởng của văn hóa, tư tưởng phương Tây, ý thức cá nhân đã được nảy nở mạnh mẽ cùng với tinh thần dân chủ trong xã hội Việt Nam đương thời, đặc biệt là trong tầng lớp tiểu tư sản thành thị và trí thức Tây học. Đó là cơ sở tư tưởng cho sự hình thành và phát triển cái tôi cá nhân - cá thể trong văn học, đặc biệt là trong khuynh hướng lãng mạn. Cái tôi ấy chống lại sự kiềm tỏa của lễ giáo phong kiến, đòi giải phóng cá nhân, cá tính, giải phóng tình cảm, cảm xúc mà trước hết là trong tình yêu và hôn nhân. Cái tôi đã đem lại cho văn học nguồn cảm hứng mới mẻ và khá dồi dào, tự nhiên nhưng rồi cũng mau chóng khô cạn, bế tắc. Cuộc Cách mạng tháng Tám và hai cuộc kháng chiến tiếp liền sau đó đã khơi dậy và phát triển đến cao độ tinh thần cộng đồng, chủ nghĩa yêu nước và ý thức giai cấp. Có thể nói, nền văn học cách mạng suốt ba mươi năm từ 1945 đến 1975 đã được xây dựng và phát triển trên nền tảng tư tưởng ý thức cộng đồng ấy. Cảm hứng chủ đạo của nền văn học là chủ nghĩa yêu nước, khát vọng độc lập, tự do và lí tưởng xã hội chủ nghĩa. Từ sau năm 1975, khi cuộc sống dần trở lại với những quy luật bình thường của nó, con người trở về với muôn mặt đời thường, phải đối mặt với bao nhiêu vấn đề trong một giai đoạn có nhiều biến động, đổi thay của xã hội. Bối cảnh đó đã thúc đẩy sự thức tỉnh ý thức cá nhân, đòi hỏi sự quan tâm đến mỗi người và từng số phận. Trong một truyện ngắn được viết ngay sau khi cuộc chiến tranh kết thúc - truyện Bức tranh - Nguyễn Minh Châu đã mạnh mẽ phê phán và bác bỏ những luận điểm nhân danh cái chung, mượn cớ lợi ích cộng đồng mà bỏ qua, thậm chí chà đạp lên nỗi đau và số phận của mỗi cá nhân. Văn học cũng phát hiện ra rằng không ít khi có sự lệch pha, thậm chí trái ngược giữa số phận cá nhân và cộng đồng, nảy sinh những bi kịch của con người là nạn nhân của hoàn cảnh và số phận. Tiểu thuyết Thời xa vắng (1986) của Lê Lựu là tác phẩm đầu tiên đã phát hiện và cảm nhận thấm thía về điều đó.
Sự thức tỉnh trở lại của ý thức cá nhân đã mở ra cho văn học nhiều đề tài và chủ đề mới, làm đổi thay quan niệm về con người. Văn học ngày càng đi tới một quan niệm toàn vẹn và sâu sắc hơn về con người mà nền tảng triết học và hạt nhân cơ bản của quan niệm ấy là tư tưởng nhân bản. Con người vừa là điểm xuất phát, là đối tượng khám phá chủ yếu, vừa là cái đích cuối cùng của văn học, đồng thời cũng là điểm quy chiếu, là thước đo giá trị của mọi vấn đề xã hội, mọi sự kiện và biến cố lịch sử. Cũng Nguyễn Minh Châu trong một lần trả lời phỏng vấn của báo Văn nghệ đầu năm 1986 đã phát biểu như sau: “Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm của nó là con người. Người viết nào cũng có thể có tính xấu nhưng tôi không thể nào tưởng tượng nổi một nhà văn mà lại không mang nặng trong mình tình yêu cuộc sống và nhất là tình yêu thương con người. Tình yêu này của người nghệ sĩ vừa là một niềm hân hoan say mê, vừa là một nỗi đau đớn, khắc khoải, một mối quan hoài thường trực về số phận, hạnh phúc của những người xung quanh mình. Cầm giữ cái tình yêu lớn ấy trong mình, nhà văn mới có khả năng cảm thông sâu sắc với những nỗi đau khổ, bất hạnh của người đời, giúp họ có thể vượt qua những khủng hoảng tinh thần và đứng vững được trước cuộc sống”.
