Văn Học Việt Nam Vũ Trọng Phụng Cá Tính Sáng Tạo Và đặc điểm Tiểu ...

I.Cá tính sáng tạo của Vũ Trọng Phụng. Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Vũ Trọng Phụng là một trong số ít những nhà văn có cá tính sáng tạo độc đáo, đây là cơ sở của phong cách nghệ thuật Vũ Trọng Phụng. Cá tính sáng tạo của Vũ Trọng Phụng thể hiện qua cách nhìn nhận hiện thực đời sống.Cách nhìn nhận hiện thực đời sống của ông thể hiện qua khả năng nắm bắt tinh nhạy, chính xác, khả năng nhìn thấy cái người khác không nhìn thấy được, ông luôn lựa chọn những cái gì mà ông coi là quan trọng nhất nổi bật nhất và tiêu biểu nhất trong xã hội đương thời. Vũ Trọng Phụng quan niệm rằng “ Tiểu thuyết là sự thực ở đời”, cái sự thực ấy qua con mắt của ông chỉ toàn là những sự xấu xa tồi tệ dơ bẩn nhất. Trước cách mạng, xã hội Việt Nam chỉ là một cái xã hội tập trung những cái ác, cái dâm, cái bịp bợm, và cả những cái điêu toa giả dối nữa. Ông gọi cái xã hội ấy là cái xã hội “chó đểu”,”khốn nạn”. Trong cái bối cảnh xã hội đầy nghiệt ngã ấy, Vũ Trọng Phụng đã từng nhận xét rằng:“ Một trận cuồng phong dữ dội thổi đến xứ ta. Cái phong trào vật chất đến với ta bằng những danh từ điêu trá tiến bộ, duy tân, tân sinh hoạt... nó có một sức mầu nhiệm là lường gạt nổi hầu hết mọi người. Bao nhiêu lề thói, bao nhiêu nề nếp đã bị lôi cuốn đi theo trận cuồng phong. Một trật tự xã hội thuần túy trọng tinh thần đã bị vật chất đảo lộn ngược cả...Thanh niên không còn lí tưởng nào mà thờ, nếu không công nhận cái lí tưởng vật chất. Văn chương và mĩ thuật đã bị đem ra lợi dụng chỉ cốt để tán dương cuộc phụng sự dâm thân.” Cái nhìn hiện thực đời sống ấy thống nhất từ quan điểm nghệ thuật đến những sáng tác văn học của ông, có lẽ đây là cá tính sáng tạo mà ít nhà văn nào có thể làm được. Sự thực đời sống qua những tác phẩm của ông được nhất quán từ Giông tố, Vỡ đê, Số đỏ...Vũ Trọng Phụng tuyên bố dõng dạc rằng: “ Xã hội này tôi chỉ thấy là khốn nạn: quan tham, lại nhũng,đàn bà hư hỏng, đàn ông dâm bôn, một tụi văn sĩ đầu cơ xảo quyệt, mà cái xa hoa chơi bời của bọn nhà giàu thì thật là những câu chửi rủa vào cái xã hội dân quê, thợ thuyền bị lầm than, bóc lột.”Quan điểm ấy được thể hiện rõ qua lời của Tú Anh trong Giông Tố: “ Văn chương sách vở khiêu dâm, phim ảnh khiêu dâm, phòng khiêu, nhà săm, những phu xe bảo ông lấy đi sự trinh tiết của mọi hạng phụ nữ bằng năm ba đồng, âm nhạc cũng khiêu dâm, những mốt y phục càng khiêu dâm, nói tóm lại thì bao nhiêu cái xô đẩy người ta vào những vòng luân thương bại lí.” Không chịu nổi cái sự dâm đãng của cha mình, Tú Anh cũng đã thốt lên rằng: “ Thưa ông, ông là cha tôi, điều đó tôi cũng nhớ lắm. Tôi chịu ơn ông đã nhiều lắm, nhưng mà ông đã làm nhiều điều bì ổi lắm. Ông đẻ ra tôi ông có quyền cho tôi sống hoặc bắt tôi chết... Thưa ông, xin ông cho tôi chết. Ông giết tôi đi.”Không chỉ mình Tú Anh mà đến Minh trong Vỡ đê cũng phải công nhận rằng :” Gớm, sao mà ăn chơi phóng đãng thế Sao mà xa hoa đàng điếm thế Cứ như những cái tôi trong thấy ngày hôm nay thì thật là một triệu chứng diệt vong Hầu hết nam nữ thiếu niên người nào cũng vô lo, vô lự, mặt mũi lại hí ha hí hửng , dương dương tự đắc lắm , đi chơi, đi nhảy mà mặt mày vênh váo làm sao Thật là một điều sỉ nhục cho một dân tộc mất nước...”. Một lũ trưởng giả thành thị , một lô một lốc những hạng người có lối sống trụy lạc , bất nhân giả dối, bịp bợm được Vũ Trọng Phụng tái hiện rõ nét qua Số đỏ. Trong tiểu thuyết Số đỏ lại hiện ra một xã hội trưởng giả, bịp bợm và lố lăng, với những cô gái mới ăn mặc hở hang tự hào vì giữ được một nửa chữ trinh, phụ nữ tiết hạnh khả phong thủ tiết với hai đời chồng, mọt thằng ma cà bông nhặt ban quần trở thành nhà cải cách, anh hùng cứu quốc...Biệt tài của nhà văn là phát hiện ra cái c

