Xạ Trị điều Trị Bệnh Lý Mắt Liên Quan Tuyến Giáp

08:47 AM 18/05/2021 Bệnh lý mắt liên quan đến tuyến giáp ( Thyroid Eye Disease - TED) là một dạng viêm của các mô xung quang mắt ở các bệnh nhân có bệnh lý tuyến giáp. Bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp thường xảy ra ở bệnh nhân cường giáp tự miễn (tuyến giáp hoạt động quá chức năng), nhưng có thể xảy ra với bệnh nhân suy giáp hoặc bình giáp. Nguyên nhân chưa được rõ ràng nhưng nó được cho là có liên quan đến cơ chế tự miễn dịch của các nguyên bào sợi (fibroblasts) trong ổ mắt Sự tăng sinh các tế bào lympho ưu thế dòng T, các quá trình viêm và tích tụ các phân tử Glycosaminoglycans ở các mô hậu nhãn cầu làm cho thể tích các cơ vận nhãn, mô mỡ và mô liên kết ở đó tăng lên theo thời gian. Những biến đổi này đẩy nhãn cầu về phía trước, dẫn đến chứng lồi mắt, nghiêm trọng có thể gây cản trở chức năng của các cơ vận nhãn và thần kinh thị giác, ảnh hưởng tới thị lực của bệnh nhân.

Có khoảng 3-5% bệnh nặng với các cơn đau dữ dội, loét giác mạc hoặc chèn ép thần kinh thị giác. Bệnh thường gặp ở nữ giới hơn nam giới, tỷ lệ mắc hàng năm là 16/100.000 ở nữ và 3/100.000 ở nam. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc bệnh gấp 7,7 lần.

Các biểu hiện bệnh thường gặp?

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh lý liên quan tuyến giáp là chứng lồi mắt và sưng nề các mô xung quanh mắt, co rút mi mắt.

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp: lồi mắt, sưng nề mô xung quanh mắt và co rút mi mắt

Một số bệnh nhân có thể không nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào về mắt, số khác thì có thể bị kích ứng mắt, chảy nước mắt (tăng nặng hơn khi tiếp xúc với không khí lạnh, gió hoặc ánh sáng chói), cảm thấy khó chịu đau tức mắt, hoặc nhìn mờ, nhìn đôi. Thông thường có một giai đoạn bệnh hoạt động kéo dài 2 năm, sau đó là giai đoạn không hoạt động. Bệnh có thể ổn định, ít thay đổi trong nhiều năm nhưng cũng có trường hợp tăng nặng hơn hay thuyên giảm đi theo thời gian.

Điều trị bệnh mắt liên quan tuyến giáp?

Về điều trị cần kết hợp nhiều phương pháp tùy theo tính chất và giai đoạn bệnh:

Điều trị bệnh lý tuyến giáp: Phẫu thuật tuyến giáp, dùng thuốc kháng giáp

Điều trị triệu chứng: dùng dụng cụ che chắn mắt, nhỏ nước mắt nhân tạo, thuốc mỡ bôi trơn, nằm nghiêng đầu khi ngủ để giảm các triệu chứng về mắt.

Điều trị bằng thuốc (Prednisolone), xạ trị hay phẫu thuật giảm chèn ép hốc mắt.

Một số lời khuyên cho bệnh nhân bị bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp

Phẫu thuật mắt ít khi được thực hiện để điều trị ban đầu, thường chỉ áp dụng cho các trường hợp bệnh nghiêm trọng mà điều trị bằng thuốc hay xạ trị đã thất bại, thị lực bị đe dọa hoặc chỉ để chỉnh sửa về mặt thẩm mỹ cho bệnh nhân mắt lồi nghiêm trọng. Các bệnh nhân nhẹ thường tự ổn định và thuyên giảm triệu chứng khi chức năng tuyến giáp về mức bình thường. Người bệnh cũng nên bỏ thuốc lá để làm giảm nguy cơ mắc cũng như mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Xạ trị điều trị bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp

Xạ trị nhắm đến các tế bào viêm ở hậu nhãn cầu, các tế bào trong cơ chế tự miễn gây ra lồi mắt. Dùng liều xạ trị thấp kết hợp với uống steroid cho hiệu quả tốt ở những bệnh nhân bị bệnh mức độ trung bình đến nặng. Tỷ lệ đáp ứng với xạ trị khá cao, đạt 88-95%. Việc kết hợp xạ trị và uống steroid được chứng minh là hiệu quả hơn dùng xạ trị hoặc dùng steroid đơn thuần. Nghiên cứu của Matthiesen và cộng sự đã báo cáo trên 211 bệnh nhân Graves được xạ trị ổ mắt từ năm 2000-2010. Kết quả là 97% bệnh nhân đạt ổn định bệnh, và cải thiện triệu chứng được ghi nhận là 84%. Đặc biệt, có đến 98% bệnh nhân không cần phải sử dụng thuốc steroid mà trước đó đã phải phụ thuộc nó trong điều trị.

