Bài 7: VÔ GIÁN DUYÊN (ANANTARAPACCAYA) | HỌC để TU

TÀI LIỆU HỌC ABHIDHAMMA

BỘ VỊ TRÍ (PAṬṬHĀNA) GIẢNG GIẢI

                                  Bài 7:

                       VÔ GIÁN DUYÊN

                 (ANANTARAPACCAYA)

Duyên trùng: liên tiếp duyên (samanantarapaccaya), vô gián cận y duyên (anantarūpanissayapaccaya), vô hữu duyên (natthipaccaya), ly khứ duyên (vigatapaccaya).

1. Ý nghĩa duyên :

Vô gián (anantara) có nghĩa là liên tiếp, không gián đoạn, không cách khoảng, câu Pāli giải “natthi yesaṃ antaran’ ti anantarā”.

Vô gián duyên (anantarapaccaya) tức là pháp trợ duyên bằng cách tiếp nối nhau, không gián đoạn. Như Pāli giải “anantarabhāvena upakāro dhammo’ ti anantarapaccayo“.

Thí dụ, trong lộ trình tâm sanh (cittavīthi), tâm khai ngũ môn trợ sanh tâm ngũ song thức bằng cách vô gián duyên, tâm ngũ song thức trợ tâm tiếp thâu, tâm tiếp thâu trợ tâm thẩm tấn, tâm thẩm tấn trợ tâm đoán định… bằng cách vô gián duyên.

Nói tóm lại, bất cứ trường hợp nào trong dòng tư tưởng, sát na trước diệt trợ sanh sát na kế sau đều là cách vô gián duyên.

Cũng nên nhận định rằng vô gián duyên chỉ là trường hợp danh trợ danh, kế tục sát na.

1. Chi pháp tổng quát :

Năng duyên : 121 tâm + 52 Sở hữu, kể sát na tâm sanh trước (trừ tâm tử bậc tứ quả).

Sở duyên : 121 tâm + 52 Sở hữu, kể sát na sanh sau (kể cả tâm tử bậc tứ quả).

Địch duyên : 7 loại sắc pháp : sắc nghiệp tái tục…

III. Nhận xét duyên :

Trạng thái duyên : sanh lên hưởng cảnh liền liền.

Giống duyên : giống vô gián.

Thời duyên : thời quá khứ.

Mãnh lực : trợ sanh.

1. Câu yếu tri :

Vô gián duyên luận theo tam đề thiện có được 7 câu yếu tri :

1. Pháp thiện trợ pháp thiện bằng vô gián duyên (kusalo dhammo kusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Pháp thiện sát na trước trợ pháp thiện sát na sau bằng vô gián duyên.

Tâm thuận thứ trợ tâm chuyển tộc hoặc tâm dũ tịnh bằng vô gián duyên.

Tâm chuyển tộc hay tâm dũ tịnh trợ tâm đạo bằng vô gián duyên.

Trường hợp câu 1 nầy chi pháp là 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu, sát na trước trợ 37 thiện + 38 Sở hữu hợp sát na sau.

Có trong thời bình nhật, cõi hữu tâm, 4 phàm và 3 quả hữu học, lộ ngũ và lộ ý.

2. Pháp thiện trợ pháp vô ký bằng vô gián duyên (kusalo dhammo abyākatassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Tức là đổng lực thiện cuối lộ tâm trợ cho tâm na cảnh hoặc tâm hộ kiếp bằng vô gián duyên.

Hoặc như tâm đạo trợ tâm quả siêu thế trong lộ đắc đạo.

Hoặc như tâm thuận thứ trợ tâm quả siêu thế cảu vị hữu học trong lộ nhập thiền quả.

Hay khi xuất thiền diệt thì tâm thiện phi tưởng phi phi tưởng xứ sẽ trợ tâm quả siêu thế sanh lên.

Chi pháp câu yếu tri 2 là 37 thiện + 38 Sở hữu, sát na trước trợ 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế + 38 Sở hữu, sát na sau.

Có trong thời bình nhật, cõi hữu tâm, 11 người (trừ bậc vô học), lộ ngũ môn và lộ ý môn.

3. Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện bằng vô gián duyên (akusalo dhammo akusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Tức là đổng lực bất thiện sát na trước trợ đổng lực bất thiện sát na sau.

Chi pháp câu yếu tri 3 là 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước, trợ cho 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.

Có trong thời bình nhật, cõi hữu tâm, 4 người phàm và 3 quả hữu học, lộ ngũ môn và lộ ý thông thường.

4. Pháp bất thiện trợ pháp vô ký bằng vô gián duyên (akusalo dhammo abyākatassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Tức là đổng lực bất thiện sát na chót trợ cho tâm na cảnh hay tâm hộ kiếp sanh kế sau.