Đại học sư phạm Hà Nội 2- Khoa Ngữ Văn.

TÁC GIA : VŨ TRỌNG PHỤNG

Cá tính sáng tạo và đặc điểm tiểu thuyết hiện thực của

Vũ Trọng Phụng.

I Cá tính sáng tạo của Vũ Trọng Phụng.

Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Vũ Trọng Phụng là một trong số ít những nhà văn có cá tính sáng tạo độc đáo, đây là cơ sở của phong cách nghệ thuật Vũ Trọng Phụng

Cá tính sáng tạo của Vũ Trọng Phụng thể hiện qua cách nhìn nhận

hiện thực đời sống.

Cách nhìn nhận hiện thực đời sống của ông thể hiện qua khả năng nắm bắt tinh nhạy, chính xác, khả năng nhìn thấy cái người khác không nhìn thấy được, ông luôn lựa chọn những cái gì mà ông coi là quan trọng nhất nổi bật nhất và tiêu biểu nhất trong xã hội đương thời Vũ Trọng Phụng

quan niệm rằng “ Tiểu thuyết là sự thực ở đời”, cái sự thực ấy qua con

mắt của ông chỉ toàn là những sự xấu xa tồi tệ dơ bẩn nhất Trước cách mạng, xã hội Việt Nam chỉ là một cái xã hội tập trung những cái ác, cái dâm, cái bịp bợm, và cả những cái điêu toa giả dối nữa Ông gọi cái xã

hội ấy là cái xã hội “chó đểu”,”khốn nạn” Trong cái bối cảnh xã hội

đầy nghiệt ngã ấy, Vũ Trọng Phụng đã từng nhận xét rằng:

“ Một trận cuồng phong dữ dội thổi đến xứ ta Cái phong trào vật chất đến với ta bằng những danh từ điêu trá tiến bộ, duy tân, tân sinh hoạt

nó có một sức mầu nhiệm là lường gạt nổi hầu hết mọi người Bao nhiêu

lề thói, bao nhiêu nề nếp đã bị lôi cuốn đi theo trận cuồng phong Một trật tự xã hội thuần túy trọng tinh thần đã bị vật chất đảo lộn ngược cả Thanh niên không còn lí tưởng nào mà thờ, nếu không công nhận cái lí tưởng vật chất Văn chương và mĩ thuật đã bị đem ra lợi dụng chỉ cốt để tán dương cuộc phụng sự dâm thân.”

Cái nhìn hiện thực đời sống ấy thống nhất từ quan điểm nghệ thuật đến những sáng tác văn học của ông, có lẽ đây là cá tính sáng tạo mà ít nhà văn nào có thể làm được Sự thực đời sống qua những tác phẩm của ông

được nhất quán từ Giông tố, Vỡ đê, Số đỏ

Vũ Trọng Phụng tuyên bố dõng dạc rằng: “ Xã hội này tôi chỉ thấy là

khốn nạn: quan tham, lại nhũng,đàn bà hư hỏng, đàn ông dâm bôn, một tụi văn sĩ đầu cơ xảo quyệt, mà cái xa hoa chơi bời của bọn nhà giàu thì thật là những câu chửi rủa vào cái xã hội dân quê, thợ thuyền bị lầm than, bóc lột.”

