CPTPP Có Giúp để Nông Dân VN Thoát Cảnh Nghèo? - BBC

CPTPP có giúp để nông dân VN thoát cảnh nghèo?

Nguồn hình ảnh, Chau Doan/Getty Images

• • Tác giả, Nguyễn Quang Duy
  • Vai trò, Gửi cho BBC từ Melbourne, Úc
• 16 tháng 11 2018

Muốn biết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có giúp được 23 triệu nông dân, đặc biệt là 15 triệu nông dân trồng lúa ở Việt Nam thoát khỏi cảnh đói nghèo, ta cần hiểu rõ điều gì khiến họ nghèo khó.

Tại sao nông dân lại nghèo?

Giảm giá đồng tiền giúp hàng hóa xuất cảng rẻ hơn và nhiều hơn, thu được nhiều ngoại tệ hơn, nhưng việc giảm giá gạo và lương thực xuất cảng lại làm giảm thu nhập của nông dân.

Ký kết CPTPP: Việt Nam có lợi gì?

Việt Nam: ‘Nhà nông nhỏ lẻ cần hợp tác cùng nhau’

Vì sao Việt Nam hút đầu tư từ Thái Lan?

VN: 'Vướng mắc đất đai tước cơ hội của nông dân'

Giảm giá đồng tiền lại làm tăng giá phân bón, giá nhiên liệu, thuốc trừ sâu, máy móc nhập cảng, làm tăng giá thành gạo và lương thực xuất cảng, và giảm xa hơn lợi nhuận nông dân có thể thu vào.

Chính phủ Thái Lan trợ giá gạo bằng cách mua lúa của nông dân, sau đó sẽ bán lại cho các công ty xuất cảng.

Skip Đọc nhiều nhất and continue readingĐọc nhiều nhất

• Thanh trừng Trương Hựu Hiệp nói lên điều gì về kế hoạch tấn công Đài Loan của Bắc Kinh?
• Bộ Quốc phòng Việt Nam 'lên kịch bản ứng phó với một cuộc tấn công của Mỹ'
• Nghị trình thăm Campuchia của ông Tô Lâm có gì đáng chú ý?
• Kinh tế tư nhân trước rủi ro chính sách từ cú sốc Nghị định 46

End of Đọc nhiều nhất

Trong vụ mùa 2018-19, chính phủ Thái hỗ trợ chừng 3 tỷ Mỹ kim cho ngành lúa gạo, gồm những khoản cho vay, khoản trợ cấp trực tiếp cho nông dân, nếu họ đồng ý giữ lúa trong kho và bán ra khi được giá.

Mức trợ giá thường được định tính ra cao hơn mức giá thị trường toàn cầu từ 40 đến 50%.

Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Philippines và các quốc gia nhập cảng gạo bảo vệ sản xuất gạo nội địa bằng cách đánh thuế và quy định số gạo được nhập cảng.

Ngày 1/7/2018, Trung Quốc điều chỉnh mức thuế nhập cảng gạo từ 40% tăng lên 50%.

Từ con số Thái Lan và Trung Quốc bảo trợ nông dân, ước tính nông dân Việt đã hy sinh đến 50% lợi nhuận do sách lược tăng trưởng dựa vào xuất cảng mà nông dân Việt Nam lại không hề được bồi hoàn hay bảo trợ.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam là một tổ chức được Hà Nội thành lập nhằm mục đích quản lý thị trường gạo và bảo đảm số gạo xuất cảng theo kế hoạch đề ra.

Hiệp hội này đại diện cho một số doanh nghiệp nhà nước, hội đủ các quy định về kinh doanh xuất cảng gạo là phải có kho trữ gạo lớn, nhà máy xay xát thóc lớn và có vốn nhiều.

Thị trường gạo vì thế vẫn như thời bao cấp, doanh nghiệp nhà nước độc quyền thu mua và xuất cảng.

Các doanh nghiệp nhà nước thường ký những hợp đồng với giá gạo rẻ hơn giá thị trường có khi lên tới cả 100 Mỹ Kim rẻ hơn giá gạo Thái Lan.