Chi pháp câu yếu tri 4 là 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lực chót, trợ 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, + 35 Sở hữu, tâm sanh kế đó.

Có trong thời bình nhật, 30 cõi hữu tâm, 4 phàm và 3 quả hữu học, lộ ngũ môn và lộ ý thông thường.

5. Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng vô gián duyên (abyākato dhammo abyākatassa dhammassa anantara-paccayena paccayo).

Tức là sát na tâm quả sanh trước trợ sát na tâm quả sanh kế sau.

Hoặc sát na tâm tố sanh trước trợ sát na tâm tố sanh kế sau.

Hoặc sát na tâm quả sanh trước trợ sát na tâm tố sanh kế sau.

Hoặc sát na tâm tố sanh trước trợ sát na tâm quả sanh kế sau.

Chi pháp câu yếu tri 5 là 72 tâm vô ký + 38 Sở hữu, sát na trước, trợ chỏ 72 tâm vô ký + 38 Sở hữu, sát na sau.

Có trong 3 thời, 30 cõi hữu tâm, 4 phàm và 4 người quả, lộ tâm nói chung.

6. Pháp vô ký trợ pháp thiện bằng vô gián duyên (abyākato dhammo kusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Tức là sát na khai ý môn hay sát na đoán định trợ cho sát na đổng lực thiện thứ nhất.

Chi pháp câu yếu tri 6 là tâm khai ý môn + 11 Sở hữu trợ cho 8 đại thiện + 36 Sở hữu, sát na đầu tiên.

Có trong thời bình nhật, 30 cõi hữu tâm, 4 phàm và 3 quả hữu học, lộ ngũ môn và lộ ý môn.

7. 7. Pháp vô ký trợ pháp bất thiện bằng vô gián duyên (abyākato dhammo akusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo).

Tức là sát na khai ý môn hay sát na đoán định trợ cho sát na đổng lực bất thiện thứ nhất.

Chi pháp câu yếu tri 7 là tâm khai ý môn + 11 Sở hữu trợ cho 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lực đầu tiên.

Có trong thời bình nhật, 30 cõi hữu tâm, 4 phàm và 3 quả hữu học, lộ ngũ và lộ ý thông thường.

1. Duyên hiệp lực (sabhāga) :

Vô gián duyên có 6 duyên hiệp lục :

1. Liên tiếp duyên (7 câu) trùng duyên gốc.
2. Vô gián cận y duyên (7 câu) trùng duyên gốc.
3. Vô hữu duyên (7 câu) trùng duyên gốc.
4. Ly khứ duyên (7 câu) trùng duyên gốc.
5. Trùng dụng duyên (7 câu) trùng duyên gốc.
6. Vô gián nghiệp duyên (7 câu) trùng duyên gốc.

Nói theo câu yếu tri như sau :

1. Vô gián duyên “thiện trợ thiện”, có 5 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu (trừ sát na chót) → 37 thiện + 38 Sở hữu (trừ sát na đầu).
• Vô gián cận y duyên : 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu (trừ sát na chót) → 37 thiện + 38 Sở hữu (trừ sát na đầu).
• Vô hữu duyên : 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu (trừ sát na chót) → 37 thiện + 38 Sở hữu (trừ sát na đầu).
• Ly khứ duyên : 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu (trừ sát na chót) → 37 thiện + 38 Sở hữu (trừ sát na đầu).
• Trùng dụng duyên : 17 thiện hiệp thế + 38 Sở hữu (trừ sát na chót) → 37 thiện + 38 Sở hữu (trừ sát na đầu).

2. Vô gián duyên “thiện trợ vô ký”, có 5 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : 37 tâm thiện + 38 Sở hữu, sát na trước → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế, + 38 Sở hữu, sát na kế sau.
• Vô gián cận y duyên : 37 tâm thiện + 38 Sở hữu, sát na trước → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế, + 38 Sở hữu, sát na kế sau.
• Vô hữu duyên : 37 tâm thiện + 38 Sở hữu, sát na trước → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế, + 38 Sở hữu, sát na kế sau.
• Ly khứ duyên : 37 tâm thiện + 38 Sở hữu, sát na trước → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế, + 38 Sở hữu, sát na kế sau.
• Vô gián nghiệp duyên : 37 tâm thiện + 38 Sở hữu, sát na trước → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, 20 quả siêu thế, + 38 Sở hữu, sát na kế sau.

3. Vô gián duyên “bất thiện trợ bất thiện”, có 5 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước → 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.
• Vô gián cận y duyên : 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước → 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.
• Vô hữu duyên : 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước → 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.
• Ly khứ duyên : 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước → 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.
• Trùng dụng duyên : 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na trước → 12 tâm bất thiện + 27 Sở hữu, sát na sau.