Quan điểm ấy được thể hiện rõ qua lời của Tú Anh trong Giông Tố: “

Văn chương sách vở khiêu dâm, phim ảnh khiêu dâm, phòng khiêu, nhà săm, những phu xe bảo ông lấy đi sự trinh tiết của mọi hạng phụ nữ bằng năm ba đồng, âm nhạc cũng khiêu dâm, những mốt y phục càng khiêu dâm, nói tóm lại thì bao nhiêu cái xô đẩy người ta vào những vòng luân thương bại lí.” Không chịu nổi cái sự dâm đãng của cha mình, Tú Anh cũng đã thốt lên rằng: “ Thưa ông, ông là cha tôi, điều đó tôi cũng nhớ lắm Tôi chịu ơn ông đã nhiều lắm, nhưng mà ông đã làm nhiều điều bì

ổi lắm Ông đẻ ra tôi ông có quyền cho tôi sống hoặc bắt tôi chết Thưa ông, xin ông cho tôi chết Ông giết tôi đi.”

Không chỉ mình Tú Anh mà đến Minh trong Vỡ đê cũng phải công nhận rằng :” Gớm, sao mà ăn chơi phóng đãng thế! Sao mà xa hoa đàng điếm

thế! Cứ như những cái tôi trong thấy ngày hôm nay thì thật là một triệu chứng diệt vong! Hầu hết nam nữ thiếu niên người nào cũng vô lo, vô lự, mặt mũi lại hí ha hí hửng , dương dương tự đắc lắm , đi chơi, đi nhảy mà mặt mày vênh váo làm sao! Thật là một điều sỉ nhục cho một dân tộc mất nước ” Một lũ trưởng giả thành thị , một lô một lốc những hạng người

có lối sống trụy lạc , bất nhân giả dối, bịp bợm được Vũ Trọng Phụng tái

hiện rõ nét qua Số đỏ Trong tiểu thuyết "Số đỏ" lại hiện ra một xã hội trưởng giả, bịp bợm và lố lăng, với những cô "gái mới" ăn mặc hở hang tự hào vì giữ được "một nửa chữ trinh", phụ nữ "tiết hạnh khả phong" thủ tiết

với hai đời chồng, mọt thằng ma cà bông nhặt ban quần trở thành nhà cải cách, anh hùng cứu quốc

Biệt tài của nhà văn là phát hiện ra cái chân thực mặt trái của xã hội và khắc họa nó một cách rõ nét qua các tác phẩm của mình Ông phê phán sâu sắc cái xã hội đương thời thối nát ấy, và đứng về phía những con người nghèo khổ, cảm thông sâu sắc với nỗi thống khổ của đông đảo nhân dân lao động

Cái nhìn độc đáo của Vũ Trọng Phụng còn nổi cộm lên, gây dị ứng

mạnh mẽ ở chỗ ông nhìn đâu cũng thấy dâm của loài người.

Ông luôn bị ám ảnh bởi những cái nhìn và trường liên tưởng , bị cám dỗ bởi vấn đề tính dục, ám ảnh của bản năng tính dục đã trở thành ma lực dẫn lối cho trưởng liên tưởng của ông

VD: - Cái rặng lưới sân quần của bà Phó Đoan (Số đỏ ) vào hôm khánh

thành qua cái nhìn liên tưởng của ông không những chỉ mới mà còn mới như một cô gái còn tân.

-Cái đĩa chả rươi của nàng dâu để giành cho chồng chẳng may bị

bố trồng đụng đũa mà bị xem là món mĩ vị bị thất tiết ( Cơm thầy cơm

cô ).

