Chính Bạch Kỳ – Wikipedia Tiếng Việt

Chính Bạch kỳ (tiếng Trung: 正白旗; tiếng Anh: Plain White Banner, tiếng Mãn: ᡤᡠᠯᡠᡧᠠᠩᡤᡳᠶᠠᠨᡤᡡᠰᠠ, Möllendorff: gulu šanggiyan gūsa, Abkai: gulu xanggiyan gvsa) là một kỳ trong chế độ Bát Kỳ của Thanh triều và được quản lý trực tiếp bởi Hoàng đế, lấy cờ sắc trắng thuần mà gọi tên, cùng với Tương Hoàng kỳ và Chính Hoàng kỳ xưng là Thượng Tam kỳ. Trước thời Thuận Trị, Thượng Tam kỳ không có Chính Bạch kỳ mà có Chính Lam kỳ; sau đó những năm đầu Thuận Trị, Đa Nhĩ Cổn sở lĩnh Chính Bạch kỳ nhập vào Thượng Tam kỳ nên Chính Lam kỳ chuyển xuống Hạ Ngũ kỳ, sau này liền thành định chế.

Giản lược

[sửa | sửa mã nguồn]

Khoảng những năm 1601, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dựa theo chế độ "Mãnh an mưu" của người Nữ Chân, quy định ra Biên chế cơ bản cho Bát kỳ, sau đó lại đặt ra 4 Kỳ phân biệt theo màu cờ hiệu là Hoàng (Suwayan), Bạch (Sanggiyan), Hồng (Fulgiyan), Lam (Lamun). Bạch kỳ được giao cho Chử Anh - con trai trưởng đồng thời là người thừa kế được chỉ định của Nỗ Nhĩ Cáp Xích.

Về sau, khi thống nhất hoàn toàn các bộ lạc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tổ chức tăng thêm bốn kỳ nữa. Các kỳ cũ được thêm danh xưng Chính (Gulu, không có viền), còn các kỳ mới có thêm màu viền trên cờ hiệu là có thêm danh xưng Tương (Kubuhe, có viền), gọi là Tương Hoàng kỳ, Tương Lam kỳ, Tương Bạch kỳ, Tương Hồng kỳ. Đồng thời, năm 1615, Chử Anh bị dèm pha nên đã bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích bắt giam và bức tử. Nỗ Nhĩ Cáp Xích giao lại Tương Bạch kỳ cho trưởng tôn Đỗ Độ - con trai trưởng của Chử Anh và Chính Bạch kỳ giao lại cho người con trai thứ 8 là Hoàng Thái Cực.

Sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích mất, con trai là Hoàng Thái Cực trở thành Đại Hãn. Hoàng Thái Cực lấy lý do hai Hoàng kỳ vốn thuộc sở hữu của Đại Hãn nên đã đổi hai Bạch kỳ với hai Hoàng kỳ, bản thân ông từ đó nắm giữ hai Hoàng kỳ, Đa Đạc từ Kỳ chủ Tương Hoàng kỳ trở thành Kỳ chủ Chính Bạch kỳ, A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn từ Kỳ chủ Chính Hoàng kỳ trở thành Kỳ chủ Tương Bạch kỳ.

Năm Sùng Đức thứ 8 (1643), Hoàng Thái Cực qua đời. Sau khi Thuận Trị Đế lên ngôi, Đa Nhĩ Cổn trở thành Nhiếp chính vương, tiến hành cải biên hai Bạch kỳ, Đa Đạc và A Tế Cách cùng chia nhau Tương Bạch kỳ, Đa Đạc trở thành Đại kỳ chủ của Tương Bạch kỳ, A Tế Cách là Tiểu Kỳ chủ. Bản thân Đa Nhĩ Cổn một mình độc chiếm Chính Bạch kỳ, cũng từ đó mà đưa địa vị của Chính Bạch kỳ từ thứ 5 lên thứ 3, trên cả hai Hồng kỳ của một nhà Đại Thiện.

Năm Thuận Trị thứ 5 (1648), Đa Đạc và Hào Cách đều qua đời, Đa Nhĩ Cổn diễn một màn đổi kỳ, đem Chính Lam kỳ của Hào Cách quy vào của mình, sau đó lại tiếp tục lấy Chính Lam kỳ đổi lấy Tương Bạch kỳ của Đa Đạc. Kết quả, Đa Ni (con trai Đa Đạc) nắm giữ Chính Lam kỳ, còn Đa Nhĩ Cổn tự mình độc chiếm hai Bạch kỳ.

