Cách Hiểu đơn Giản Về Sóng Hấp Dẫn - BBC News Tiếng Việt

Cách hiểu đơn giản về sóng hấp dẫn

Nguồn hình ảnh, epa

• • Tác giả, Nguyễn Tiến Dũng
  • Vai trò, Giáo sư toán, Đại học Toulouse, Pháp
• 12 tháng 2 2016

Trước hết, sóng là cái gì?

Trong vật lý có rất nhiều thứ được gọi là sóng.

Khi ném đá xuống nước thì nó tạo thành sóng lan tỏa từ chỗ đá chạm nước ra xung quanh.

Khi phát wifi trong nhà thì nó cũng là sóng (điện từ) từ chỗ phát ra xung quanh. Khi nói thì nó cũng là sóng âm thanh từ mồm ta phát ra xung quanh. Hay như động đất cũng thành các đợt sóng lan tỏa.

Tất cả các thứ "sóng" khác nhau đó có chung mấy đặc điểm:

• Có nguồn phát
• Có chuyển động lan truyền (và như vậy có vận tốc lan truyền)
• Có thể hiểu như là một "biến dạng" của không gian / môi trường, và sự biến dạng đó hay có tính tuần hoàn (dạng đồ thị hàm sinus) tuy không phải nhất thiết lúc nào cũng vậy

Vì sao sóng thường có tính tuần hoàn?

Nói nôm na là do năng lượng và vật chất có hạn, phải bù trừ cho nhau chỗ này lồi ra thì chỗ kia phải lõm vào để bù lại, rồi chỗ lõm vào lại sinh ra chỗ lồi ra để bù lại, và cứ thế (sao cho tổng bù trừ cho nhau chỉ còn một số nhỏ, chứ nếu không năng lượng cần thiết sẽ quá lớn).

Một khi tuần hoàn thì người ta nói đến các tần số, có thể là từ 10 mũ âm bao nhiêu đó Hertz cho đến 10 mũ bao nhiêu đó Hertz.

Sóng "gravitational" cũng vậy.

Skip Đọc nhiều nhất and continue readingĐọc nhiều nhất

• Đảng chọn 'trường hợp đặc biệt' lãnh đạo chủ chốt như thế nào?
• Hội đồng Hòa bình Dải Gaza: Ông Tô Lâm có vội vàng nhận lời mời của ông Trump?
• Báo chí quốc tế nói gì về Đại hội 14 và Tổng Bí thư Tô Lâm?
• Ông Trump gửi thư cho Thủ tướng Na Uy, nói sẽ lấy Greenland vì không được trao giải Nobel

End of Đọc nhiều nhất

Gọi là "gravitational" (hấp dẫn?) là vì nó ứng với không-thời gian space-time có độ cong (không phẳng) theo lý thuyết tương đối của Einstein (vật chất làm cong không-thời gian, mật độ vật chất càng cao thì càng cong, làm bẻ cong ánh sáng v.v).

Khi mà nó cong một cách "mềm mại" (chỗ nào cũng bằng nhau, hoặc thay đổi một cách đều đặn như kiểu giảm dần hay tăng dần) thì ta không cảm thấy có sóng.

Ta (tức là các máy đo) thấy có sóng khi độ cong của không-thời gian thay đổi nhấp nhô lên xuống, tương tự như là các gợn sóng trên mặt nước vậy.

Khi hai "lỗ đen" "đâm vào nhau" thì chúng làm méo mó cái không thời gian tại khu vực của chúng một cách khủng khiếp, và sự méo mó đó nó lan toả dần ra xung quanh dưới dạng sóng gravitational, cũng tương tự như là hòn đá ném xuống nước thì tạo sóng.

Hiện tượng sóng gravitational từ hai lỗ đen đâm nhau dễ "bắt sóng" được vì nó rất lớn, năng lượng tỏa ra kinh khủng. (Có đến 1/20 toàn bộ khối lượng của hai lỗ đen bị tỏa ra ngoài?)

Chứ thực ra rất nhiều hiện tượng hết sức bình thường trong vũ trụ cũng đều tỏa sóng gravitational, chỉ có điều chúng dễ bị lẫn, khó bắt và khó xác định là từ đâu.

Ví dụ là bản thân việc Trái Đất quay quanh Mặt Trời cũng tạo sóng hấp dẫn, nhưng sóng đó rất nhỏ, mức năng lượng tỏa ra đâu có mỗi 200 wat (bằng một cái máy tính để bàn?)

<italic>Nội dung trên đã đăng trên trang <link type="page"><caption> Facebook cá nhân</caption><url href="https://www.facebook.com/tienzung.nguyen" platform="highweb"/></link> và được tác giả, Giáo sư toán học tại Đại học Toulouse, Pháp, đồng ý cho đăng lại trên BBC Tiếng Việt</italic>.

Tin liên quan

• Phát hiện sóng hấp dẫn từ hố đen
• Bí ẩn hố đen: Nơi con người phân thân?
• Vũ trụ sẽ diệt vong như thế nào?
• Khi nào con người đi xuyên được thời gian?

Tin chính

• TRỰC TIẾP, Đại hội 14: Rút ngắn một ngày rưỡi!

• Đảng chọn 'trường hợp đặc biệt' lãnh đạo chủ chốt như thế nào?

  5 giờ trước

• Hội đồng Hòa bình Dải Gaza: Ông Tô Lâm có vội vàng nhận lời mời của ông Trump?

  21 tháng 1 năm 2026

BBC giới thiệu

• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025
• 

  Việt Nam sắp hoàn thành các tiền đồn ở Biển Đông, có khả năng quân sự hóa?

  18 tháng 12 năm 2025
• 

  Điều gì khiến ông Nguyễn Đức Trung rời ghế Chủ tịch UBND sau 10 ngày?

  28 tháng 11 năm 2025
• 

  Quyền lực và áp lực - thăng trầm của các nữ lãnh đạo trên chính trường Việt Nam

  14 tháng 11 năm 2025

Phổ biến

1. 1Đảng chọn 'trường hợp đặc biệt' lãnh đạo chủ chốt như thế nào?
2. 2Hội đồng Hòa bình Dải Gaza: Ông Tô Lâm có vội vàng nhận lời mời của ông Trump?
3. 3Báo chí quốc tế nói gì về Đại hội 14 và Tổng Bí thư Tô Lâm?
4. 4Ông Trump gửi thư cho Thủ tướng Na Uy, nói sẽ lấy Greenland vì không được trao giải Nobel
5. 5Đại hội 14 đề xuất hướng sửa đổi điều lệ Đảng, có gì đáng chú ý?
6. 6Điều giúp ông Nguyễn Thanh Nghị sáng cửa vào Bộ Chính trị
7. 7'Nuôi để thịt': Kẻ bị cáo buộc cầm đầu đường dây lừa đảo bị bắt sau cuộc điều tra của BBC
8. 8Ai có khả năng trở thành tân ủy viên Bộ Chính trị tại Đại hội 14?
9. 9Ông Trump khiến trật tự thế giới rung chuyển nhiều hơn bất kỳ tổng thống nào từ Thế chiến II
10. 10Thủ tướng Phạm Minh Chính bước tiếp hay dừng lại?