Cộng Hòa Là Gì?

Cộng hòa là gì? Cộng hòa là một hình thức chính phủ nơi công dân có quyền lực tối cao và họ thực thi quyền lực đó bằng cách bỏ phiếu và bầu người đại diện để đưa ra quyết định và cai trị.

Cộng hòa từ xuất phát từ các từ tiếng Latinh res resa, có nghĩa là “điều công khai”.

Có rất nhiều hình thức nhà nước cộng hòa khác nhau do cách thức lựa chọn người đứng đầu nhà nước cũng như quyền lực của những người đứng đầu nhà nước đó.

– Cộng hòa dân chủ: là một hình thức cộng hòa mà quyền lực của chính phủ là quyền lực chung, “của dân, do dân, vì dân”, không có quyền lực cá nhân hay quyền lực của một nhóm nhà lãnh đạo, các cơ quan chính phủ đều được bầu hoặc bổ nhiệm, nơi mà tất cả công dân đủ điều kiện đều có một tiếng nói bình đẳng trong các quyết định của địa phương và quốc gia mà có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.

– Cộng hòa lập hiến: người đứng đầu quốc gia và các viên chức chính phủ khác được bầu lên với vai trò là các đại diện của người dân, và phải điều hành đất nước theo luật hiến pháp hiện hành mà giới hạn quyền lực của chính phủ đối với công dân. Trong một cộng hòa lập hiến, các quyền hành pháp, lập pháp và tư pháp là ba ngành riêng biệt và ý nguyện của đa số người dân bị giảm chế để bảo vệ những quyền cá nhân, có nghĩa là không có nhóm người nào hay cá nhân nào có quyền hạn tuyệt đối. Một hiến pháp tồn tại và giới hạn quyền của chính phủ làm cho nhà nước trở thành hiến định.

– Cộng hòa nghị viện: Cộng hòa đại nghị hay cộng hòa nghị viện là một hình thức cộng hòa mà nguyên thủ quốc gia được bầu ra bởi các nghị viên, quốc gia đó có một nghị viện mạnh và các thành viên chính của bộ phận hành pháp cũng được chọn ra từ nghị viện đó. Tổng thống của các nước theo cộng hòa nghị viện thường không có quyền hành pháp lớn bởi vì nhiều quyền trong đó được trao cho người đứng đầu chính phủ (thường được gọi là thủ tướng). Một số nước như ở Cộng hòa Nam Phi và Botswana, người đứng đầu chính phủ và nguyên thủ quốc gia có thể là một chức vụ. Một số nước khác, như Phần Lan hay Ireland, tổng thống có quyền hành pháp để điều hành công việc hàng ngày của chính phủ nhưng thông thường họ không dùng những quyền này. Do đó, một số nền cộng hòa đại nghị được xem như là một chế độ bán tổng thống nhưng hoạt động dưới quyền nghị viện.

– Cộng hòa tổng thống: người đứng đầu nhà nước đồng thời là người đứng đầu chính phủ, thể chế này được gọi là tổng thống chế.

– Cộng hòa bán tổng thống (bán-tổng thống chế): người đứng đầu nhà nước không phải là cùng một người với người đứng đầu chính phủ, người sau thường được gọi là thủ tướng.

– Cộng hòa liên bang: một liên minh liên bang của các bang hoặc tỉnh với một hình thức chính phủ cộng hòa, trong đó thống đốc các bang được nhân dân bầu cử lên và có toàn quyền điều hành trong bang đó. Ví dụ bao gồm Argentina, Áo, Brazil, Đức, Ấn Độ, Nga, Hoa Kỳ, và Thụy Sĩ.

– Cộng hòa Hồi giáo – Các quốc gia như Afghanistan, Pakistan, Iran là nước cộng hòa điều chỉnh theo luật Hồi giáo.

– Cộng hòa xã hội chủ nghĩa: hình thức nhà nước cộng hòa của các nước cộng sản. Nhân dân bầu quốc hội, quốc hội bầu chính phủ, như vậy nhân dân gián tiếp tham gia vào công việc nhà nước thông qua đại diện là các đại biểu quốc hội. Đảng và Quốc hội nắm toàn quyền đất nước. Việt Nam theo thể chế này.