Bồ Tát – Wikipedia Tiếng Việt

Bồ tát
A relief depicting Avalokiteśvara Bodhisattva in Plaosan temple, 9th century Central Java, Indonesia.
Phạn	बोधिसत्त्व (bodhisattva)
Pali	बोधिसत्त (bodhisatta)
Miến Điện	ဗောဓိသတ် (bɔ́dḭθaʔ)
Trung	菩薩/菩提薩埵, (pinyin: púsà/pútísàduǒ), (Jyutping: pou4 saat3/pou4 tai4 saat3 do3), (Wade–Giles: p'u2-sa4)
Nhật	菩薩/菩提薩埵 (romaji: bosatsu/bodaisatta)
Hàn	보살, 菩薩 / 보리살타, 菩提薩埵 (RR: bosal / borisalta)
Sinhala	බෝධි සත්ත්ව (bodhisatva)
Thái	โพธิสัตว์ (phothisat)
Tây Tạng	བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ (jang chup sem pa)
Việt	Bồ Tát 菩薩/Bồ-đề-tát-đóa 菩提薩埵
Thông tin
Tôn kính bởi	Thượng tọa bộ, Đại thừa, Kim cương thừa, Tân thừa
Cổng thông tin Phật giáo

Bồ-tát, đầy đủ là Bồ-đề-tát-đóa, dịch ý là Giác hữu tình (覺有情) hoặc Đại sĩ (大士), là một người đang trên con đường đạt tới trạng thái giác ngộ trong Phật giáo hoặc Phật thành.[1][2]

Bồ-tát cứu giúp chúng sinh bằng hạnh Bồ-tát (Bồ-tát Maha tát). Bồ-tát thực hành ba mươi pháp Ba-la-mật-đa (theo quan điểm của Phật giáo Thượng Tọa bộ) hoặc sáu pháp Ba-la-mật-đa (theo quan điểm của phần lớn bộ phận Phật giáo Đại thừa). Trong Kinh văn Nikaya, Bồ-tát là thuật ngữ dùng để nhắc đến Phật Thích-ca Mâu-ni trước khi giác ngộ trong khi ở văn bản Đại thừa, Bồ-tát được sử dụng để gọi bất kỳ chúng sinh nào phát Bồ-đề tâm thành Phật như Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Địa Tạng, Bồ-tát Phổ Hiền.

Tu tập

[sửa | sửa mã nguồn]

Bồ-tát muốn tu tập trên con đường Bồ-tát đạo để trở thành Phật, dù cho theo Nam tông hay Bắc tông, thì cần phải có đại nguyện rộng lớn vì lợi ích của chúng sinh (được một vị Phật thụ ký) và có kiến thức Phật pháp thiện xảo như Tứ diệu đế, Duyên khởi, Nhân quả...

Phật giáo Nam tông

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo quan điểm Nam tông, để được một vị Phật thụ ký thì chúng sinh cần phải thỏa mãn tám điều kiện: (1) là con người, (2) là nam nhân, (3) hoàn thiện các điều kiện cần thiết để có thể chứng quả A-la-hán trong kiếp hiện tại, (4) gặp Phật, (5) tu sĩ tin vào thuyết Nghiệp báo hoặc là một tỳ-kheo trong thời kỳ có một vị Phật, (6) có năng lực chứng các tầng thiền định, (7) hành động công đức (có thể xả thân để có thể bảo vệ Đức Phật), (8) có ý nguyện để hoàn thành mục tiêu dù có rơi vào nghịch cảnh. Thời quá khứ về trước, Tu sĩ Sumedha (tiền thân của Phật) đã được Phật Nhiên Đăng thụ ký (Dipamkara) nhờ tám nhân trên. Bồ-tát muốn chứng quả thành Phật vì lòng đại bi (maha-karuna) muốn cứu giúp chúng sinh: "Nếu chứng đạt được Toàn Giác (là một vị Phật), Ta có thể giúp thế gian cùng với chư thiên thần cùng qua sông!".[3]

Bất kỳ Bồ-tát nào muốn tu tập thành Phật thì cần phải thành tựu ba mươi pháp Ba-la-mật trong đó có thập độ: bố thí, trì giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, nhẫn nhục, chân thật, quyết định, bác ái, xả và ba cấp độ: hạ, trung và thượng.

