Cần Một Bản Dịch Tốt Nhất Cho Bài Thơ "Độc Tiểu Thanh Kí" Của ...

Đăng nhập / Đăng ký

• Trang chủ
• Thành viên
• Bạn bè
• Tư liệu
• Giáo án
• Đề thi
• TV online
• Liên hệ

• Bùi Thị Tân Việt
• Đào Thị Nhung
• Nguyễn Hằng Nga
• Cỏ Cầu Gai
• Cô Từ Thị Thúy Nhẫn
• Thầy Dương Văn Dũng
• Thầy Mục Đồng
• Nghị luận xã hội
• Thầy Hoàng Anh Tuấn
• Cô Ninh Hồng Loan
• Thầy Ngô Quang Hớn
• Thầy Nguyễn Tuấn Anh

Điều tra ý kiến

Bạn thấy vụ gian lận Đồi Ngô là: Cá biệt Tương đối phổ biến Rất phổ biến

WGV

Đăng nhập

Tên truy nhập Mật khẩu Ghi nhớ   Quên mật khẩu ĐK thành viên

tài nguyên dạy học

English Tiếng Việt

DỰ BÁO THỜI TIẾT

ẢNH ĐẸP => CLICK NGAY!

ĐIỂM BÁO "DÂN TRÍ"

Thông tin

• Giới thiệu bản thân
• Thành tích
• Chia sẻ kinh nghiệm
• Lưu giữ kỉ niệm
• Hình ảnh hoạt động
• Soạn bài trực tuyến

Các ý kiến mới nhất

Đam mê nhưng cái bụng không được ấm. Giáo dục...

Em chúc anh ngày 20/11 luôn vui vẻ, hạnh phúc...

Thăm thầy giáo. Chúc thầy luôn vui vẻ, hạnh phúc...

THĂM THẦY-MOG THẦY BỚT CHÚT THỜI GIAN NHÁY CHUỘT VÀO...

Vào link này ủng hộ LN nhé. (Bấm "thích") ...

TỚI THĂM THẦY...

Tư liệu của thầy rất bổ ích. Chúc thầy một...

♡━┓┏━┓ ┃C┃┃M┃ ┃H┃┃Ừ┃ ┃Ú┃┃N┃ ┃C┃┃G┃ ┗━┛┗━♡^o^ ☆★+○─○+☆★ NĂM MỚI!! ☆★+───+☆★ ...

CUNG kính mời nhau chén rượu nồng CHÚC mừng năm...

Cảm ơn thầy Kiên! Banner rất đẹp thầy ạ!...

TRUNG KIÊN GHÉ THĂM. CHÚC GIA ĐÌNH SANG NĂM MỚI...

Chúc thầy vui, khỏe, công tác tốt! ...

PM mến chúc quý thầy cô, quý anh chị, các...

CHÀO ĐÓN NĂM 2013 KÍNH CHÚC THẦY VÀ GIA ĐÌNH...

Hỗ trợ trực tuyến

• ([email protected])

Ảnh ngẫu nhiên

Tra theo từ điển: Tất cả các từ điển Từ điển Anh - Việt Từ điển Việt - Anh Từ điển Việt - Việt Từ điển Việt - Pháp Từ điển Pháp - Việt Từ điển Tin học Từ điển Anh - Anh

DANH NGÔN

liên kết

du lịch - khám phá

VIDEO ONLINE

MUSIC ONLINE

RADIO ONLINE

Thời sự - Chính trị - Tổng hợp Văn hóa - Đời sống- Khoa giáo

TRUYỆN CƯỜI

Thành viên trực tuyến

2 khách và 0 thành viên

Thống kê

1728444 truy cập (chi tiết) 332 trong hôm nay

3879400 lượt xem 430 trong hôm nay

357 thành viên

Sắp xếp dữ liệu

Mới nhất

Tải nhiều nhất

Chào mừng quý vị đến với website của Nguyễn Hưng: Thư viện tư liệu Ngữ Văn

Gốc > TƯ LIỆU BÀI VIẾT > Văn học Việt Nam > Văn học trung đại >

Tạo bài viết mới Cần một bản dịch tốt nhất cho bài thơ "Độc Tiểu Thanh kí" của Nguyễn Du

Trong số những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du, có một bài nổi bật trong đó đấng thi hào gửi gắm niềm tâm sự sâu xa nhất của ông: chân giá trị của con người ông sẽ tồn vong trong cõi nhân sinh này như thế nào?

Bài thơ như sau:

ĐỘC TIỂU THANH KÍ

Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,

Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.

Chỉ phấn hữu thần liên tử hậu,

Văn chương vô mệnh luỵ phần dư.

