Công Cụ Giảm Khí Thải Nhà Kính - Báo Nhân Dân

Tín chỉ carbon là gì?

Theo AP, khái niệm tín chỉ carbon được phát triển từ các cuộc thảo luận quanh Cơ chế phát triển sạch (CDM) trong Nghị định thư Kyoto 1997, với khoảng 190 quốc gia đã đồng ý các mục tiêu chung nhằm giảm phát thải toàn cầu. Một trong các giải pháp được thúc đẩy lúc bấy giờ là công nhận Chứng nhận giảm phát thải (CER), một loại “tín chỉ carbon” nhằm điều hướng thị trường với mục tiêu làm giảm lượng khí thải carbon trên toàn thế giới. Các quốc gia hoặc doanh nghiệp có thể bán tín chỉ carbon không dùng hết để thu thêm tiền hoặc mua thêm tín chỉ để tránh bị phạt.

Theo Chương trình Môi trường LHQ (UNEP), CER là một loại tín chỉ carbon được hình thành sau khi chương trình CDM được quốc tế công nhận. Tín chỉ carbon là chứng chỉ có thể giao dịch thể hiện mức độ giảm một tấn CO2 hoặc một loại khí thải gây hiệu ứng nhà kính khác. CO2 là khí nhà kính chủ yếu nên được lấy làm đơn vị quy đổi. Việc mua bán khoản tín dụng này giữa các tổ chức có thể tạo ra nguồn tài chính đóng góp để hỗ trợ trực tiếp cho các dự án giảm phát thải ở các nước đang phát triển.

Theo cách hiểu thông thường, tín chỉ carbon là giấy phép do chính phủ hoặc cơ quan quản lý cấp, cho phép chủ sở hữu của nó đốt một lượng nhiên liệu CO2 xác định trong một khoảng thời gian được quy định. Chẳng hạn trên thế giới, UNEP đã đứng ra phân bổ lượng tín chỉ nhất định cho các công ty hoặc quốc gia và có thể giao dịch chúng để giúp cân bằng tổng lượng khí thải trên toàn thế giới. UNEP cũng xây dựng các cơ chế khuyến khích các nước thành viên đạt được mục tiêu giảm phát thải carbon thông qua cơ chế giao dịch khí phát thải.

Kể từ năm 2008, nhiều hoạt động của UNEP đã được tiến hành theo hướng trung hòa carbon, một phần nhờ vào việc mua tín chỉ carbon. Từ đó, tổ chức này cũng đã giảm được 35% lượng khí thải. Nhiều tổ chức, cá nhân mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính liên quan việc đi lại, chủ yếu bằng máy bay.

Mục đích ban đầu của việc thúc đẩy thị trường tín chỉ carbon là giải phóng nguồn tài chính ước tính lên tới hàng nghìn tỷ USD từ các hoạt động phát thải khí nhà kính để bù đắp cho kinh phí bảo vệ rừng, phát triển năng lượng tái tạo hoặc tài trợ các dự án khác ngăn chặn biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, UNEP cũng lưu ý việc xây dựng cơ chế cho thị trường tín chỉ carbon cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế tình trạng kinh doanh carbon đơn thuần mà không mang lại lợi ích gì cho mục tiêu chung giảm phát thải khí nhà kính.

“Về cơ bản vẫn phải tiếp tục các biện pháp trồng cây gây rừng, bảo vệ than bùn sử dụng cho việc trồng trọt”, ông Shoa Ehsani - chuyên gia môi trường của UNEP cho biết. Theo đó, các cơ chế tín chỉ carbon chỉ nên được xem là bù đắp kinh phí cho việc cấp vốn và phát triển những dự án năng lượng tái tạo hay khuyến khích sử dụng năng lượng hiệu quả, chứ không phải là biện pháp thay thế.

Còn tại Hội nghị COP26 diễn ra từ ngày 31/10 đến 12/11 vừa qua, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres tiếp tục kêu gọi “loại bỏ nhiên liệu hóa thạch để hiện thực hóa các cam kết giảm khí thải”. Theo đó, việc giảm nhiên liệu hóa thạch vẫn là biện pháp ưu tiên so các cơ chế thay thế khác. Theo ông Guterres, những cam kết về cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính sẽ chỉ là “cam kết suông”, nếu các nước vẫn tiếp tục đầu tư vào dầu mỏ, khí đốt và than đá. Liên hợp quốc cũng nhấn mạnh, cần tăng tốc các biện pháp hành động vì khí hậu trong bối cảnh vấn đề biến đổi khí hậu ngày càng trở nên cấp bách với đời sống, an ninh và sức khỏe con người.

Phát triển thị trường carbon

Các chuyên gia môi trường Liên hợp quốc khuyến cáo, việc thúc đẩy thị trường tín chỉ carbon phải song hành các mục tiêu bù đắp carbon. Bù đắp carbon, tương tự tín chỉ carbon, là hoạt động đầu tư của doanh nghiệp vào các dự án cắt giảm khí thải ở những khu vực khác, nhằm bù đắp cho lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp đó. Các kế hoạch bù đắp carbon đã được triển khai từ những năm 80 của thế kỷ trước, bao gồm việc đầu tư vào năng lượng tái tạo, hoặc các vùng sản sinh carbon tự nhiên như rừng ngập mặn và trồng cây để hấp thu, lưu trữ CO2. Hiện nay, chiến lược bù đắp carbon cũng đã được nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới tham gia.

Một “thị trường carbon” đã được hình thành thông qua việc giao dịch, trao đổi tín chỉ và bù đắp carbon. Tuy nhiên, cả cơ chế tín chỉ carbon hay bù đắp carbon đều đứng trước yêu cầu cần siết chặt quản lý, giám sát cũng như lo ngại các biện pháp này làm “sao nhãng” nhiệm vụ trọng tâm là chống lại quá trình biến đổi khí hậu. Thậm chí có ý kiến cho rằng, nhiều doanh nghiệp có thể chấp nhận bỏ tiền mua bán tín chỉ để có thể tiếp tục sản xuất, kinh doanh trong khi vẫn phát thải gây ô nhiễm môi trường.

Mặc dù vậy, giới chuyên gia nhận định thị trường carbon tự nguyện đang phát triển mạnh mẽ và có thể duy trì được tăng trưởng nhưng cần có điều chỉnh và quy định phù hợp. Theo Reuters, Cựu Thống đốc Ngân hàng trung ương Anh Mark Carney cho rằng, thị trường carbon đang bùng nổ, với giá trị có thể tăng vọt từ 300 triệu USD vào năm 2018 và đạt 100 tỷ USD vào năm 2030. Ông Carney và Giám đốc điều hành Ngân hàng Standard Chartered, Bill Winters đã triển khai một “nhóm đặc nhiệm” để nghiên cứu thị trường và thống nhất tiêu chuẩn cho các dự án bù đắp carbon.

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, Việt Nam đã áp dụng tín chỉ carbon từ nhiều năm nay và đã có những giao dịch này, song còn chưa khai thác hết tiềm năng thị trường. Hiện, Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) được Quốc hội thông qua vào tháng 11/2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, đã đưa vào các điều khoản về phát triển thị trường tín chỉ carbon trong nước. Theo đó, thị trường carbon trong nước gồm các hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon thu được từ cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước và quốc tế phù hợp quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, thị trường carbon cũng quy định doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị phát thải lớn bắt buộc phải đầu tư các giải pháp giảm phát thải.

THANH TÂM (Biên dịch)