Các nhân vật của Vũ Trọng Phụng hình như ai cũng dâm hết, Nghị Hách dâm, Thị Mịch dâm, bà Phó Đoan dâm, Xuân Tóc đỏ dâm, cậu Phước em

cũng dâm ông cho rằng :” cái nhơ bẩn không khiêu dâm, khiêu dâm là

sự nửa kín nửa hở”.Vũ Trọng Phụng tô đậm thói dâm dãng của con

người nhất là những hạng người có tiền và có quyền trong cái xã hội ung nhọt nhức nhối lúc bấy giờ Có nhiều khi Vũ Trọng Phụng bị quá tin ở chủ nghĩa tính dục nên , quá nhấn mạnh, cường điệu quá quắt vai trò của tính dục trong đời sống tâm lí của con người nên ngòi bút của ông trở nên chông chênh, chao đảo, lệch ra khỏi lập trường của chủ nghĩa hiện thực Ông bộc lộ rõ cái nhìn cay nghiệt , quan điểm bảo thủ , những thành kiến , định kiến khắt khe, hẹp hòi, đầy ác cảm đối với xã hội trưởng giả thành thị

VD: - “ Cái tính ăn gian ăn cắp là tính của loài người”

- Loài người là một lũ ăn cắp và hiếp dâm.

-Đã là người thì ai cũng dâm

-Đã là đàn bà thì ai cũng hư hỏng ráo, cũng đáng khinh ghét hết.

- Khi nói về bọn trưởng giả: “ Nếu không được chim chuột nhau tự do, không được ôm nhau mà nhảy, thì cái bọn người này không bao giờ lại

nghĩ đến đồng bào lụt Mỗi khi có một tai họa gì cho xã hội thì cái bọn đáng thương này lại có một dịp để ăn chơi và dâm” ( Vỡ đê )

Đặc điểm nổi bật trong cá tính sáng tạo của Vũ Trọng Phụng là trí

tưởng tượng phong phú sáng tạo, mãnh liệt, độc đáo.

Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam trước cách mạng, Vũ Trọng

Phụng đã thành công trong việc biếm họa nên bức tranh hiện thực xã hội lúc bấy giờ, đã tạo ra một cuộc triển lãm trưng bày văn học một thời vàng của cái xã hội ung nhọt như Giống tố, Số đỏ, Vỡ đê Ông khai thác hiện thực một cách gián tiếp, khai thác mức độ tối đa và đầy hiệu quả.Vũ Trọng Phụng có một sức sáng tạo độc đáo, phi thường, ông khai thác những nguồn thông tin từ sách báo, từ cuộc sống và thăng hoa cảm xúc, nâng chúng thành các mảng hiện thực lớn, những bức tranh u tối và trần trụi Chỉ khi nào nhà văn thực sự quan tâm đến những vấn đề trong tư liệu đó, bị thu hút, ám ảnh thực sự, có sự dao động trước những tư liệu ấy thì mới tạo nên sự bùng cháy bên trong và trở thành nguồn cảm hứng cho

sự sáng tạo nghệ thuật Những tư liệu qua ngòi bút của Vũ Trọng Phụng như cất cánh qua trí tưởng tượng của ông

Sự tưởng tượng đã hướng ngòi bút của Vũ Trọng Phụng khai thác tối đa những cái bất thường, sử dụng nó để làm nổi bật bản chất thối nát của xã hội và sự đảo điên chìm nổi của những số phận.

Nhân vật trong tiểu thuyết của ông có liên quan đến những nguyên mẫu ngoài đời, những qua ngòi bút của ông thì nhân vật dường như trở nên phóng đại Trí tưởng tượng của nhà văn luôn bám sát nhằm khám phá bản chất của hiện thực đời sống Các nhân vật của Vũ Trọng Phụng có nguyên mẫu ngoài đời nhưng ông không sao chép lại nguyên mẫu đó mà phóng đại, tô đậm, biểu hiện những khuynh hướng mang ý nghĩa chung

mà chúng chứa đựng Cho nên ông mới tạo ra được những điển hình

nghệ thuật sống động, đầy sức sống như những Nghị Hách, những Vạn

tóc mai trong Giông tố, những Xuân Tóc đỏ, Phó Đoan, cụ Cố

Hồng Mỗi nhân vật điển hình trong sáng tác của Vũ Trọng Phụng đều

thể hiện rất rõ trí tưởng tượng sáng tạo độc đáo của nhà văn Ông đã phát triển hình tượng phù hợp với quy luật và logic đời sống Trí tưởng tượng của Vũ Trọng Phụng cũng tuân thủ triệt để nguyên tắc hiện thực

II Đặc điểm tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng

Vũ Trọng Phụng là cây bút lớn của văn học Việt Nam, ít người thành công trên

cả 2 thể loại : tiểu thuyết và phóng sự như ông Tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng gây ấn tượng mạnh với độc giả bằng phong cách viết hiện đại, đầy cái nhìn thực tế, có khả năng phanh phui những góc khuất của cuộc sống và thể hiện một hoạt động nghệ thuật nghiêm túc khi quan sát hiện thực ở cả bề rộng lẫn

bề sâu rồi mới tích hợp thành những trang viết có giá trị.

