Cái Bẫy Thucydides 2.0: Siêu Cường Tự Sát? - Caphesach

Patrick  Porter

Mặc dù quân đội Nga tập trung gần biên giới của Ukraine, và cuộc nội chiến đang tàn phá Aleppo, quan điểm của Washington vẫn cho rằng “câu chuyện lớn” của thế kỷ này là sự trỗi dậy của Trung Quốc và mối nguy hiểm mà nó đưa đến. Vấn đề lớn là về chuyển đổi tiềm tàng của một nước Mỹ hướng tới thế kỷ châu Á và toan tính điều này có thể mang lại cho nó đáng kể. Tiến trình xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc là theo kiểu Athens và Sparta truyền thống, hay kiểu Đế quốc Đức và nước Anh của Edward?

Một số nhà quan sát, như Graham Allison và Joseph Nye của Đại học Harvard, và gần đây chiến lược gia Zbigniew Brzezinski, cảm nhận rằng tất thảy vấn đề là theo kiểu Hy Lạp. Họ bắt đầu với sử gia Thucydides nổi tiếng của Athen, và câu chuyện lịch sử của ông về cuộc xung đột Peloponnesian cách đây rất lâu đã giằng xé thế giới Hy Lạp cổ đại và đã làm sụp đổ sức mạnh của Athens. Như Thucydides đã viết, sức mạnh ngày càng tăng của Athens làm Sparta sợ hãi, và quyết định giữ nguyên trạng. Sự thay đổi quyền lực đã làm nảy sinh sự ngờ vực, và sự ngờ vực làm nảy sinh chiến tranh. Tương tự như vậy, trừ khi họ hướng đến một thỏa ước, Washington và Bắc Kinh có thể bước vào một ‘cái bẫy Thucydides”.

Thucydides đã miêu tả chân dung một cái bẫy, và sự giải trình của ông về một cuộc chiến tranh cổ đại cho lý do chính đáng để chú ý. Nhưng cái bẫy ông nói thì xảo quyệt hơn và kỹ lưỡng hơn với cái gốc. Chủ đề chính của ông không là những nguồn gốc bên ngoài của cuộc chiến siêu cường. Cạm bẫy thực sự trong Lịch sử của ông không phải là sự tàn sát của các cường quốc, mà là sự tự tử của chúng.

Những so sánh Sparta-Athens thường đến từ miệng của các nhà tư tưởng chiến lược Mỹ. Rằng Thucydides đã không trình bày một lý thuyết rõ ràng liên tục, và rằng ý kiến ​​của ông là khó có thể rút ra từ những luận cứ ông đã tái tạo lại, nhưng không dừng lại người ta vẫn đang lục tìm từ lịch sử của ông những bài học. Trong Chiến tranh Lạnh, một số người nhìn thấy Athens như là đại diện của nước Mỹ, một nền dân chủ, sức mạnh hải quân năng động phải đối mặt với đế chế lục địa Xô Viết và nhà nước pháo đài. Đó là một sự suy diễn gây lo lắng. Khi Henry Kissinger nói đến Xô Viết như là “Sparta với Athens của chúng ta,” một nhà báo đã hỏi: “Điều đó có nghĩa là chúng ta đang bị ràng buộc để thua cuộc? ‘ Trong các cuộc chiến tranh nóng “nhỏ”, cuộc tranh luận bàn đến cuộc viễn chinh Sicilian gây thiệt hại nặng nề của Athen như một tình trạng tương đương với Việt Nam hay Iraq. Nhưng với một sức mạnh đang nổi lên thách thức trật tự chiến lược hiện tồn của vùng Viễn Đông, thu hút sự chú ý trở lại với tiền lệ Hy Lạp về sự kình địch lưỡng cực.

