BÀN VỀ LỜI DẠY CỦA ĐỨC KHỔNG TỬ

December 18, 2006

“Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên. Đã công bằng thì không nghèo, đã hoà mục thì không thiếu, lòng dân đã yên thì không sợ nghiêng đổ” (Khổng Tử).“Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên. Đã công bằng thì không nghèo, đã hoà mục thì không thiếu, lòng dân đã yên thì không sợ nghiêng đổ” (Khổng Tử).

Bất công là mầm họa

Thời Chiến Quốc, Trung Sơn là nước nhỏ. Một hôm vua Trung Sơn mở tiệc thết đãi danh sĩ trong nước. Tư Mã Tử Kỳ được dự nhưng không được chia món canh thịt dê. Tử Kỳ tức giận, bèn bỏ trốn sang nước Sở, xui vua Sở đánh Trung Sơn. Nước Sở là cường quốc, đánh chiếm nước Trung Sơn dễ như trở bàn tay. Nước Trung Sơn bị đánh phá, vua Trung Sơn phải bôn đào. Khi vua chạy trốn, thấy có hai người cầm cây qua (một loại vũ khí) đi theo phía sau. Vua Trung Sơn hỏi: “Các ngươi theo ta làm gì?”. Hai người này đáp: “Khi xưa cha chúng tôi khi sắp chết đói được nhà vua ban cho một vò thức ăn mà khỏi chết đói. Khi sắp mất cha chúng tôi dặn phải lấy tính mạng bảo vệ nhà vua”. Vua Trung Sơn nghe xong, ngẩng mặt lên trời mà than rằng: “Oán hận bất kỳ nông sâu đều tổn thương lòng người. Ta vì một bát canh thịt dê mà mất nước, vì một vò thức ăn mà được hai bậc nghĩa sĩ!”.

Người xưa có câu: “Một miếng giữa đàng bằng một sàng xó bếp”, một chén canh thịt dê nếu bỏ tiền ra mua chẳng đáng là bao, Tư Mã Tử Kỳ ở nhà có thể mua cả con dê mà chén một mình, nhưng được nhà vua chia phần thì lại rất quan trọng. Mời đến dự tiệc mà lại không được chia canh thịt dê, trong khi người khác lại được, có khác nào sỉ nhục người ta trước đám đông. Tư Mã Tử Kỳ oán vua Trung Sơn là phải. Nếu Tử Kỳ được nhà vua tôn trọng, chia phần bình đẳng như mọi người, canh ít chia ít, canh nhiều chia nhiều, nửa chén cũng được chớ không cứ gì phải đầy chén, thì đã không xảy ra cái họa Sở diệt Trung Sơn.

Thấm nhuần bài học cổ nhân để lại, tại kỳ họp Hội đồng Chính phủ cuối năm 1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh một lần nữa nhấn mạnh:

“ Một việc nữa rất quan trọng mà làm chưa tốt, là công tác lưu thông phân phối. Có khi vật tư, hàng hoá không thiếu, mà phân phối không đúng, thì gây ra căng thẳng không cần thiết. Trong công tác lưu thông phân phối, có hai điều quan trọng phải luôn luôn nhớ :

– “Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng ;

– Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên ”.

Ở cấp dưới, ở cơ sở, có những nơi cán bộ phụ trách không tốt, thiếu tinh thần phục vụ nhân dân, làm những điều xấu xa. Những điều ấy, quần chúng đều biết. Nhưng chúng ta còn thiếu kiểm tra chặt chẽ”.

Cho nên, đối xử bất công làm cho lòng người oán hận là gây ra cái mầm họa về sau vậy.