Con người trong văn học hôm nay được nhìn ở nhiều vị thế và trong tính đa chiều của mọi mối quan hệ: con người xã hội, con người với lịch sử, con người của gia đình, gia tộc, con người với phong tục, với thiên nhiên, với những người khác và với chính mình... Con người cũng được văn học khám phá, soi chiếu ở nhiều bình diện và nhiều tầng bậc: ý thức và vô thức, đời sống tư tưởng, tình cảm và đời sống tự nhiên, bản năng, khát vọng cao cả và dục vọng tầm thường, con người cụ thể, cá biệt và con người trong tính nhân loại phổ quát. Điều dễ nhận ra là trong phần lớn các tác phẩm văn học thời kì này, con người không còn là nhất phiến, đơn trị mà luôn là con người đa diện, đa trị, lưỡng phân, trong con người đan cài, chen lẫn, giao tranh bóng tối và ánh sáng, rồng phượng và rắn rết, thiên thần và quỷ sứ, cao cả và tầm thường... Nếu như ở đầu Đổi mới, con người trong văn học đã chuyển mạnh từ con người cộng đồng sang con người cá nhân - cá thể, thì ở giai đoạn tiếp theo, nhất là những năm gần đây, văn học đã hướng tới con người bản thể. Một trong những phương diện bản thể của con nguời, mà cả văn xuôi và thơ quan tâm khám phá, biểu hiện là con người tự nhiên, con người dục tính. Cùng với đó, phương diện đời sống tâm linh, vô thức cũng trở thành bình diện khá quen thuộc với nhiều cây bút và cả với người đọc, đem đến sự nhận thức sâu hơn về con người trong tính phức tạp, vô tận và đầy bí ẩn của nó. Cố nhiên, một nền văn học dựa trên nền tảng tinh thần nhân bản không thể đưa đến sự hoài nghi, hạ thấp hay phủ nhận con người. Nó phải cảm thông, thấu hiểu và nâng đỡ con người nhưng đồng thời cũng đòi hỏi cao ở con người và luôn thức tỉnh sự tự ý thức của con người để hướng tới cái thiện, cái đẹp và sự hoàn thiện nhân cách.
Hiện đại hóa
Ở nửa đầu thế kỉ XX, trong sự biến động của lịch sử và môi trường xã hội - văn hóa, nền văn học Việt Nam đã chuyển từ phạm trù trung đại sang phạm trù hiện đại, thì hiện đại hoá trở thành xu hướng vận động bao trùm. Nếu nhìn trên tiến trình văn học cả thế kỉ thì có thể thấy hiện đại hóa vẫn là hướng vận động xuyên suốt các chặng đường văn học. Hiện đại hóa được khởi động ở vài chục năm đầu thế kỉ trở thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển văn học từ 1930 đến 1945. Xu hướng ấy có bị lấn át bởi yêu cầu cách mạng hóa và đại chúng hóa trong giai đoạn 1945 - 1975, nhưng đã trở lại thành một nhu cầu và hướng vận động của văn học sau 1975, nhất là từ thời kì Đổi mới, cùng với xu thế dân chủ hóa. Cố nhiên, yêu cầu và quan niệm hiện đại hóa cũng có sự biến đổi ở mỗi giai đoạn văn học. Văn học Việt Nam từ sau 1975, nhất là từ giữa những năm 80 trở lại đây, đã đi những bước tiếp xa hơn trên con đường hiện đại hóa để hòa nhập vào tiến trình văn học thế giới.