4. Vô gián duyên “bất thiện trợ vô ký”, có 4 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : 12 bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lựa chót → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, + 35 Sở hữu, tâm sanh kế.
• Vô gián cận y duyên : 12 bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lựa chót → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, + 35 Sở hữu, tâm sanh kế.
• Vô hữu duyên : 12 bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lựa chót → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, + 35 Sở hữu, tâm sanh kế.
• Ly khứ duyên : 12 bất thiện + 27 Sở hữu, đổng lựa chót → 11 na cảnh, 9 quả đáo đại, + 35 Sở hữu, tâm sanh kế.

5. Vô gián duyên “vô ký trợ vô ký”, có 5 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ tâm tử A-la-hán) → 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na kế sau (luôn cả tâm tử A-la-hán).
• Vô gián cận y duyên : 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ tâm tử A-la-hán) → 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na kế sau (luôn cả tâm tử A-la-hán).
• Vô hữu duyên : 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ tâm tử A-la-hán) → 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na kế sau (luôn cả tâm tử A-la-hán).
• Ly khứ duyên : 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ tâm tử A-la-hán) → 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na kế sau (luôn cả tâm tử A-la-hán).
• Trùng dụng duyên : 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ tâm tử A-la-hán) → 52 quả, 20 tố, + 38 Sở hữu, sát na kế sau (luôn cả tâm tử A-la-hán).

6. Vô gián duyên “vô ký trợ thiện”, có 4 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực đại thiện đầu tiên + 38 Sở hữu.
• Vô gián cận y duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực đại thiện đầu tiên + 38 Sở hữu.
• Vô hữu duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực đại thiện đầu tiên + 38 Sở hữu.
• Ly khứ duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực đại thiện đầu tiên + 38 Sở hữu.

7. Vô gián duyên “vô ký trợ bất thiện”, có 4 duyên hiệp lực :

• Liên tiếp duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực bất thiện đầu tiên + 27 Sở hữu.
• Vô gián cận y duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực bất thiện đầu tiên + 27 Sở hữu.
• Vô hữu duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực bất thiện đầu tiên + 27 Sở hữu.
• Ly khứ duyên : tâm khai ý môn + 11 Sở hữu → đổng lực bất thiện đầu tiên + 27 Sở hữu.

1. Duyên tấu hợp (ghaṭanā) :

Vô gián duyên tấu hợp có 3 phần nội dung :

* Vô gián tấu hợp (anantaraghaṭnā).

* Trùng dụng tấu hợp (āsevanaghaṭanā).

* Vô gián nghiệp tấu hợp (anantarakammaghaṭanā).

Ba phần nầy gọi chung là vô gián linh tinh tấu hợp (anantarapakiṇṇakaghaṭanā).

Chi tiết nội dung tấu hợp như sau :

1. “Vô gián tấu hợp”, có chi pháp là 121 tâm + 52 Sở hữu, sát na vừa diệt ngoại trừ tâm tử A-la-hán → 121 tâm + 52 Sở hữu, sát na sanh kế sau kể cả tâm tử A-la-hán.

Với chi pháp nầy có được 5 duyên tấu hợp là vô gián duyên, liên tiếp duyên, vô gián cận y duyên, vô hữu duyên, ly khứ duyên.

Tấu hợp đủ 7 câu yếu tri là thiện trợ thiện, thiện trợ vô ký, bất thiện trợ bất thiện, bất thiện trợ vô ký, vô ký trợ vô ký, vô ký trợ thiện, vô ký trợ bất thiện.

2. “Trùng dụng tấu hợp”, có chi pháp là 47 tâm đổng lực hiệp thế + 52 Sở hữu, sát na vừa diệt (trừ cái đổng lực chót) → 67 tâm đổng lực + 52 Sở hữu, sát na kế sau (trừ cái tâm đổng lực đầu tiên, trừ 20 tâm quả siêu thế).

Với chi pháp nầy có 6 duyên tấu hợp là vô gián duyên, liên tiếp duyên, vô gián cận y duyên, vô hữu duyên, ly khứ duyên, trùng dụng duyên.

Tấu hợp được 3 câu yếu tri là thiện trợ thiện, bất thiện trợ bất thiện, vô ký trợ vô ký.

3. “Vô gián nghiệp tấu hợp”, có chi pháp là Sở hữu tư trong tâm đạo vừa diệt → 20 tâm quả siêu thế + 36 Sở hữu, sát na sanh kế tâm đạo.

Với chi pháp nầy có 6 duyên tấu hợp là vô gián duyên, liên tiếp duyên, vô gián cận y duyên, vô hữu duyên, ly khứ duyên, vô gián nghiệp duyên.

Tấu hợp được 1 câu yếu tri là thiện trợ vô ký.

Dứt vô gián duyên.

********

Chia sẻ:

• X
• Facebook

Thích Đang tải...

Có liên quan