Cổ kim hận sự thiên nan vấn,

Phong vận kì oan ngã tự cư.

Bất tri tam bách dư niên hậu,

Thiên hạ thuỳ nhân khấp Tố Như?

Bài thơ mang đậm tình cảm yêu thương đến xót xa của Nguyễn Du đối với nàng Tiểu Thanh thời xưa, một người phải mang số phận làm lẽ mọn nhưng có thực tài về văn chương. Sau khi nàng chết, tập “kí” tuyệt diệu của nàng đã bị người vợ cả ghét ghen mang đốt, may mà còn sót lại ít tờ. Có người phát hiện việc ấy, đọc thấy quá hay bèn chép lại để lưu giữ. Các thi nhân đời sau khi đọc phần còn sót lại ấy đều rơi lệ vì thương cảm. Khi đi sứ sang Trung Hoa, Nguyễn Du ghé thăm phong cảnh Tây Hồ (tỉnh Hàng Châu), nơi hơn 300 năm trước nàng Tiểu Thanh mới 18 tuổi bị người vợ cả đuổi ra ở một mình tại đó, rồi nàng vì quá đau buồn mà chết (nay vẫn còn mộ của nàng), ông đã đau xót đứng bên song đọc những tờ sách của nàng để khóc viếng nàng. Thế rồi sau này, trong quãng đời làm quan đầy u uất, lòng vẫn chưa nguôi xót thương nàng, ông đã vận số phận của nàng vào số phận éo le của chính mình và viết bài thơ này với nỗi buồn nặng trĩu.

Vì giá trị rất cao về nội dung nhân văn và nghệ thuật mà bài thơ Đường luật thất ngôn bát cú “Độc Tiểu Thanh kí” của Nguyễn Du đã được chọn đưa vào sách giáo khoa chương trình giáo dục phổ thông tại Việt Nam.

Hiện nay trong những sách đã xuất bản, tôi được biết có ba bản dịch bài thơ ấy. Tôi xin mạn phép được giới thiệu với bạn đọc cả ba bản dịch và có đôi lời phân tích đánh giá theo thiển ý của tôi. Rất mong được các vị cao minh và quý bạn đọc thưởng thức, bình phẩm và góp ý.

1. Bản dịch của Vũ Tam Tập (đã in trong sách giáo khoa):

Hồ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang,

Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.

Son phấn có thần chôn vẫn hận,

Văn chương không mệnh đốt còn vương.

Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,

Cái án phong lưu khách tự mang.

Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,

Người đời ai khóc Tố Như chăng?

Theo suy nghĩ của tôi, khi đem một kiệt tác văn chương của thi hào Nguyễn Du vào sách giáo khoa để giảng dạy cho bao nhiêu thế hệ học sinh, chúng ta cần phải đặt yêu cầu cao nhất đối với chất lượng bản dịch tiếng Việt, thậm chí phải “cầu toàn”.

Nghiên cứu kĩ bản dịch của Vũ Tam Tập tôi nhận thấy: nhìn chung bản dịch đã chuyển tải được khá tốt cái “thần” của nguyên tác, mô phỏng được âm hưởng giọng thơ đặc thù phi lộ những tâm sự sâu xa của Nguyễn Du. Nhưng tôi cũng phát hiện ra những chỗ bất cập và những sai sót đáng tiếc sau đây:

– Trước hết là một nhận xét nhỏ về “vần”. Sự gieo vần giữa câu 2 và câu 4 bị lệch hơi nhiều: (“tàn” gieo vần với “vương”). Với một bài thơ bình thường khác, gieo vần không thật chuẩn có thể châm chước, nhưng với một kiệt tác thơ thì đòi hỏi tất phải nghiêm khắc hơn. Trong nguyên văn, thi hào Nguyễn Du đã gieo vần tuyệt đối chuẩn: trên dưới chỉ có độc một vần “ư” (khư, thư, dư, cư, Như).

– Câu 1: “Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư” nghĩa là “Những vườn hoa ở Tây Hồ đều đã thành gò hoang”. Dịch giả Vũ Tam Tập (VTT) dùng hai chữ Hồ Tây để dịch nghĩa danh từ riêng Tây Hồ (ở tỉnh Hàng Châu, Trung Quốc) là sai nguyên tắc (cũng như không thể dùng hai chữ “Trong sông” để dịch danh từ riêng “Hà Nội” được). Vì vậy khi dịch nhất thiết phải giữ nguyên các danh từ riêng trong nguyên văn chữ Hán. Vả lại, nếu dịch thành Hồ Tây sẽ khiến người đọc dễ lầm với hồ Tây ở thủ đô Hà Nội.

