Chúng Ta Phải Chấp Nhận Cuộc Chơi - Báo Nhân Dân

- Thưa ông, được biết Cục Bản quyền tác giả vừa đưa ra dự thảo nghị định về sản xuất, xuất nhập khẩu và lưu hành đĩa quang, theo đó, người sản xuất và tiêu dùng đĩa CD, VCD và DVD trắng sẽ phải trả thêm một khoản tiền đền bù cho các tác phẩm mà họ chưa sao chép. Việc này có vẻ vô lý và khó khả thi, thưa ông?

- Thực tế thì trên thế giới, các nước đã thực hiện điều này từ lâu rồi. Các nước và vùng lãnh thổ ở châu Á như Trung Quốc, Hồng Công, Đài Loan, các nước trong khu vực như Singapore, Thái-lan, Indonesia… đều đã có luật liên quan đến vấn đề này. Vậy nên, Việt Nam cũng phải phải tính đến việc đưa ra các quy định về quản lý vật ghi, trong đó có đĩa CD trắng. Đĩa quang, đầu USB không chỉ sao chép tác phẩm, mà còn được sử dụng với nhiều nhu cầu khác nhau như lưu trữ tư liệu cá nhân, tư liệu về nhân sự, kinh tế của các tổ chức doanh nghiệp… Nhưng chắc chắn một phần rất lớn đĩa CD trắng được sử dụng sao chép các loại hình tác phẩm liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan. Vậy nên, trên thế giới đã có quy định phải có tiền đền bù cho việc này. Ở một số nước, họ thu tiền từ những thiết bị photo. Những nhà sản xuất máy photo nhập khẩu, buôn bán phải trả một khoản tiền đền bù cho việc sao chép tác phẩm.

Như vậy, thông lệ quốc tế đã có rồi, chúng ta đã tham dự cuộc chơi chung là tham gia công ước Bern, gia nhập WTO, chúng ta phải chấp nhận sự tiến bộ này.

Ở Việt Nam, chúng tôi đã đánh động từ vài ba năm trước bằng một cuộc hội thảo về vấn đề này với sự tham gia của một tổ chức quốc tế liên quan sao chép.

Tuy nhiên, đây là một việc rất mới, có thể gây bỡ ngỡ với công chúng. Trước đây, quy định về việc thu tiền bản quyền âm nhạc tại các quán karaoke, nhà hàng khách sạn cũng vấp phải nhiều tranh cãi và trở ngại, nhưng rồi chúng ta cũng phải thực hiện và rồi cũng thực hiện được.

Chúng tôi muốn đưa vào Luật Sở hữu trí tuệ một điều khoản liên quan đến vật ghi. Còn đĩa quang thì sẽ quy định đưa vào mã code đối với sản phẩm đĩa gốc để phù hợp thông lệ quốc tế.

- Nhưng thưa ông, người tiêu dùng đã phải trả tiền bản quyền tác phẩm rồi, lại thêm tiền đền bù ở công cụ sao chép này nữa, giá thành sẽ đội lên rất nhiều? Hơn nữa, nếu người tiêu dùng mua đĩa CD trắng vì mục đích lưu trữ tư liệu cá nhân chẳng hạn, làm sao có thể bắt họ chịu thêm khoản tiền về tác phẩm mà họ lưu giữ trên đó?

- Tôi hiểu. Các nhà báo hãy bình tĩnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Quyền và lợi ích của người tiêu dùng, nhà sản xuất và tác giả luôn luôn hài hoà trong luật pháp. Việc trả khoản tiền đền bù cũng là để hài hoà lợi ích đó. Còn nếu người tiêu dùng sử dụng đĩa vào mục đích khác, không phải sao chép tác phẩm thì có cách tính khác. Chẳng hạn người Nhật có công thức tính tỷ lệ phần trăm giá triền đền bù nhân số lượng đĩa trắng, nhân với bao nhiêu phần trăm giá bán đĩa trắng. Hơn thế nữa, trong trường hợp chứng minh được việc sử dụng đĩa trắng cho mục đích cá nhân của mình thì người tiêu dùng sẽ được trả lại tiền đền bù như là khoản hoàn thuế.