II.1 Nội dung, đề tài, cảm hứng :

a Tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng có khả năng bao quát hiện thực rộng lớn

- Vũ Trọng Phụng đưa vào tác phẩm những không gian mang tầm vĩ mô rộng lớn, tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng không dồn nén không gian, thời gian như tiểu thuyết của Ngô Tất Tố, Nam Cao mà lựa chọn tái hiện những mảng hiện thực lớn của đời sống, từ nông thôn đến thành thị, con người từ những kẻ nắm quyền hành đến tầng lớp dưới đáy xã hội

Ví dụ: Trong "Giông tố"

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hoành Khung khẳng định: "Qua giông tố, Vũ Trọng

Phụng muốn dựng lên bức tranh toàn cảnh về xã hội Việt Nam đương thời" Nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Mạnh cũng đồng ý với quan điểm trên: "Đọc giông tố, thấy gần như toàn bộ xã hội Việt Nam thời Pháp thu nhỏ lại, thu hình lại"

Không gian phạm vi rộng lớn : Đó là không gian trải dài từ nông thôn tới thành thị, từ đồng bằng đến vùng rừng núi Các cảnh không chỉ giới hạn trong cái ấp Trường thành của Nghị Hách và những chuyện sâu mọt trong huyện đường và sau nghị trường, cảnh "xôi thịt ở làng Quỳnh Thôn", cuộc sống lay lắt sau lũy tre làng của những người dân nghèo khổ, không khí tởm lợm của những nhà chứa, những tiệm hút

Nhân vật: Khá đông nhân vật, đủ các tầng lớp khác nhau trong xã hội

+ Những người nông dân : dân chúng làng Quỳnh Thôn

+ Quan lại : Quan huyện Liên, quan tổng đốc, nghị viên

+ Bọn thương nhân giàu có, ăn chơi, trác táng:

Nghị Hách: Ông chủ sòng mà sở liêm phóng không thương hại, mấy cậu học trò

vừa ra khỏi lớp đã oán giận xã hội không trọng nhân tài, cụ phán già không được cưới thêm vợ lẽ, ông nhà văn có sách mới bị cấm,tay chủ báo bị kiện vì tội phỉ báng, tay phóng viên thiếu đầu đề, cô gái nhảy vừa đánh mất nhân tình, nhà

tài tử cả lương không có người bao trong "Làng bẹp" trên tiệm hút mã tây "Một xã

hội thất vọng, trụy lạc, muốn làm cho những điều thất vọng phải tan ra thành khói" Đám khách của Nghị Hách "Bọn người mà bề ngoài đủ tỏ ra vẻ doanh nghiệp, vẻ sắc xảo, gian dùng trong bọn đấy coi đời như canh bạc lớn, làm việc thiện là để quảng cáo cho mình, làm điều ác mà bắt mọi người phải nhớ

ơn, đọc đủ các thứ báo chí mà không biết gì về văn chương hay mĩ thuật"

+ Bọn thượng lưu trí thức, trưởng giả quý phái

Các quan chứ Pháp- Nam trong tỉnh, đám thực khách sang trọng trong bữa tiệc linh đình ở phòng đại sảnh Tiểu vạn trường thành lập vào dịp chủ nhân nhận thưởng bộ tinh

Hội ăn chơi trong một trầu hát xóm khâm thiên, gồm toàn nhưng thiếu niên trí thức, cử nhân, tú tài, giáo sư mà lăn lóc trong "1 cuộc cuồng dâm dữ dội, một bữa dạ yến long trời lở đất"

+ Những con người có chí hướng, mục tiêu, lí tưởng cao đẹp

Ông già Hải Vân ,Tú Anh

- Hiện thực trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng còn bao quát được các mối quan hệ trong xã hội, trên mọi bình diện : trong và ngoài mỗi gia đình để thấy được sự phi lí, đảo điên, vô luân của nó : đó là mỗi quan hệ chủ tớ, vợ chồng, cha con đang ngày một một tha hóa,đầy những lừa gạt, loạn luân

Và đó cũng là mối quan hệ đầy mâu thuẫn giữa tầng lớp thống trị với nhân dân lao động.