Một tiểu tiết khác: “hoa uyển” (vườn hoa) dịch thành “cảnh đẹp” vừa không sát vừa bỏ phí mất từ “hoa”.

– Câu 2: “Độc điếu song tiền nhất chỉ thư” nghĩa là “Bên song, (tôi) đọc một tờ sách (của Tiểu Thanh) để thương viếng nàng”. VTT dịch “Thổn thức bên song mảnh giấy tàn” sót một ý rất quan trọng: “điếu” (thương xót viếng người đã chết). Câu dịch khiến người đọc chỉ hiểu rằng: Nguyễn Du đang xúc động đọc bên song một tờ sách cũ, chứ không biết về cái mục đích chính của ông là đọc cốt để viếng hồn nàng Tiểu Thanh.

– Câu 3: “Chỉ phấn hữu thần liên tử hậu” nghĩa là “Son phấn (di vật của người phụ nữ) có “thần”, nên chúng vẫn thương xót người đã chết”. VTT dịch 3 từ “liên tử hậu” thành “chôn vẫn hận” hơi vụng và khó hiểu. “Hận” là “hờn giận”, không mang nghĩa “liên” (thương, thương tiếc, thương xót) trong nguyên văn của Nguyễn Du, nên dịch như vậy là sai lệch ý nghĩa.

– Câu 4: “Văn chương vô mệnh luỵ phần dư” nghĩa là “Văn chương không có số mệnh như ở con người, mà cũng mắc cái vạ bị đốt chỉ còn sót lại mấy tờ”. VTT dịch “phần dư” (đốt gần hết) thành “đốt còn vương” ý mờ nhạt và tình cảm quá nhẹ, trong khi câu thơ mang nặng ý oán trách.

– Câu 6: “Phong vận kì oan ngã tự cư” nghĩa là “Cái oan khiên kì lạ của những người phong vận (cao nhã văn nhân) thì ta lại tự đặt mình vào đó”. Câu này có mấy chỗ VTT dịch chưa đạt.

a) “kì oan” (nỗi oan nghiệt kì lạ, do số phận tạo nên, như thuyết “tài mệnh tương đố”) mà dịch thành “cái án” (bản kết án hay bản kết tội) là không sát nghĩa, vì thi nhân chỉ bị oan khuất chứ đâu có tội gì?

b) Ba chữ “ngã tự cư” (ta tự đến ở) dịch thành “khách tự mang” (có người tự mang lấy) là thất sách. Trong câu thơ này Nguyễn Du dùng hai từ có sức nặng đáng kể, đó là đại từ ngôi thứ nhất “ngã” (ta) kèm với từ “tự” (tự mình) để phi lộ cái tôi thi nhân cao quý của mình và thái độ chủ động, dũng cảm chấp nhận luật chơi: sẵn sàng dấn thân vào những chốn “khổ địa” chỉ toàn là đau thương, oan nghiệt, bất hạnh, nước mắt – một cái nghiệp ông phải hứng chịu để trả giá cho sự trác việt của mình mà ông gọi bằng từ “phong vận”. Chúng ta dễ dàng nhận thấy trong lời than thở của Nguyễn Du có ngầm chứa cái “ngạo cốt” của một thi nhân thượng đẳng. Chúng ta cũng nên lưu ý rằng Cái tôi từ cổ chí kim rất cần hiện diện trong thơ ca trữ tình để khắc hoạ sâu đậm cái bản ngã của văn thi nhân – yếu tố quan trọng thuộc chủ thể để làm nên máu thịt của văn chương nghệ thuật.

Tiếc rằng trong bản dịch, VTT lại bỏ mất đại từ ngôi thứ nhất “ta” để thay bằng danh từ “khách” (người ấy), rõ ràng đã làm yếu đi, mờ đi cái suy tư thâm thuý và cái cốt cách thi nhân vững mạnh của Nguyễn Du.

2. Bản dịch của Kiều Văn (in trong sách “Thơ trữ tình Hán văn và Pháp văn - tuyển dịch”, NXB Tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, 2007).

Trên cơ sở thừa nhận những câu Vũ Tam Tập đã dịch thành công, nhưng chưa thoả mãn với một số câu khác ông dịch chưa đạt, tôi đã nhuận sắc lại bài thơ trên với mục đích: công hiến cho ngành giao dục Việt Nam một bản dịch hoàn thiện hơn, không còn những sai sót đáng tiếc, để các thế hệ học sinh được hưởng thụ một thi phẩm xứng đáng là “bản dịch thơ Nguyễn Du”. Tôi tin rằng dịch giả Vũ Tam Tập sẽ đồng cảm với việc làm đầy thiện ý của tôi.