Qua lăng kính về ‘sự lo lắng của Trung Quốc, lịch sử ‘Thucydides’ có giá trị như một sự nhắc nhở không ngừng về những mối nguy hiểm của sự chuyển biến quyền lực. Thật phức tạp, những kẻ bi quan sợ hãi, đối với quyền lực đang lên và siêu cường khác suy giảm mà không có xung đột như chúng đã từng xảy ra. Những hành động của Bắc Kinh và Washington đề xuất một sự đối đầu leo thang mà sẽ khó khăn hơn để giữ chúng trong những giới hạn. Đối với tất cả những lời lẽ dễ chịu về những điểm mấu chốt, tái cân bằng và sự bảo đảm bởi những quy tắc, thực tế phức tạp là một vòng tròn thắt chặt của những đồng minh của Mỹ và một đối thủ nặng ký châu Á tự tin hơn bao giờ hết đang nhấn mạnh những tuyên bố chủ quyền và mở rộng vành đai phòng thủ của mình. Và phủ nhận tất cả điều anh muốn, Obama không chuyển dời hơn một nửa số lượng của hải quân Mỹ tới châu Á – Thái Bình Dương để ngăn cản những kẻ cướp biển.

Nhưng trái với những người theo thuyết định mệnh, những chuyển dịch quyền lực không nhất thiết dẫn đến chiến tranh. Như James Holmes lập luận, Anh tránh đụng độ với đế quốc Pháp, Hoa Kỳ và Nhật Bản trước năm 1914 Thucydides đã đưa ra một lời ai ca khác mà nó đã vang vọng đối với Hoa Kỳ: về cái cách mà thảm họa chính sách đối ngoại của Athens đã được tạo ra trong xung đột nội bộ. Sức mạnh ngày càng tăng đưa đến một sự nới lỏng các hạn chế và sự sai lệch về ngôn từ. “Nguyên nhân gốc rễ” là không có sự xuất hiện của một kẻ thách thức bá quyền, nhưng sự lớn mạnh của Athens, tạo ra một ham muốn quyền lực và nền chính trị tiêu cực với “an ninh quốc gia” như một vật tổ. Tranh luận chính sách ngoại giao đã trở nên tồi tệ hơn. Trong ngôn từ tranh luận tại thời điểm, những người kiên định và những kẻ cơ hội đã bàn cãi việc xem xét một cách cẩn thận những giới hạn như sự hèn nhát không yêu nước.

Trong Sách III (Book III), mô tả của Thucydides về sự hùng biện thời chiến tranh cũng chịu tình trạng tương tự như nền chính trị bế tắc ngày nay. “Những ngôn từ đã phải thay đổi ý nghĩa thông thường của chúng… Liều lĩnh táo bạo xuất hiện được xem như sự dũng cảm của một đồng minh trung thành; sự do dự thận trọng, sự hèn nhát có vẻ hợp lý; sự tiết chế đã giúp làm thành một chiếc mặt nạ cho sự yếu đuối; khả năng nhìn thấy tất cả mọi mặt của vấn đề, sự bất tài trong mọi hành động… Người biện hộ cho những phương thức cực đoan luôn luôn đáng tin cậy; đối thủ của anh ta một người bị hoài nghi. “Một người quý tộc bị trục xuất bởi việc bỏ phiếu của nhân dân. Thucydides đã phác họa chân dung một dân cư Athens hay thay đổi bị lầm lẫn bởi những kẻ mị dân giục họ hành động. Thậm chí bằng việc cho phép sự coi khinh của mình đối với nền dân chủ cởi mở, chúng ta có thể nhận thấy Lịch sử của ông là một cảnh báo hữu dụng. Sức mạnh tạo ra một sự ám ảnh với tình trạng và sự phóng chiếu về sự mạnh mẽ, biến đổi thành sự đe dọa uy quyền, và làm thô tục nền chính trị nội bộ. Sự thù hận của chính trị nội bộ trong thủ đô của đế quốc đưa đến những thất bại về tinh thần và chiến lược, chính xác là bởi vì nó làm cho một sự tranh luận tỉnh táo trở nên khó khăn.