Phật giáo Đại thừa

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo quan điểm Bắc Tông, một chúng sinh được Phật thụ ký chỉ cần thỏa mãn điều kiện là phát tâm Vô thượng vì lợi ích của chúng sinh. Bồ-tát lấy chúng sinh làm sự nghiệp của mình. Quan điểm về Bồ-tát theo Đại thừa linh động hơn so với Thượng Tọa bộ. Một vị Bồ-tát phát đại nguyện và thệ thành tựu đại nguyện trước hoặc sau khi chứng quả thành Phật trong khi Phật giáo Thượng Tọa bộ thì chỉ có Phật Toàn giác mới có khả năng cứu độ chúng sinh. Ví dụ như Bồ-tát Địa Tạng Vương thệ nguyện: "Địa ngục vị không, thệ bất thành Phật. Chúng sinh độ tận, phương chứng Bồ-đề." (Chừng nào Địa ngục chưa trống không, tôi thề chưa đắc quả thành Phật. Chúng sinh đều được cứu độ hết, lúc đó tôi mới chứng quả Bồ-đề), như vậy Bồ-tát Địa Tạng phát đại nguyện trên và chỉ thành Phật khi hoàn thành hết đại nguyện đó; trong khi Phật A-di-đà phát 48 đại nguyện khi còn là Bồ-tát và Ngài hoàn thành đại nguyện ấy sau khi chứng Phật quả.

Trong Đại thừa

[sửa | sửa mã nguồn]

Trong các kinh điển Phật giáo Đại thừa, hình ảnh Bồ Tát tương tự như A-la-hán, trong đó A-la-hán thường bị hiểu nhầm là tập trung chủ yếu vào sự giải thoát cho chính mình, xu hướng ít làm lợi nhiều cho chúng sinh, còn Bồ Tát thì có nguyện lực cao cả hơn nhiều, không những tu bổ trí tuệ bản thân mà còn mang lợi ích đến mọi chúng sinh trên con đường giác ngộ.

Thực ra, khái niệm Bồ tát đã được tìm thấy trong các kinh điển Phật giáo nguyên thủy, nhất là khi nói về các tiền thân của Tất-đạt-đa Cồ-đàm (Bản Sinh Kinh). Trong Kinh văn Đại thừa, khái niệm này được phát triển thêm: khi nói đến Bồ Tát, người ta xem đó là tiền thân của các vị Phật tương lai. Đại thừa chia làm hai hạng Bồ Tát: Bồ Tát đang sống trên Trái Đất và Bồ Tát siêu việt. Các vị đang sống trên Trái Đất là những người đầy lòng từ bi, giúp đỡ chúng sinh, hướng về Phật quả.

Bồ Tát siêu việt là người đã thực hạnh các hạnh Ba-la-mật ở mức độ rất cao nhưng chưa nhập Niết-bàn, hoàn toàn bất thối chuyển (không còn thối lui) trên con đường thành Phật, có khả năng tự chủ trong Luân hồi, xuất hiện trong thế gian dưới nhiều dạng khác nhau để cứu độ chúng sinh. Đó là các vị được Phật tử tôn thờ và đảnh lễ, thường là các vị Bồ Tát Quán Thế Âm (觀世音) hay Quan Âm Bồ Tát, Bồ Tát Đại Thế Chí (大勢至), Bồ Tát Văn-thù-sư-lợi (文殊師利), Bồ Tát Phổ Hiền (普賢) và Bồ Tát Địa Tạng (地藏). Năm vị Bồ Tát này gọi là Ngũ hiền.