Tây Hồ vườn đẹp hoá gò hoang,

Giấy nát bên song đọc viếng nàng.

Son phấn có thần, thương khó dứt,

Văn chương không mệnh, đốt hầu tan…

Nỗi hờn kim cổ, trời khôn hỏi,

Oan nghiệt phong lưu ta chuốc mang!

Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa

Người đời ai khóc Tố Như chăng?

3. Bản dịch của Bùi Hạnh Cẩn (in trong sách “192 bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du”, NXB Văn hoá Thông tin, Hà Nội, 1995)

Đọc truyện kí Tiểu Thanh

Hồ Tây vườn thắm hoá gò trơ

Thương viếng bên song sách mấy tờ

Son phấn có thần đau truyện khuất

Văn chương không mệnh nửa thành tro

Xưa nay việc hận trời khôn hỏi

Cũng hội kì oan có cả ta

Không biết ba trăm năm tiếp nữa

Thiên hạ ai người khóc Tố Như?

Bản dịch này, tôi xin không đi sâu phân tích. Dịch giả là một người giỏi chữ Hán và có những đóng góp nhất định trong dịch thuật thơ chữ Hán. Nhưng tôi lấy làm tiếc rằng riêng bản dịch này, ông đã dịch không đạt.

Một là bản dịch thiếu hẳn phong cách thơ cổ điển, nhất là phong cách thơ cổ điển thứ hạng cao của thi hào Nguyễn Du. Bản dịch có phần gần với thơ nôm dân dã.

Hai là từ ngữ sử dụng rất gần với từ ngữ bạch thoại, không có chút gì tương đồng với từ ngữ văn chương hàn lâm cổ điển tao nhã và hàm súc của Nguyễn Du.

Ba là sự “thiếu hồn” khá rõ. Hẳn là tâm hồn dịch giả chưa rung cảm thật sự thấm thía với cái “hồn thiêng” chứa chất trong bài thơ nên ông không thể nắm bắt để chuyển tải cái hồn, cái tình và cảm xúc da diết mà Nguyễn Du gửi gắm trong bài thơ đến người đọc.

Cuối cùng, nhân đây tôi xin lạm bàn một chút về công việc dịch thơ. Để dịch thành công một bài thơ, dù có đầy đủ năng lực về trí tuệ và nghệ thuật cũng vẫn là chưa đủ, mà còn cần phải có cái trạng huống tinh thần huyền diệu trong đó xảy ra sự giao cảm mãnh liệt giữa tâm hồn của dịch giả với cái hồn của bài thơ nữa. Thiếu sự giao cảm mầu nhiệm đó, cảm hứng văn chương không thể cất cánh, tài nghệ văn chương không thể thăng hoa, và bản dịch dù công phu và đẽo gọt khéo léo đến đâu vẫn không tránh khỏi bị khô cứng và nhạt nhẽo vì thiếu hồn.

Tôi xin lấy một dẫn chứng: dịch giả Hoàng Thuý Toàn có lẽ không phải là một nhà thơ, nhưng khi dịch thơ Pushkin, chắc hẳn đã xảy ra sự giao cảm ấy nên những bản dịch của ông luôn “đẫm hồn” khiến các dịch giả đích thị là nhà thơ cũng phải khâm phục. Xin bạn đọc hãy chứng nghiệm điều đó qua một khổ thơ ông dịch:

Một chút tên tôi đối với nàng

Sẽ chìm như tiếng sóng buồn lan

Âm thầm mòn mỏi bên bờ vắng

Như tiếng đêm thâu lạc giữa ngàn…

Có phải chúng ta cảm thấy mình bỗng dưng bị rơi vào một vũng sầu thương vô cùng vô tận của tâm hồn thi hào Pushkin?

(Kiều Văn - newvietart.com)

Nhắn tin cho tác giả Nguyễn Hưng @ 10:06 07/06/2011 Số lượt xem: 9739 Số lượt thích: 0 người   ↓ ↓ Gửi ý kiến

• Kiều và những dư ba lịch sử (05/06/11)
• Góp một cách nhìn về Nguyễn Du và "Truyện Kiều" (31/05/11)
• Ý nghĩa đặc biệt của chữ "xuân" trong Truyện Kiều (29/05/11)
• Bàn thêm về 4 chữ "Thiết kiến nguỵ sứ" trong văn bản "Hịch tướng sỹ" của Trần Quốc Tuấn. (29/05/11)
• Bàn về hai câu kết trong bài thơ "Thu điếu" của NguyễnKhuyến. (29/05/11)

Nguyễn Hưng - Trường THPT Yên Hưng - Quảng Ninh Email: [email protected] Website được thừa kế từ Violet.vn, người quản trị: Nguyễn Hưng