Vụ kiện giữa Thị Mịch, gia đình và làng Quỳnh Thôn (Nghèo khó, yếu thế) với

Nghị Hách (luồn cửa nọ, xoay cửa kia, dùng mưu kế làm hại đối phương) Cuối

cùng dù gia đình Thị Mịch được quan tổng đốc giúp đỡ thì Nghị Hách vẫn không sao và Thị Mịch phải về làm vợ lẽ nhà Nghị Hách

Gia đình Nghị Hách: 1 gia đình loạn luân Cha hiếp dâm vợ chưa cưới của con, con thông dâm với vợ lẽ của cha, anh trai lấy em gái, bà chủ thông dâm với thằng cung văn

Xây dựng 1 thế giới nhân vật với những mối quan hệ phức tạp cùng 1 không gian rộng lớn, VTP vạch trần sự thối nát, chó đểu của xã hội đương thời Thông qua các tình huống truyện đặc sắc VTP đã tố các sự nhố khăng, khốn nạn của

tầng lớp trưởng giả thượng lưu, và những áp bức bất công sâu sắc trong xã hội

"Giông tố", "Vỡ đê", "Số đỏ" - là ba tác phảm có khả năng bao quát hiện thực một cách khủng khiếp Mỗi tác phẩm tập trung vào một mảng hiện thực khác nhau gộp thành bức tranh liên hoàn về toàn cảnh xã hội Việt Nam đương thời

Tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng có cách nhìn nhận hiện thực độc đáo, phát hiện mặt trái của xã hội với trí tưởng tượng phong phú, sáng tạo :

Vũ Trọng Phụng luôn nhìn thấy cái dâm ở mọi đối tượng trong xã hội và miêu

tả nó bằng nét bút méo mó, đặc tả : Nghị Hách dâm, sẵn sàng cưỡng bức con gái trên xe, trước mặt tài xế, Thị Mịch dâm, bà Phó Đoan ("số đỏ") thì phát sốt lên trước tin đồn về một bác sĩ cưỡng bức bệnh nhân, ra sức ve vãn khêu gợi Xuân Tóc đỏ, thậm chí ông nhìn thấy cái dâm ở một đứa trẻ lên mười là cậu Phước

Ông bị ám ảnh bởi những vẫn đề tính dục Cái nhìn của ông bị chi phối bởi quan điểm: "định mệnh sinh lý", coi cái đó là quyền của tạo hóa, đến cả đạo lý nhân phẩm cũng không có giá trị gì trước những đòi hỏi của bản năng Cái nhìn này có thể lí giải từ môi trường sống và thể trạng của nhà văn

Vũ Trọng Phụng khi miêu tả sự dâm dật như một căn tính, phù hợp với đối tượng xã hội là tầng lớp trưởng giả thì ông đã tạo ra những điển hình bất hủ : như Tuyết với bộ áo "Ngây thơ" với những cử chỉ sỗ sang cùng Xuân, bà Phó Đoan, Xuân tóc đỏ Tuy nhiên đôi khi quá đề cao tính dục, ông trở nên xa ròi hiện thực, có những kết luận tiêu cực, bảo thủ, một chiều về con người : "Cái tính ăn gian ăn cắp là cái tính của loài người" "Đã là người thì ai cũng dâm",

"đã là đàn bà thì ai cũng hư hỏng ráo, cũng đáng ghét đáng khinh hết" Ông có cái nhìn quá khắt khe, nghiệt ngã với xã hội trưởng giả thành thị

b Cảm hứng phê phán và tính chiến đấu mạnh mẽ :

- Cảm hứng phê phán trước hết thể hiện ở việc xây dựng nhân vật của Vũ Trọng Phụng : những nhân vật chính, có sức sống trong tác phẩm của ông

đều là nhân vật phản diện, ông đã dụng công nghệ thuật,, dùng ngòi bút sắc sảo linh hoạt để thể hiện nhân vật trong sự tương tác với hoàn cảnh sống.