Giàu chưa hẳn lòng dân đã yên

Vua Trang Vương nước Kinh muốn đánh nước Trần, sai người sang dò. Người ấy về nói: “Nước Trần không nên đánh”. Trang vương hỏi: “Tại làm sao?”. Người ấy thưa rằng: “Nước Trần thành cao, hào sâu, kho tàng súc tích nhiều”. Triều thần có người tên Ninh Quốc nói: “Như thế thì nước Trần nên đánh lắm. Nước Trần vốn là nước nhỏ, mà kho tàng súc tích nhiều thì chắc là thuế má nặng. Thuế má nặng thì tất dân oán vua. Thành cao, hào sâu thì phục dịch nhiều. Phục dịch nhiều, thì tất dân kiệt sức. Nếu ta đem quân sang đánh, tất lấy được Trần”. Vua Trang Vương nghe lời, cất quân đánh, quả lấy được nước Trần.

(Lã Thị Xuân Thu)

Rõ ràng nước Trần của cải đầy kho, thành cao hào sâu, tưởng đâu giàu có thì dân chúng yên ổn, không ngờ lòng dân oán hận, kiệt sức vì nhà vua không biết khoan sức dân. Do đó nước Trần tuy giàu có nhưng lòng dân không yên thì vẫn bị mất nước.

Công bằng thì không nghèo

Vua Huệ Vương nước Ngụy hỏi Thập Bì rằng: “Ngươi nghe người ta cho quả nhân là thế nào”?

Thập Bì thưa: “Thần nghe người ta cho nhà vua là nhân từ và hay gia ơn lắm.”

Vua vui mừng hớn hở nói rằng: “Như thế thì cái công đức của quả nhân được đến thế nào”?

Thập Bì nói: “Cái công đức ấy rồi đến mất nước”.

Vua ngạc nhiên hỏi: “Nhân từ và hay gia ơn là làm việc thiện, mà làm việc thiện đến nỗi mất nước là nghĩa thế nào”?

Thập Bì thưa: “Vua mà nhân từ thì bất nhẫn trừng phạt; vua hay gia ơn, thì chỉ thích ban thưởng. Tính đã bất nhẫn, thì có kẻ tội cũng không trị; tính hay ban ơn, thì kẻ vô công cũng được thưởng. Ðến kẻ có tội không phải phạt, kẻ vô công cũng được thưởng, thì mất nước cũng không có gì là lạ”.

(Cổ học tinh hoa)

Cụ Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc bàn rằng:

“Ông vua cầm quyền một nước mà nhân đức như đàn bà, thương kẻ có tội, thưởng kẻ vô công, thì giữ sao cho trong nước trị an được. Phàm chừng các đức tính mà tăng lên quá độ, là hóa ra dở cả. Cho nên cứ cầm cân giữ mực thăng bằng phải chăng, có lý lại có tình, có ân lại có uy, thì mới là đạo trung dung được”. Thưởng phạt phân minh, lòng người yên ổn, xã hội thái bình, không vướng bận chuyện tranh giành tài lộc, dù nghèo thì vẫn có thể tập trung lo tăng gia sản xuất để thoát nghèo; ngược lại thì có nguy cơ mất nước.

Hòa mục thì không thiếu

Ba con rận hút máu một con lợn, tranh nhau ăn, đem nhau đi kiện. Một con rận khác gặp hỏi: “Ba anh kiện nhau về việc gì thế?”. Ba con rận đáp: “Chúng tôi kiện nhau vì tranh nhau một chỗ đất màu mỡ.” Con rận kia nói: “Tôi tưởng các anh chẳng nên tranh lẫn nhau làm gì . Các anh chỉ nên lo đến con dao của người đồ tể giết lợn, ngọn lửa của bó rơm thui lợn mà thôi”.

Ba con rận nghe ra, biết là dại, thôi không đi kiện nữa, cùng nhau quần tụ, làm ăn với nhau, dù no, dù đói cũng không bỏ nhau. Con lợn thành mỗi ngày một gầy, người ta không làm thịt cứ để nuôi, ba con rận nhờ thế mà no đủ mãi.