Trong xu thế hội nhập, sự giao lưu với đời sống văn hóa và văn học thế giới ngày càng mở rộng, cùng với những nhu cầu nội tại của đời sống văn hóa tinh thần trong nước, văn học đã ngày càng gia tăng tính hiện đại. Hiện đại hóa là một quá trình và được thể hiện trên nhiều bình diện của đời sống văn học: từ quan niệm nghệ thuật, tính chuyên nghiệp của người cầm bút, đến quan hệ giữa nhà văn và độc giả, nhưng biểu hiện tập trung nhất là ở những tìm tòi, cách tân ở các thể loại văn học. Nhu cầu cách tân ngày càng trở thành một động lực mạnh mẽ trong mỗi người cầm bút, nhất là ở các thế hệ nhà văn xuất hiện từ thời kì Đổi mới. Văn xuôi có nhiều đổi mới về nghệ thuật tự sự, từ sự thay đổi điểm nhìn trần thuật đến xây dựng nhân vật, kết cấu và nghệ thuật trần thuật, thủ pháp độc thoại nội tâm và dòng ý thức, tính đa thanh và đa giọng điệu...
Những nỗ lực cách tân trong thơ đã đưa đến nhiều thể nghiệm theo hướng hiện đại chủ nghĩa và hậu hiện đại, đang thu hút ngày càng nhiều sự chú ý của giới nghiên cứu.
Văn học thời kì Đổi mới không chỉ hoàn tất tiến trình văn học Việt Nam thế kỉ XX, mà còn mở ra bước phát triển tiếp theo trong thế kỉ mới với một viễn cảnh phong phú, nhiều hứa hẹn.
N.V.L
VNQD Tin tức khác -
Gặp người trưởng thành từ mái nhà Tim mạch
-
Phiêu lưu CHỮ
-
Nhân vật lịch sử và những biên độ sáng tạo sau Đổi mới
-
Đối thoại cởi mở trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh
-
Thơ chân chất và hiện đại
-
Tuổi hai mươi mến thương
-
Quan niệm của Bác về đạo làm người
-
Nhụy khúc và lối viết "sương mù" của Đinh Phương
-
Nghĩ về hai thần đồng thơ đất Việt
-
Văn học mạng: thế mạnh và hạn chế
- Từ nhà trường ra chiến trường
- Tiếng quê hương trên sóng nước miền Trung
- Gầm cầu
- Neo vị tết trong lòng người Việt
- Truyện cực ngắn: viết và đọc trong bối cảnh công nghệ số
- Mang tết Hà Nội đến khơi xa
- Tôi viết về Bác
- Những người lính ra khơi đón tết
- Thơ của Thanh Thảo
- Một năm gồng mình cùng nhân dân vượt thiên tai
Neo vị tết trong lòng người Việt
Những chú ngựa cho đi sự sống
Điệu vũ giữa mùa đông Hokkaido
Niềm vui và bản sắc văn hóa Chăm trong lễ hội Ka-te
Khi tác giả là nguyên mẫu
Trong thời gian này tôi cùng trung đội ở trên chốt rất gần địch. Trận địa tôi chỉ cách khu nhà hòa hợp chừng 1 cây số... (NGUYỄN TRỌNG LUÂN)
Những người tôi gặp, những chuyện tôi viết
Tôi từng hình dung viết văn là công việc của sự hư cấu, một hành trình phác dựng thế giới từ trí tưởng tượng, nơi nhà văn tự do tạo hình mọi thứ theo ý mình... (TRẦN THỊ TÚ NGỌC)
Nguyên mẫu của tôi là những người đã phất cao cờ hồng tháng Tám năm 1945
Là người đi dọc biên giới phía Bắc, tôi có thế mạnh khi hình dung, mở ra không gian của giai đoạn lịch sử đó... (PHẠM VÂN ANH)
Các nguyên mẫu trong "Trăng lên"
Cụ đã kể cho tôi nghe về cuộc đời của mình. Cụ nguyên là một võ sư. Cuộc đời cụ có thể viết thành một thiên tiểu thuyết... (THẾ ĐỨC)
Sách từ Nhà số 4- Lịch phát sóng thứ 7 ngày 6/4
- Lịch phát sóng thứ 6 ngày 5/4
Tín ngưỡng và tôn giáo An Nam
“Tín ngưỡng và tôn giáo An Nam” của Tiến sĩ Georges Coulet ra đời trong một thời đoạn
Triển lãm Thánh Mã 2026
Các tác phẩm đa dạng về chất liệu, kích thước, phong cách, mang đến sự ấn tượng đặc biệt trước thềm xuân Bính Ngọ 2026.