Vì vậy, trong siêu cường dân chủ ngày nay, những sự kiềm chế được dán nhãn “nhút nhát”. Một sự miễn cưỡng để mạo hiểm với những thương vong của người Mỹ trong các cuộc chiến tranh ngoại vi là ‘vô trách nhiệm.’ Quan tâm rằng một nhà nước với một khoản nợ nhiều tỷ đôla nên chuyển dịch một số gánh nặng cho các đồng minh giàu có, giảm bớt một số tham vọng, và làm cho những cam kết và sức mạnh của mình thành sự cân bằng là “biệt lập”. Bất chấp sự trừng phạt và đàm phán với Iran, việc tăng cường sự gắn kết với các quốc gia Đông Á, nỗ lực trung gian cho hòa bình ở Bờ Tây và Syria, người ta vẫn phê phán về trách nhiệm chính quyền Obama với ‘sự chuyển hướng vào bên trong” và “lùi bớt ra toàn cầu”. Đối với Condoleezza Rice, những cắt giảm ngân sách quốc phòng và thất bại trong việc để lại một sự hiện diện còn lại tại tại Iraq đã giúp bà một cách đắt giá để thêm vào đó một sự từ bỏ “vai trò lãnh đạo”.

Thứ chất độc tu từ chạy theo cả hai hướng. Tổng thống Obama có thể xóa tan nụ cười bắng giá bằng mô tả của Thucydides về sự hùng biện vô độ. Nhưng đảng của ông đã quan tâm việc chia sẻ với những kẻ cơ hội của đảng xuất hiện mạnh mẽ hơn là đạt được một sự đúng đắn. Thiếu sự phản đối nghiêm túc dẫn đến cuộc xâm lược Iraq được quan niệm một cách giáo điều bắt nguồn một phần từ sự không sẵn lòng của nhiều đảng viên đảng Dân chủ tại Quốc hội chất vấn về những vấn đề khó, hoặc thậm chí đọc các báo cáo tình báo. Chỉ khi số binh sĩ chết trận tăng lên và những thất bại tình báo đã xuất hiện đã làm họ khám phá ra rằng những người Tân bảo thủ đã khiến họ làm điều đó. Một bầu không khí của sự buộc tội kích động ngăn cản sự hình thành của một đảng thận trọng, và cản trở việc xem xét thận trọng về những chọn lựa khó khăn, bao gồm một trong những chọn lựa khó khăn nhất trong tất cả – cho dù theo đuổi sự ưu việt hay cân bằng ở châu Á.

Đường xoắn ốc lẫn nhau của tình trạng hỗn loạn trong nước và sai lầm chiến lược lờ mờ hiện ra ngay sau khi Hoa Kỳ đã trở thành một siêu cường. Nhà báo Walter Lippmann đã cảnh báo trong thời gian chiến tranh Triều Tiên rằng cuộc khủng hoảng của sự leo thang của cuộc chiến tranh thành một cuộc đụng độ nguy hiểm với Trung Quốc đã gia tăng từ cộng sinh chết người giữa sức mạnh ngày càng tăng và đời sống chính trị trong nước gay gắt. Việc mở rộng không khôn ngoan của chiến tranh vào Bắc Triều Tiên, công khai ủng hộ đưa chiến tranh vào Trung Quốc và sự gia tăng của quan điểm chính trị McCarthyist cắn xé lẫn nhau. Truman bị phán xét một cách gay gắt, nhưng theo các tiêu chuẩn riêng của mình Học thuyết đã vượt tầm với của ông ta, bị mắt kẹt trong một tập hợp những hình ảnh thập tự chinh do chính ông tạo ra. “Cái bẫy Lippmann” này, giữa phương tiện và cứu cánh, cung cấp và được cung cấp bởi một loại thù hận phe phái mà ngày nay lại xuất hiện trở lại trên chính trường Mỹ.

Kể từ đó, mỗi chuyển dịch và điều chỉnh quan trọng, thận trọng đã kéo theo gánh nặng của sự nhượng bộ và nhu nhược, từ sự kết nối lại với Trung Quốc của Tổng thống Richard Nixon, tới những đội quân của Ronald Reagan kiểm soát các cuộc đàm phán với Liên Xô. Cả Thucydides và Lippmann đã bi quan về nền dân chủ, tin rằng nó cần giới tinh hoa bảo vệ để giữ vững con tàu. Nhưng người ta không cần loại bỏ nền dân chủ để đồng ý với những chuẩn đoán của họ. Nghệ thuật lãnh đạo hiệu quả, và việc tháo gỡ của nó, bắt đầu từ cội nguồn.