(Hàn Phi Tử)

Cụ Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc bàn rằng:

“Nhân dân một xứ mà cứ tranh giành lẫn nhau cái lợi trước mắt, không nghĩ gì đến việc lâu dài cho cả toàn thể thì trí khôn thật không bằng mấy con rận nói trong chuyện này. Tranh nhau, cãi nhau, đánh nhau, kiện nhau, thì oan oan tương kết, lợi chẳng thấy đâu, chỉ thấy hại, hại cho một mình lại hại cho cả đàn, cả lũ nữa . Sao không biết: Sâu đục cây, cây đổ thì sâu cũng chẳng còn, trùng hại vật, vật chết thì trùng cũng hết kiếp”. Sống hòa đồng, hòa mục với nhau, nhường nhịn lẫn nhau thì không sợ thiếu, thiếu cũng thành đủ vậy.

Lòng dân đã yên thì không sợ nghiêng đổ

Ðời nhà Ðường, giặc Lý Hy Liệt đã đánh được Châu Biện, kéo đến đánh huyện Hạng Thành. Quan huyện Hạng Thành là Lý Khản muốn chạy trốn. Bà huyện họ Dương nói: “Giặc đến cướp thành thì phải hết sức giữ thành, giữ mà không được thì phải liều chết với thành, nay ông lại chực trốn, là nghĩa làm sao. Bây giờ cứ mộ quân cho nhiều, khao thưởng cho to, thiếp tưởng còn có thể giữ được thành”.

Nói rồi, chính bà Huyện hội họp cả nha lệ, sĩ dân lại hiểu dụ rằng: “Quan huyện là chủ các ngươi thật, song chẳng qua chỉ ở đây độ năm, ba năm, rồi cũng thiên đi nơi khác, không liên can lắm bằng các người sinh trưởng ở đất nầy, gây dựng cơ nghiệp ở đất nầy, mồ mả ông cha cũng ở đất nầy. Vậy sống, chết, các ngươi cũng phải hết sức mà giữ lấy thành thì mới được”.

Ai nấy nghe đều cảm động, rơm rớm nước mắt và đoạn xin liều chết để cố giữ thành. Bà Huyện hạ lệnh rằng: “Ai lấy gạch đá đánh được giặc, thưởng tiền một nghìn, ai lấy gươm giáo giết được giặc, thưởng tiền một muôn”.

Tất cả được hơn một trăm người kéo nhau ra giữ thành, chống lại với giặc. Bà huyện thân đi trông nom lương thực cho quân lính. Khi giao chiến, quan Huyện phải một mũi tên, lùi về, ý không muốn đánh nữa. Bà Huyện giận nói: “Ông không ở đây, thì ai chịu liều chết? Cho ông giữ thành mà có chết nữa lại chẳng hơn chết ở xó giường ư?”

Ông Huyện nghe cảm kích, hăng hái hơn trước, lại chạy lên thành, liều đánh một trận nữa, quân giặc túng thế phải kéo đi. Huyện Hạng Thành nhờ thế được an toàn.

(Ðường Thư Liệt Nữ truyện)

Khá khen thay bà Huyện can đảm, nhờ có bà khích lệ tinh thần, giải thích rõ thiệt hơn mọi lẽ làm cho dân chúng hiểu ra rằng không có con đường nào khác là phải liều chết giữ thành. Lòng người đã định, không còn ai có ý nghĩ bỏ trốn nên Hạng Thành mới vững chắc trước sự tấn công của quan thù.

***

Ôn cố tri tân, bài học của cổ nhân để lại, Đức Khổng Tử chỉ tóm gọn trong một câu, vận dụng vào bất cứ thời điểm nào chúng ta cũng thấy không bao giờ lạc hậu, Ngài quả xứng đáng được hậu thế tôn vinh là “Vạn Đại Tôn Sư” (Thầy của muôn đời) vậy.

Tạ Phong Tần

Chia sẻ:

• Facebook
• X

Thích Đang tải...

Có liên quan