Theo cái nhìn của Vũ Trọng Phụng, những ông chủ, bà chủ sống trong môi trường trưởng giả đều bất nhân, độc ác, giả dối, lừa bịp (như Nghị Hách, Phó Đoan,Xuân tóc đỏ ) và những người lao động nghèo, những con người ở tầng lớp thấp khi sa vào cái môi trường ấy cũng trở nên đánh mất cái tính thiện trong mình

- Vũ Trọng Phụng cũng thể hiện sự thương xót đồng cảm trước số phận những con người nhỏ bé Trong các tác phẩm của mình, không phải ông cũng xây dựng được các nhân vật có tính cách tốt đẹp Ông già Hải Vân-

người đại diện cho tư tưởng chính trị Tú Anh - nhà cách mạng đại diện cho phát ngôn về quan điểm đạo đức, luân lí của VTP Thị Mịch - cô gái xinh đẹp, nết na

Tuy cảm thông nhưng không tin vào bản chất tốt đẹp của tầng lớp hạ lưu dưới đáy xã hội này Nhưng những con người ấy không thể thoát ra được những vòng xoáy của tiền bạc, của xã hội đen tối tăm Dù mang trong mình những lí tưởng cao đẹp, vì Đảng vì giai cấp vô sản toàn thế giới được VTP xây dựng theo bút pháp lãng mạn chủ nghĩa nhưng rồi cuối cùng trong kết chuyện, ông vẫn chưa thể làm gì để thay đổi xã hội Kết chuyện mở bởi hình ảnh ông Hải Vân lên tàu ra đi Có lẽ, đó vẫn chỉ là 1 ước mơ thay đổi mà thôi Những con người như Thị Mịch, Tú Anh Long Tuy ông xây dựng họ là những con người

có bản chất đẹp đẽ Nhưng 1 cô Mịch con gái ông đồ, hiền lành ngây thơ, quê mùa, đã hứa hôn với Long - 1 thanh niên trí thức Sau khi bị Nghị Hách hiếp dâm và phải làm vợ lẽ của hắn thì Mịch thay đổi Một bước lên bà lớn, Mịch cảnh vẻ, quát tháo con ở, ngoại tình với Long, dâm đãng như 1 người đàn bà có tiền, có thế lực Ông bà đồ, Cha mẹ Mịch ngày trước thanh bần trong sạch, tôn trọng đạo đức thánh hiền, nay vênh váo trong chiếc xe hơi Nghị Hách, dạo phố

Hà Nội, như những kẻ giàu mới phất, mặt mũi phởn phơ, không kém gì hạng người ngày trước ông bà từng khinh bỉ

Đối với Vũ Trọng Phụng, cái xã hội Việt Nam những năm 30 của thế kỉ không chỉ là mảnh đất phát triển của cái xấu, cái ác mà còn là mảnh đất làm thui chột

đi tính thiện, phẩm chất của con người.Tuy nhiên, ông đã tuyệt đối hóa vai trò của hoàn cảnh mà xóa nhòa đi vai trò của ý thức con người trong cuộc sống,

vừa lên án đanh thép cái ác, lại vừa bào chữa, biện hộ cho cái ác.

- Vũ Trọng Phụng tìm tòi mặt trái xã hội , phê phán nó kịch liệt, từ đó chiến đấu với cái xấu, cái ác Tiểu thuyết của ông luôn giàu chất phóng sự, người ta gọi đó là những tiểu thuyết phóng sự, do sự mở cửa chào đón hiện thực nóng hổi của đời sống, phanh phui cái xâu xa, cái tồi tệ cũng là biểu hiện của việc ủng hộ cái tốt đẹp, đấu tranh cho tiến bộ xã hội - tiếng nói phù hợp với nguyện vọng thời đại.

