Zo Geef Je Littekens Geen Kans - Dr. Jetske Ultee

Zijn littekens altijd blijvend? Kun je ze ‘wegsmeren’ of voorkomen? Bijna dagelijks krijg ik vragen over littekens. Hoe een litteken er uiteindelijk uit gaat zien, hangt af van je huidtype, leeftijd en de locatie van het litteken. Er zijn een paar methodes die kunnen helpen om het litteken zo goed mogelijk te laten herstellen.

Een ongeluk zit in een klein hoekje … Je huid kan zomaar beschadigd raken en als die niet goed geneest of de wond wat dieper ligt, kan dit tot een litteken leiden. Waar moet je dan rekening mee houden en hoe verzorg je het beste je litteken? Ik deel mijn tips graag met je.

Littekens: heel kort samengevat

Bijna geen enkel litteken is hetzelfde, zelfs niet bij dezelfde persoon. Een litteken ontstaat na een verwonding van de huid, wanneer deze zich gaan herstellen. Tijdens dit genezingsproces wordt er onder meer bindweefsel (collageen) in de huid gevormd. Als het proces normaal verloopt, zal de huid zich mooi herstellen en zal littekenweefsel nauwelijks zichtbaar zijn. Wordt de genezing echter verstoord, dan kunnen littekens duidelijk achterblijven. Er zijn verschillende soorten littekens: • Atrofisch litteken: Een litteken dat beneden de oppervlakte van de omringde huid ligt. Dit soort littekens zie je vaak bij mensen die last hebben (gehad) van acne of waterpokken. • Hypertrofisch litteken: Dit is een verdikt en verheven litteken dat zich niet uitbreidt buiten de plaats van de oorspronkelijke verwonding. Het litteken ontstaat binnen enkele weken na de verwonding. Dit litteken kan uiteindelijk minder zichtbaar worden, maar dat kan wel een paar jaar duren. • Keloïd: Dit is ook een verdikt en verheven litteken dat zich uitbreidt buiten de plaats van de oorspronkelijke verwonding. In tegenstelling tot een hypertrofisch litteken kan het even duren voordat dit litteken ontstaat. Keloïd kan overigens ook ontstaan op het moment dat er geen beschadiging is geweest aan de huid.

Deze factoren spelen een rol

Je huidtype kan invloed hebben op het soort litteken dat ontstaat. Mensen met een getinte huid hebben bijvoorbeeld meer kans op keloïd en hyperpigmentatie (donkere verkleuring) bij het litteken. Mensen met een lichte huid hebben eerder kans op roodheid, hypopigmentatie (lichtere verkleuring) en hypertrofische littekens. Leeftijd is ook een belangrijke factor. Naarmate je ouder wordt, duurt het langer dat wonden genezen. Hoewel een jongere huid sneller geneest, kan deze ook te veel nieuw weefsel aanmaken, waardoor er grotere en dikkere littekens kunnen achterblijven. Daarnaast is de plaats van de verwonding bepalend voor het ‘eindresultaat’. Littekens op de huid boven gespierde en beweeglijke lichaamsdelen kunnen zichtbaarder blijven, omdat het weefsel hier sneller uitrekt. Complicaties zoals infecties kunnen de wondgenezing bemoeilijken, waardoor de kans op een abnormaal litteken toeneemt.

Extra opletten met zonlicht

Een litteken blijft zeker een jaar zeer gevoelig voor zonlicht! Smeer je daarom goed in of bescherm het littekengebied met kleding. Als je je hier niet aan houdt, heb je echt hele grote kans dat het littekenweefsel donker zal gaan verkleuren en daardoor flink zichtbaar blijft.

Bestaat er een speciale littekencrème?

Er is veel onderzoek gedaan naar speciale littekencrèmes, maar er bestaat weinig bewijs dat deze werken. Je kunt een gewone verzorgende crème gebruiken die de huid en het littekenweefsel soepel houdt, waardoor het litteken wat minder zichtbaar kan worden. Ook smeren met vitamine A-zuur kan de wondgenezing versnellen en littekenvorming na een ingreep verminderen. Begin als het mogelijk is al enkele weken voor een operatie met smeren en overleg dit altijd met je behandelend arts. Siliconengel of siliconenpleisters geven de beste resultaten. Siliconen kunnen in de vorm van een gel of pleister op de beschadigde huid aangebracht worden. Ze lijken onder andere de elasticiteit, kleur, gladheid, roodheid en pigmentatie van het uiteindelijke litteken te kunnen verbeteren. Hoe siliconen precies werken is nog niet helemaal duidelijk, maar ze kunnen de beschadigde huid afsluiten en het vochtgehalte op pijl houden, zodat de huid uiteindelijk beter en mooier kan genezen.

Wat kun je zelf doen aan je littekens?