Năm thứ 7 (1650), Đa Nhĩ Cổn qua đời, Thuận Trị Đế bắt đầu thân chính. Để tăng cường Hoàng quyền, ông đích thân nắm giữ Chính Bạch kỳ vốn thuộc về Đa Nhĩ Cổn. Cũng từ đó, Hoàng đế đích thân thống lĩnh Tương Hoàng kỳ, Chính Hoàng kỳ và Chính Bạch kỳ, xưng là "Thượng Tam kỳ".

Thông tin

[sửa | sửa mã nguồn] Chính Bạch kỳ

Binh lực	Tổng nhân khẩu	Kỳ chủ	Lĩnh chủ
86 Tá lĩnh, binh lực ước chừng 40,000 tả hữu	Khoảng 270,000	Hoàng đế	Không có

Danh nhân thuộc Chính Bạch kỳ

[sửa | sửa mã nguồn]

Mãn Châu

• Đa Nhĩ Cổn
• Đa Đạc
• Đổng Ngạc phi
• Tào Tuyết Cần
• A Quế
• Đa Long A
• Vinh Lộc
• Dụ Đức Linh
• Ấu Lan
• Ấm Xương
• Uyển Dung
• Văn Tông Lục phi
• Cao Tông Uyển Quý phi

Mông Cổ

• Nạp Mộc Trát Lặc

Hán Quân

• Chu Chi Liễn
• Trần Mộng Cầu
• Phú Minh A
• Thọ Sơn
• Bạch Văn Tuyển

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Bát Kỳ
• Tương Hoàng kỳ
• Chính Hoàng kỳ
• Chính Hồng kỳ

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

• Kim Thụ Thân (1999). Bắc Kinh thông. Nhà xuất bản Văn nghệ quần chúng. ISBN 9787800946578.
• "Bát kỳ Sử thoại". Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2020.

x t s Bát kỳ
Kỳ	Thượng tam kỳ Tương Hoàng kỳ Chính Hoàng kỳ Chính Bạch kỳ Hạ ngũ kỳ Chính Hồng kỳ Tương Bạch kỳ Tương Hồng kỳ Chính Lam kỳ Tương Lam kỳ
Kỳ chủ	Thượng tam kỳ Hoàng Đế Hạ ngũ kỳ Lễ Thân vương (Chính Hồng kỳ) Túc Thân vương (Tương Bạch kỳ) Khắc Cần Quận vương (Tương Hồng kỳ) Dự Thân vương (Chính Lam kỳ) Trịnh Thân vương (Tương Lam kỳ)
Cơ cấu tổ chức Kỳ ＞ Tham lĩnh ＞ Tá lĩnh · Quản lĩnh · Trang đầu
Tầng lớp Hoàng Đế (Hãn) ≥ Kỳ chủ ＞ Lĩnh chủ ＞ Kỳ phân Tá lĩnh hạ nhân ≥ Bao y Tá lĩnh Quản lĩnh hạ nhân ＞ Kỳ hạ Gia nô
Tộc duệ	Ngoại Tá lĩnh Mãn Châu · Mông Cổ · Hán Quân Nội Tá lĩnh Mãn Châu · Kỳ cổ · Cao Ly · Hồi Tử · Phiên tử Khác Sát Cáp Nhĩ · Tích Bá · Sách Luân · Bố Đặc Cáp · Tân Ba Nhĩ Hổ · Đạt Mộc
Chú 1: Thứ tự Kỳ chủ Bát kỳ căn cứ theo định chế cuối cùng thời Thuận Trị. Trong Hạ ngũ kỳ, ngoại trừ các Thiết mạo tử vương là Kỳ chủ, những Vương, Bối lặc, Bối tử cùng các Tông thất Nhập bát phân khác cũng đảm nhậm Lĩnh chủ lớn nhỏ khác nhau trong mỗi kỳ.Chú 2: Chỉ có Nội vụ phủ Tam kỳ mới có Cao Ly, Hồi Tử, Phiên Tử. Phiên Tử Tá lĩnh nhập vào trong Mãn Châu Chính Hoàng kỳ vào năm Càn Long thứ 42 (1777), Quản lĩnh lẫn lộn vào, không thuộc vào danh sách tộc chúc.

Bài viết này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s