Chư vị Bồ Tát

[sửa | sửa mã nguồn]

• Bồ Tát Hư Không Tạng (zh. 虛空藏, sa. ākāśagarbha, ja. kokūzō)
• Bồ Tát Quán Thế Âm (zh. 觀世音, sa. avalokiteśvara, ja. kanzeon, bo. spyan ras gzigs སྤྱན་རས་གཟིགས་)
• Bồ Tát Địa Tạng (zh. 地藏, sa. kṣitigarbha, ja. jizō, sa yi snying po ས་ཡི་སྙིང་པོ་)
• Bồ Tát Đại Thế Chí (zh. 大勢至, sa. mahasthāmaprāpta, ja. daiseishi)
• Bồ Tát Di-lặc (zh. 彌勒, sa. maitreya, ja. miroku, bo. byams pa བྱམས་པ་)
• Bồ Tát Văn-thù-sư-lợi (zh. 文殊師利, sa. mañjuśrī, ja. monju, bo. `jam pa`i dbyangs འཇམ་པའི་དབྱངས་)
• Bồ Tát Phổ Hiền (zh. 普賢, sa. samantabhadra, ja. fugen, bo. kun tu bzang po ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་)
• Bồ Tát Kim Cương Thủ (zh. 金剛手, sa. vajrapāṇi, ja. kongōshu, bo. phyag na rdo rje ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་)
• Bồ Tát Đa la (zh. 多羅, sa. tārā,Tara, Drolma, bo. sgrol-ma སྒྲོལ་མ་)

Ngoài những vị Bồ Tát trên còn có vô lượng các vị Bồ Tát ở hằng hà sa số thế giới khác.

Hình ảnh ở Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• La Hán
• Thánh Thần
• Á thần
• Đại Bồ Tát
• Bồ Tát nhỏ

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Skilling, Peter (2021). Questioning the Buddha: A Selection of Twenty-Five Sutras, Introduction, Simon and Schuster.
2. ^ Silk, Jonathan A. (2025). Bodhisattva: Buddhist Ideal. Britannica.
3. ^ Phật Sử. Tiểu Bộ (kinh). tr. I., 56.

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]

• Gampopa; The Jewel Ornament of Liberation; Snow Lion Publications; ISBN 1-55939-092-1

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

• Tư liệu liên quan tới Bồ tát tại Wikimedia Commons

Bảng các chữ viết tắt
bo.: Bod skad བོད་སྐད་, tiếng Tây Tạng | ja.: 日本語 tiếng Nhật | ko.: 한국어, tiếng Triều Tiên |pi.: Pāli, tiếng Pali | sa.: Sanskrit संस्कृतम्, tiếng Phạn | zh.: 中文 chữ Hán

x t s Bồ Tát
Bồ tát phổ biến	Quán Thế Âm Văn-thù-sư-lợi Phổ Hiền Địa Tạng Di-lặc Đại Thế Chí Ākāśagarbha
Phật giáo Trung Quốc	Hộ Pháp Vi Đà Quan Công
Kim cương thừa	Liên Hoa Sinh Mandarava Đa-la Vajrapani Vajrasattva Sitatapatra Phật Mẫu Chuẩn Đề
Bồ tát khác	Ambedkar Bhaishajyaraja Candraprabha Long Thụ Niō Tịch Thiên Supratisthitacaritra Supushpachandra Suryaprabha Vasudhara Visistacaritra

x t s Phật giáo Việt Nam
Phật	Thích Ca Mâu Ni A-di-đà Phật Dược Sư Đại Nhật Như Lai Phật Mẫu Duyên giác
Bồ Tát	Quán Thế Âm (Quan Âm) Văn-thù-sư-lợi Phổ Hiền Địa Tạng Bồ Tát Đại Thế Chí Bát bộ Kim Cương Di-lặc Phật Mẫu Chuẩn Đề
Tăng già	Ma-ha-ca-diếp A-nan-đà Mục-kiền-liên Bồ-đề-đạt-ma Huyền Trang
Đại thừa Tịnh độ tông Thiền Đát-đặc-la Truyện thần thoại Việt Nam Tín ngưỡng Việt Nam