Thể tích chiếu xạ là cả 2 bên mắt, bao gồm toàn bộ chiều dài của các cơ vận nhãn, sử dụng 2 trường chiếu bên đối nhau với kỹ thuật tách chùm tia, tâm đặt ở vài mm phía sau thủy tinh thể để giữ an toàn cho thủy tinh thể. Liều xạ trị thường được sử dụng là 20Gy chia làm 10 lần, mỗi ngày điều trị một lần, 5 ngày một tuần, kéo dài trong 2 tuần. Có một số bằng chứng cho thấy liều thấp hơn cũng có thể đạt kết quả tốt.

Kế hoạch xạ trị của bệnh nhân bị bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp, sử dụng 2 trường chiếu bên đối nhau

Tác dụng phụ của xạ trị như thế nào?

Tác dụng phụ cấp: các tác dụng phụ cấp tính có thể gặp trong hoặc sau xạ trị vài tuần. Nó thường là các triệu chứng nhẹ, tạm thời và xu hướng tự hết. Tuy nhiên một số ca có tác dụng phụ cấp tính nghiêm trọng có thể chuyển sang biến chứng muộn. Các biểu hiện ban đầu có thể là kích ứng mắt nhẹ, kèm theo khô mắt hoặc đỏ mắt.

Tác dụng phụ muộn: có thể xuất hiện sau khi kết thúc xạ trị 3 tháng. Các tác dụng phụ muộn ít gặp hơn nhưng chúng có thể xuất hiện vĩnh viễn và khó hồi phục, thậm chí trở thành mãn tính. 10-20% khả năng hình thành đục thủy tinh thể. Hiếm gặp hơn có thể gây tổn thương võng mạc hoặc dây thần kinh thị giác. Một khả năng rất hiếm xảy ra là xuất hiện ung thư thứ 2 ở mắt sau nhiều năm do xạ trị.

Như chúng ta biết, các triệu chứng ở mắt liên quan đến bệnh lý tuyến giáp thường gặp trong thực tiễn lâm sàng. Có nhiều phương pháp điều trị, tuy nhiên chúng ta cần đánh giá đúng tình trạng bệnh, mức độ, giai đoạn của bệnh và đưa gia lựa chọn điều trị phù hợp, mang lợi lợi ích cho người bệnh. Trong số đó, xạ trị ổ mắt kết hợp steroid là một lựa chọn an toàn, giúp giảm liều lượng và thời gian sử dụng corticoid, cũng như cải thiện được nhanh chóng các triệu chứng về mắt, đặc biệt là lồi mắt, một triệu chứng điển hình và gây khó chịu cho người bệnh.

Bệnh nhân cải thiện triệu chứng lồi mắt, phù quanh mắt và lác mắt do cường giáp trước (A) và sau (B) điều trị bằng xạ trị và corticosteroid

Khoa Xạ trị - Xạ phẫu, Viện Ung thư, Bệnh viện TƯQĐ 108 đã tiến hành xạ trị thường quy cho một số bệnh nhân bị bệnh lý mắt liên quan đến tuyến giáp đạt kết quả khá khả quan với tác dụng phụ tối thiểu.

Bệnh nhân có nhu cầu tư vấn và điều trị bệnh lý mắt liên quan tuyến giáp bằng xạ trị xin vui lòng liên hệ theo địa chỉ: Khoa Xạ trị - Xạ phẫu, Tầng hầm B2 Tòa nhà Trung tâm, Viện Ung thư, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Số 1 Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng, Hà Nội. Điện thoại: 024.62784163.

Website: http://benhvien108.vn/gioi-thieu-khoa-xa-tri-xa-phau.htm

Fan page: https://www.facebook.com/xatri108.

Người viết

BSCK1 Nguyễn Xuân Kiên

Khoa Xạ trị –Xạ phẫu, Viện Ung thư Bệnh viện TWQĐ 108

Nguồn:

https://www.targetingcancer.com.au/treatment-by-cancer-type/ benign-disease/thyroid-eye-disease/

Perez and Brady’s principles and practice of radiation oncology / [edited by] Edward C. Halperin, David E. Wazer, Carlos A. Perez, Luther W. Brady, 2018, section III, part N.