Một cái liếc nhìn vào lịch sử của các cường quốc lớn cho thấy rằng sự thất bại của họ bắt nguồn từ những tổn thương tự gây ra hơn là những thách thức của đối thủ. Như Steven Van Evera viết, kể từ năm 1815, các cường quốc đã bị chinh phục trên tám lần. Sáu lần của những trường hợp này, những kẻ xâm lược đã bị thúc đẩy bởi “thói hiếu chiến phòng thủ điều khiển bởi sự tưởng tượng”. Một đội quân vũ trang hạt nhân, không hải quân tầm xa và nền dân chủ tự do như Mỹ có thể không đi theo con đường của Đế quốc Nhật Bản, nước Đức thời Wilhelmine hay nước Pháp thời Napoléon. Nhưng bởi con mồi rơi nào nỗi sợ hãi của chính mình, nó có thể trở thành kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình.

Tránh một cuộc đụng độ sẽ đưa đến một thỏa hiệp từ cả Mỹ và Trung Quốc, và sẵn sàng để xem xét lại nhận thức an ninh của hai nước và đàm phán lại không gian của hai nước. Sự điều chỉnh khó khăn này sẽ cần sự hình thành của những liên minh từ cội nguồn. Những chân lý hoa mỹ, và vốn từ sáo rỗng về ‘sự rút lui’ và ‘lãnh đạo’, đặc biệt không phù hợp với bản chất của khu vực châu Á-Thái Bình Dương, bởi vì đó là khu vực mà khó để có sự thống trị tuyệt đối. Đối với Trung Quốc, cũng như đối với Hoa Kỳ, một sự cân bằng quân sự trên biển sẽ làm cho cuộc chinh phục bởi bất cứ ai trở nên khó khăn. Trong khi một Trung Quốc đang trỗi dậy sẽ bị hạn chế bởi những đối thủ láng giềng cảnh giác, Hoa Kỳ với vấn đề nợ và thâm hụt ngân sách sẽ may mắn nếu sự đơn cực của nó kéo dài. Cân bằng khó khăn này là một thực tế. Một ngôn ngữ ôn hòa hơn, do đó, là cần thiết cho Mỹ để chọn cách của mình thông qua sự hỗn loạn, và né tránh các cạm bẫy.

Dịch và hiệu đính: T.Giang – SCDRC

Nguồn: http://nationalinterest.org/feature/thucydides-trap-20-superpower-suicide-10352

Tiến sĩ Patrick Porter là Học giả về Chiến tranh Quốc tế và An ninh tại Đại học Reading. Quan tâm nghiên cứu của ông là lịch sử và chiến lược ngoại giao, chiến lược lớn của Mỹ và Vương quốc Anh, và lịch sử tư tưởng chiến lược. Ông là thành viên của Đoàn lãnh đạo quốc phòng Anh tại Diễn đàn Chiến lược, và góp phần biên tập cho tờ Infinity, một tạp chí chiến lược trực tuyến mới. GS Porter là tác giả của Đông phương học quân sự: Chiến tranh ở phương Đông qua cái nhìn của phương Tây (NXB Đại học Columbia, 2009) và Huyền thoại ngôi làng toàn cầu: Khoảng cách, Chiến lược và Chiến tranh hiện đại (NXB Đại học Goergetown, sắp xuất bản). Ông cũng là tác giả của các bài báo trên Internationa Affiars, War in History, Diplomacy and Statecraft, the Journal of Strategic Studies, War and Society, Historical Research, Security Dialogue, Parameters, và the RUSI Journal, và đồng biên tập Le Monde Diplomatique, The Guardian, The Age, and The Sydney Morning Herald.

Chia sẻ:

• X
• Facebook

Thích Đang tải...

Có liên quan