II.2 Nghệ thuật tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng :

a Nghệ thuật xây dựng nhân vật :

- Nét hấp dẫn nhất trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng có lẽ là nghệ thuật xây dựng nhân vật Các nhân vật của ông mang tính chất điển hình rõ rệt : Nghị Hách là đại diện cho tầng lớp đại tư sản hiện đại, hắn vừa có nét giống với một lãnh chúa, vừa có nét tiêu biểu của một gã tư sản : từ việc sống xa hoa trụy lạc trong tòa "lâu đài" nguy nga Tiểu vạn trường thành, đến việc nuôi mười một nàng hầu trong nhà, việc ăn chơi phóng túng và ngông ngạo, nhân vật này vượt

xa hơn hẳn đẳng cấp của những Nghị Quế, Nghị Lại, Bá Kiến Xuân tóc đỏ thì được miêu tả như điển hình của bọn lưu manh từng bước tiến lên địa vị cao trong xã hội thượng lưu

- Khi miêu tả nhân vật, Vũ Trọng Phụng sử dụng nhiều bút pháp ngoại hiện : nhân vật không mấy khi hiện lên qua nội tâm, dòng suy nghĩ mà qua của chỉ, hành động để bật lên tính chất lố lắng, kệch cỡm Bà phó Đoan lúc nào cũng rêu rao về việc thủ tiết, nhưng không bỏ qua cơ hội "dâm", luôn muốn tiếp xúc với phường cưỡng bức, dâm loạn như tay bác sĩ cưỡng hiếp bệnh nhân, Xuân tóc đỏ đến cách phục sức của bà cũng mang tính chất hài hước : sự hở hang thái quá đối với một góa phụ thượng lưu, những trang phục Âu hóa kệch cỡm không phù hợp Hay Xuân tóc đỏ đã bước chân vào thế giới trưởng giả nhưng vẫn nói tục "mẹ kiếp", "thế thì được nước mẹ gì?" với những hành động của một thằng lưu manh, nhìn trộm bác gái tắm, phụ nữ thay đồ, "sờ soạng", "ôm xốc lấy", "phóng tay" Nghị Hách thì nhà văn lần theo dấu vết của từng bước tính toán của hắn, những hành động và lừoi nói tráo trở, hắn sẵn sang làm bất

cứ việc gì mà hắn thích, có lợi cho hắn như cướp của, vu khống, giết người

- Vũ Trọng Phụng thường xuyên sử dụng thủ pháp phóng đại, tô đạm nhân vật, làm cho nhân vật mới lạ so với nguyên mẫu, tuy nhiên đó là sự phóng đại hợp lí

để khái quát lên bản chất của những nhóm người, lớp người có chung hoàn cảnh, tư tưởng, lối sống

b Nghệ thuật lựa chọn chi tiết, xây dựng cốt truyện :

- Vũ Trọng Phụng thành công trong việc lựa chọn chi tiết và xây dựng cốt truyện giàu kịch tính, hài hước, châm biếm sắc sảo, ông hay lấy từ cuộc sống những yếu tố ngẫu nhiên, bất thường để thể hiện cái lố lăng mà đôi khi chính người văn không giải thích được,nên đã mượn tới lời phán của các thày bói, thày tướng dự báo số phận con người : như Xuân tóc đỏ xuất thân chỉ là một thằng bán thuốc lậu, nhặt ban quần, vậy mà từ cuộc gặp gỡ với bà phó Đoan dâm đãng, nó tham gia vào thế giới thượng lưu, hại danh tiếng của Tuyết và đàng hoàng thành rể của cụ cố Hồng, vo tình giết cụ cố cha của cụ cố Hồng mà trở thành ân nhân với gia đình, đoạn trích "Hạnh phúc của một tang gia" đã tạo nên tình huống độc đáo để lần kượt từng nhân vật trong gia đình Văn Minh bộc

lộ sự xấu xa,toan tính của mình

- Các chi tiết Vũ Trọng Phụng chọn đều rất toàn diện, tự nhiên, phù hợp với nhân vật : vừa có yếu tố ngoại hình, vừa có cử chỉ, hành động, lời nói Thể hiện tài quan sát, tưởng tượng vượt trội

c Khả năng tổng hợp lớn về mặt thể loại và các sắc thái thẩm mĩ :

+ Về mặt thể loại :

- Tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng trọng giàu kịch tính và chất phóng sự : kịch tính ở chỗ xây dựng được tình huống nghệ thuật, sự kiện này chưa qua, sự kiện khác đã tới, gây căng thẳng cho người đọc Vũ Trọng Phụng tạo sự thu hút tới độc giả bằng nhiều cách, nhiều ngón nghề, đôi khi pha tạp cả chất trinh thám

- Ông là người có ý thức trong việc : đưa thờ sự vào tiểu thuyết và tiểu thuyết