Chiếu phim kỉ niệm những sự kiện trọng đại của đất nước
Chương trình phim chiếu trong Đợt phim tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia bao gồm các phim truyện: Thanh âm vượt đại dương, Tử chiến trên không, Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối
Khúc tráng ca người lính qua nét vẽ Lê Anh Vân
Lê Anh Vân sáng tác ở nhiều đề tài, song khi nhắc đến ông, công chúng không thể không nhớ tới những tác phẩm giàu xúc cảm và mang tinh thần hiện đại về người lính
Sự trở lại của những bậc tài danh
Nguyễn Tư Nghiêm tiếp tục kéo dài truyền thống vẽ Kiều khởi từ đầu thế kỉ XX với sự tham gia của nhiều danh họa
Chiêm nghiệm cái đẹp từ những khuôn hình nhỏ
Triển lãm tranh kích thước nhỏ mang đến một trải nghiệm nghệ thuật rất riêng. Ở đó, mỗi hoạ sĩ tạo nên thế giới của sự tinh tế và độ tỉ mỉ trong từng nét cọ.
Nhiều tác giả trẻ giành giải thưởng tản văn “Đối thoại với núi rừng”
Ngoài nhà văn Du An là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam còn lại đều là các gương mặt mới, có người còn rất trẻ.
“Ngày tháng này”: biến tấu của kí ức
Chuyển biến mạnh mẽ nhất của Đặng Tiến trong triển lãm lần này nằm ở chất liệu sơn mài. Mười bức sơn mài trong tổng số hơn bốn mươi tác phẩm
“Kính vạn hoa mở ra thế giới…”
Nhân dịp kỉ niệm 30 năm ra mắt bộ truyện Kính vạn hoa của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức cuộc thi Viết
Triển lãm “Sắc thu”: Vẻ đẹp nhân văn trong nhịp sống đương đại
Lấy cảm hứng từ vẻ đẹp tiềm ẩn của quê hương đất nước, từ sức sống hồi sinh sau thiên tai, bão lũ
- Trang nhất
- Giới thiệu
- Dòng chảy
- Bình luận văn nghệ
- Văn xuôi
- Thơ
- Thế giới
- VNQĐ kết nối
Tạp chí văn nghệ quân đội điện tử - tổng cục chính trị - QĐND Việt Nam
Tổng biên tập: Nguyễn Bình Phương - Tòa soạn và trị sự: 4 Lý Nam Đế - Hà Nội
Tel: (84 - 024)8454370 Fax: (84 - 024)7333979
Email: [email protected] / [email protected]
Thường trú phía Nam: 161 - 163 Trần Quốc Thảo, P9, Q3, TP.Hồ Chí Minh
Từ khóa » Vì Sao Có Sự đổi Mới Trong Văn Học
-
Vì Sao Văn Học Phải Đổi Mới
-
Vì Sao Văn Học Phải đổi Mới - Trắc Nghiệm
-
Giải Thích Vì Sao Văn Học Việt Nam Từ Năm 1975 đến Hết Thế Kỉ XX ...
-
Căn Cứ Vào Hoàn Cảnh Lịch Sử, Xã Hội Và Văn Hóa, Hãy Giải Thích Vì ...
-
Vì Sao Lại Có Sự đổi Mới Trong Văn Học
-
Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam Sau Năm 1975: Đổi Mới Và Hội Nhập
-
Lý Luận Phê Bình Văn Học Thời Kỳ đổi Mới - Khoa Ngữ Văn
-
Soạn Bài Khái Quát Văn Học Việt Nam Từ đầu Thế Kỉ XX đến Cách ...
-
Văn Học Việt Nam – Wikipedia Tiếng Việt
-
[PDF] VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM (7 Tiết) A. MỤC TIÊU 1. Kiến Thức
-
Thế Hệ Nhà Văn Sau 1975, Họ Là Ai?
-
Khai Mạc Hội Nghị Những Người Viết Văn Trẻ Toàn Quốc Lần Thứ 10
-
Bài Học Từ "văn Học đổi Mới" - Báo Nhân Dân
-
Đời Sống Văn Nghệ Thời đầu đổi Mới - Viet-Studies