Het is belangrijk dat siliconen zo snel mogelijk na het sluiten van de wond worden aangebracht. Hoe lang je dit moet doen, hangt af van het genezingsproces: een diepere wond zal langer de tijd nodig hebben. De behandelduur kan variëren van een maand tot wel een jaar. Houd er verder rekening mee dat een siliconengel of -pleister minstens twaalf uur per dag op de huid moet blijven zitten. Niet alleen siliconen kunnen de huid hydrateren en afsluiten. In principe zou een ‘normale’ moisturizer dit ook kunnen doen. Een goede moisturizer bevat ingrediënten die voorkomen dat de huid vocht verliest (dus afsluiten) zoals een siliconensoort, maar bevat ook stoffen die huid beschermen tegen uitdroging, zoals glycerine. Mocht een moisturizer alleen laatstgenoemde ingrediënten bevatten, dan bestaat de kans dat de huid alsnog uitdroogt omdat het vocht niet in de huid wordt gesloten.

Litteken behandelen? Dit is er mogelijk

Na twee tot drie maanden na de verwonding is je litteken op zijn lelijkst. Schrik daar niet van! Erfelijke factoren, je levensstijl en je huidskleur kunnen ook invloed hebben op de vorming van een litteken. Volgens recente inzichten is het niet altijd nodig om te wachten tot een litteken ‘volgroeid’ is. Wel is het zo dat een litteken nog wel verbetert tot een jaar na ontstaan. Wacht daarom minimaal een jaar om te zien hoe je litteken er uitziet. Wil je er wat aan laten doen? Er zijn verschillende cosmetische behandelingen waarvan bekend is dat ze het uiterlijk van een litteken kunnen verbeteren: • Gefractioneerde CO2-laser Deze behandeling zorgt, heel kort gezegd, voor de aanmaak van nieuwe huid. Met name bij atrofische littekens door acne worden goede resultaten behaald. Zelfs al na één behandeling kan het litteken verbeteren. Meerdere behandelingen kunnen het effect versterken, maar de kans op bijwerkingen wordt dan ook groter. • Nd: YAG laser Dit type laser kan goede resultaten geven bij zowel hypertrofische littekens als keloïd. • PDL (pulsed dye laser) Deze behandeling laat goede resultaten zien bij zowel hypertrofische littekens als keloïd. Deze laser komt echter iets minder diep in de huid. Voor het verbeteren van de souplesse van het litteken kan meer effect behaald worden met de Nd: YAG laser. • Corticosteroïden Het inspuiten van corticosteroïden zorgt onder andere voor de afbraak van collageen in het litteken. Dit zal de structuur van het litteken verbeteren. Deze behandeling kan worden ingezet bij hypertrofische littekens en keloïd. Helaas bestaan er wel bijwerkingen als pijn en veranderingen in pigmentatie na het inspuiten. • Cryotherapie Bij deze therapie wordt het litteken ‘koudgemaakt’ door middel van vloeibare stikstof in de diepere lagen van het litteken. Dit zal uiteindelijk voor afbraak van collageen zorgen. De behandeling is vooral geschikt voor de wat grotere, dikkere littekens.

Litteken behandelen in het Skincare Centre

Voor laser- en OPL-behandelingen kun je ook terecht in mijn Skincare Centre. Wij werken onder andere met de Cynosure Icon erbium: glass 1540 nm. Deze gefractioneerde laser zorgt voor collageenaanmaak en verstrakking van de huid, waardoor atrofische littekens kunnen verbeteren. De bodem komt als het ware omhoog en de wanden van het litteken trekken meer naar elkaar toe. Ook behandelingen met OPL (lichtpulsen met pieken op 532 nanometer en 800-1064 nanometer) kunnen littekens minder zichtbaar maken. Vooral de huidverkleuringen (post-inflammatoire hyperpigmentatie ofwel pigmentvorming door ontstekingsreacties na bijvoorbeeld wondjes of acne) en roodheid verbeteren hierdoor.

Wat is geschikt voor jouw litteken?

Mocht je een litteken cosmetisch willen laten behandelen, laat je dan informeren door een bekwame huiddeskundige of arts. Aan de hand van jouw huidbeeld kan bepaald worden óf en welke behandeling het meest geschikt is.

Wetenschappelijk onderzoek

Er is veel onderzoek gedaan naar littekens. Je kunt meer lezen in het wetenschappelijke artikel Topical treatments for hypertrophic scars (JAAD, 2006) en een abstract van het effect van vitamine A-zuur bij littekens.

Dr. Jetske Ultee, onderzoeksarts cosmetische dermatologie

Bronnen Topical treatments for hypertrophic scars Pretreatment of photoaged forearm skin with topical tretinoin accelerates healing of full-thickness wounds

Lees ook de blogs – Wat kun je doen aan littekens? (1) – Wat kun je doen aan littekens? (2) – Hulp bij de keuze van je moisturizer – Een alternatief voor een facelift (of toch niet…) – Het zonnetje laat zich duidelijk zien – Laserbehandelingen en crèmes