x t s Các đề tài về Phật giáo
Bảng chú giải Chỉ mục Đại cương
Nền tảng	Tam bảo Phật Pháp Tăng Tứ diệu đế Bát chính đạo Trung đạo Tam pháp ấn Tam học Niết-bàn Bồ-đề Bát-nhã Giải thoát
Đức Phật	Tất-đạt-đa Cồ-đàm Thích-ca Mâu-ni Như Lai Thập hiệu Thái tử xuất gia Du quán tứ môn Phật thành đạo Chuyển pháp luân Tám sự kiện lớn trong cuộc đời Đức Phật Tứ Động Tâm Phật Đản Nơi Đức Phật dừng chân Danh sách những trò mà Đức Phật sẽ không chơi Ba-tư-nặc Gia đình Thánh tích Đức Phật trong các tôn giáo trên thế giới
Giáo lý và khái niệm	Vô minh Tam độc Duyên khởi Thập nhị nhân duyên Nghiệp Tái sinh Luân hồi Trung hữu Ngũ uẩn Vô thường Khổ Vô ngã Không Chân như Phật tính Bồ-đề tâm Tam thân Hai chân lý Phiền não Năm triền cái Kiết sử Phương tiện thiện xảo Công đức Tác ý Thánh đạo Tứ thánh quả A-la-hán Bồ tát
Vũ trụ học và thần thoại	Tam giới Cõi dục giới Cõi sắc giới Cõi vô sắc giới Lục đạo Thiên Nhân A-tu-la Ngạ quỷ Súc sinh Địa ngục Kiếp Thích Đề Hoàn Nhân Thiên ma Ba Tuần Phạm Thiên Phật Mẫu Nước Cam Lồ
Thực hành, thiền định và nghi thức	Thiền Tuệ quán Chỉ Tứ Thiền Thiền-na Chánh niệm Tứ niệm xứ 37 phẩm trợ đạo Tứ chính cần Tứ thần túc Ngũ căn Ngũ lực Thất giác chi Tứ vô lượng Tâm từ Tâm từ bi Tâm hoan hỉ Buông xả Bố thí Cúng dường Đảnh lễ Hồi hướng công đức Sùng kính Khất thực Khất sĩ Hạnh đầu đà Khổ tu Xuất gia Xuất gia gieo duyên Thọ giới Đạo tràng Khai quang Tả kinh Thủ ấn Kinh Tứ niệm xứ Lục độ Tứ nhiếp pháp Bát giải thoát Ba-la-mật
Giới luật và đạo đức	Giới Giới luật Phật giáo Ngũ giới Bát quan trai giới Thập thiện Đạo đức Phật giáo Hiếu thảo Bồ tát giới Hạnh nguyện Bồ tát Tứ hoằng thệ nguyện Quy y
Tăng đoàn, chức danh và đời sống xuất gia	Tăng đoàn Tì-kheo Tì-kheo-ni Sa-di Sa-di-ni Upāsaka Cư sĩ Trụ trì Pháp danh Pháp chủ Thượng tọa Hòa thượng
Nhân vật	Thập đại đệ tử Kiều-trần-như A-thuyết-thị Xá-lợi-phất Mục-kiền-liên A-nan-đà Ma-ha-ca-diếp A-na-luật Ca-chiên-diên Tu-bồ-đề Phú-lâu-na Ưu-bà-li Thi-bà-la Mục Liên cứu mẹ Long Thụ Vô Trước Thế Thân Liên Hoa Sinh Nichiren Huyền Trang Trí Nghĩ
Kinh điển và văn bản	Kinh điển Phật giáo Tam tạng Kinh tạng Nikāya A-hàm Trường Bộ Trung Bộ Tương ưng Bộ Tăng chi Bộ Tiểu Bộ Danh sách kinh Nikāya Danh sách kinh A-hàm Luật tạng Luận tạng Kinh điển Phật giáo sơ kỳ Kinh Chuyển pháp luân Kinh Pháp Cú Kinh Lửa Kinh Kalama Kim cương kinh Bát-nhã tâm kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa kinh Pháp Hoa kinh Hoa Nghiêm kinh Niết bàn kinh A-di-đà kinh Đà-la-ni Mahamayuri