Theo dự thảo nghị định liên quan đến quản lý đĩa quang (đĩa CD, VCD, DVD...) do Cục Bản quyền tác giả soạn thảo, trong đó đưa ra dự định thu phí bản quyền đối với đĩa trắng (đĩa chưa chép dữ liệu, chương trình...). Cụ thể, các nhà sản xuất hoặc nhập khẩu đĩa quang sẽ phải trả tiền bản quyền với mức 3% trên 50% giá bán đĩa. Dự thảo giao cho Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam thu tiền bản quyền và phân phối tiền này cho các tác giả có liên quan theo thỏa thuận. Một phương án khác là hiệp hội này thu tiền, giữ lại 20% làm kinh phí hoạt động và lập quỹ khuyến khích sáng tạo, phần còn lại sẽ chia 36% cho chủ sở hữu quyền tác giả, 32% cho người biểu diễn và 32% cho nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình. Ngoài ra, dự thảo cũng bắt doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu thiết bị định hình, thiết bị sao chép (như máy quay phim, máy chụp ảnh, đầu đĩa...) cũng phải nộp tiền bản quyền là 2% trên 65% giá bán thiết bị.

- Trong trường hợp này, người tiêu dùng sẽ phải chứng minh như thế nào và với ai, thưa ông?

- Nếu đĩa quang sử dụng không phải để sao chép tác phẩm liên quan đến quyền tác giả thì phải mang cái đĩa đến chứng minh với cơ quan có thẩm quyền chứ sao nữa. Chẳng hạn như ở Nhật, người ta có một cơ quan như vậy, người dân mang đĩa đến đó và nhận lại khoản tiền như là tiền hoàn thuế bằng lý do này.. Ở Nhật mọi người phải nộp tiền cho một tổ chức, hoàn trả cũng có một tổ chức. Còn ở Việt Nam, cơ quan đó có thể là Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm, vì họ chịu trách nhiệm quản lý tất cả những vấn đề về sao chép. Tuy nhiên, như tôi đã nói, đây là một vấn đề rất mới, còn phải bàn thảo và tháo gỡ khó khăn.

- Vậy số tiền thu được đó sẽ phân phối cho ai, và quan trọng nhất, là sẽ quản lý như thế nào, thưa ông?

- Sẽ phân phối cho tác giả và quyền liên quan. Về việc phân chia, thì như kinh nghiệm của người Nhật là chia ba, còn Thuỵ Sĩ và các nước châu Âu thì chia cho tác giả phần lớn, còn quyền liên quan thì ít hơn. Như chúng tôi vừa rồi tham khảo công thức của Nhật.

Còn quản lý như thế nào thì là chuyện khác, chúng ta phải tính sau. Trước mắt cần phải xem mình làm có đúng không, có cần thiết không. Còn có khả thi hay không thì như việc thu tiền karaoke, siêu thị, khách sạn, khi mới ban hành gặp rất nhiều tranh cãi và vô số khó khăn đấy, nhưng rồi chúng ta vẫn làm được.

- Nhưng với tình trạng đĩa trắng cũng sản xuất và nhập khẩu tràn lan như hiện nay, chúng ta sẽ phải bắt đầu từ đâu và làm như thế nào?

- Chúng ta phải quản lý qua các nhà nhập khẩu, hải quan, cửa khẩu, hoặc Hoặc từ đầu mối là nhà sản xuất đĩa trắng. Hiện nay chúng ta có năm nhà máy sản xuất đĩa trắng, đó là nơi sao chép lớn nhất, chúng ta phải bắt đầu từ đó.

- Như vậy, theo ông thì việc đặt ra vấn đề thu tiền tác quyền từ đĩa trắng là hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế cũng như điều kiện cụ thể của Việt Nam hiện nay?

- Theo tôi là phù hợp, nhưng là phù hợp với cuộc chơi chung, chứ chưa phải phù hợp với ý mình cũng như trình độ quản lý của mình. Đặt ra một quy định mới, rất mới như thế này, chắc chắn sẽ vấp nhiều tranh cãi, nhưng chúng ta đã tham gia cuộc chơi thì phải chấp nhận thôi. Cái khó nhất của chúng ta là thực thi. Cái gì chúng ta yếu kém thì phải khắc phục.

- Vâng, xin cám ơn ông về cuộc trao đổi này.

HỒNG MINH ghi