Tông phái và truyền thống	Phật giáo sơ kỳ Phật giáo Bộ phái Trưởng lão bộ Phật giáo Nguyên thủy Đại thừa Thiền tông Thiền tông Việt Nam Thiền phái Trúc Lâm Tịnh độ tông Thiên Thai tông Hoa Nghiêm tông Trung quán tông Duy thức tông Kim cương thừa Phật giáo Tây Tạng Chân ngôn tông Mật tông Tân thừa Các tông phái Phật giáo Những điểm chung giữa Nam truyền và Bắc truyền
Địa danh và thánh tích	Tứ thánh địa Lâm-tỳ-ni Bodh Gaya Sarnath Kushinagar Tứ Động Tâm Rừng Sa La Song Thọ
Quốc gia và khu vực	Ấn Độ Sri Lanka Nepal Bhutan Myanmar Thái Lan Campuchia Lào Việt Nam Trung Quốc Nhật Bản Triều Tiên Đài Loan Tây Tạng Mông Cổ Singapore Malaysia Indonesia Nga Kalmykia Buryatia Hoa Kỳ Vương quốc Anh Pháp Australia Brazil Phương Tây Trung Đông
Lịch sử	Dòng thời gian Lịch sử Phật giáo Aśoka Các hội đồng Phật giáo Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ nhất Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ hai Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ ba Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ tư Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ năm Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ sáu Hy Lạp hóa Phật giáo và thế giới La Mã Con đường tơ lụa Sự suy tàn của Phật giáo ở Ấn Độ Tam Vũ diệt Phật Sự bức hại Phật tử Biến cố Phật giáo 1963 Chủ nghĩa dân túy Phật giáo Sinhala Phong trào 969 Chủ nghĩa canh tân Phật giáo Phong trào Vipassana Phụ nữ trong Phật giáo
Văn hóa, nghệ thuật, pháp khí, vật phẩm	Văn hóa Phật giáo Kiến trúc Phật giáo Nghệ thuật Phật giáo Biểu tượng Phật giáo Pháp luân Cờ Phật giáo Chữ Vạn Thangka Tượng Phật Tràng hạt Chuông bát Mõ Cetiya Cintamani Âm nhạc trong Phật giáo Ẩm thực Phật giáo Ăn chay trong Phật giáo Phật thủ Kheer
Lễ hội	Đại lễ Vesak Phật đản Vu-lan Kinh Vu Lan Bồn Uposatha An cư kiết hạ Māgha Pūjā Hội Long Hoa Obon
Phật giáo hiện đại và xã hội	Phật giáo dấn thân Phật giáo hiện đại Phật giáo thế tục Kinh tế học Phật giáo Kinh tế công đức Xã hội học Phật giáo Nhân học Phật giáo Tam giáo Giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm Trị liệu nhận thức dựa trên chánh niệm
So sánh	Kitô giáo Ảnh hưởng So sánh Ấn Độ giáo Jaina giáo Tâm lý học Khoa học Bạo lực Triết học phương Tây
Danh sách và chỉ mục	Bồ tát Chư Phật Các bài kinh Sách Phật tử Chùa chiền Chỉ mục
Thể loại Cổng thông tin

Cơ sở dữ liệu tiêu đề chuẩn
Quốc tế	GND
Quốc gia	Hoa Kỳ Nhật Bản Cộng hòa Séc Israel
Khác	Yale LUX