Người nông dân Việt Nam ít ruộng, không vốn để giữ lúa, không chỗ chứa lúa khi giá rẻ, ít thông tin về giá cả và mất quyền thương lượng nên bị doanh nghiệp nhà nước ép phải bán theo giá nhà nước đưa ra nên lợi nhuận còn lại rất thấp.

Tính trung bình nông dân trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long thu nhập không quá 100 USD mỗi tháng, thấp hơn lợi tức nông dân trồng lúa Thái Lan 2,7 lần và 1,5 lần so với Indonesia và Philippines.

Nguồn hình ảnh, AFP/Getty Images

Hội Nông dân bất lực vì…

Được VnEconomy ngày 23/1/2016 phỏng vấn tại Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ 12, Chủ tịch Hội Nông dân Nguyễn Quốc Cường trả lời nguyên văn như sau:

"…Những biện pháp trợ giúp cho nông dân, tôi nói một việc cụ thể là trợ giá hoặc mua tạm trữ, nông dân không được gì cả, doanh nghiệp được hết, ở giữa ăn chặn hết.

Nhà nước có chính sách mục đích là giúp nông dân, là để cho nông dân lãi 30%. Được mùa rớt giá thì mua tạm trữ, nhưng tất cả cái lợi đó vào túi doanh nghiệp hết, cái đó người ta chứng minh rất rõ rồi, trợ giúp không đến được với nông dân."

Ông Nguyễn Quốc Cường tiếp tục cho biết:

"Hội Nông dân không có sức mạnh kinh tế, bởi không phải là các tập đoàn, chỉ là đoàn thể, nên kiến nghị cao nhất là tại Đại hội Đảng toàn quốc. Vì Đại hội Đảng là cao nhất, nên tôi phải đưa ra kiến nghị ở đây, mặc dù đã kiến nghị rất nhiều lần với Chính phủ, trong Trung ương, Quốc hội rồi."

Chủ tịch Hội Nông dân Nguyễn Quốc Cường trả lời khá rõ 23 triệu nông dân không có sức mạnh kinh tế và sức mạnh chính trị vì thế nông dân mãi vẫn nghèo.

Quyền tư hữu đất đai

Đến nay nông dân Việt Nam vẫn chưa được hưởng quyền tư hữu đất đai, bao gồm quyền sử dụng đất, quyền hưởng lợi và quyền mua bán.

'Vũ khí' mới giúp nhà nông VN tăng sản lượng

Ủy ban châu Âu ca ngợi việc thông qua EVFTA

Từ nông dân thành nhà bất đồng chính kiến

Có quyền tư hữu người dân mới yên tâm mua thêm đất, mở rộng cơ nghiệp, mới chí thú và mạnh dạn phát triển kinh tế nông thôn, mới đầu tư vào máy móc trang thiết bị nhằm tăng năng suất và sản lượng.

Nông thôn có phát triển mới thu hút được đầu tư vào hạ tầng cơ sở, thu hút nhân tài về phát triển nông thôn, thu hút đầu tư vào công nghiệp nhẹ sản xuất ngay tại nông thôn…

Nông thôn có phát triển thì đời sống nông dân mới khá hơn, khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị mới thu hẹp, người trẻ không rời lên đô thị kiếm sống, giảm gánh nặng cho đô thị, đất nước mới thực sự phát triển.

Mất quyền tư hữu đất đai và không sức mạnh chính trị, nông dân liên tục bị mất đất cho việc phát triển công nghiệp và phát triển đô thị. Mất đất người nông dân không còn phương tiện trồng trọt và sinh sống.

Các yếu tố khác như các đập thủy điện đầu nguồn ngăn chặn lượng nước phù sa, gây lụt lội, nước mặn xâm nhập, việc lạm dụng nước giếng cho sản xuất và tiêu dùng, việc khai thác cát trên sông, nguồn nước và đất đai bị ô nhiễm… đều ảnh hưởng đến môi trường sống và lợi tức của người dân nông thôn.

Không chỉ 23 triệu nông dân mà gần 70 triệu dân sống ở nông thôn vì bị hệ thống chính trị kềm hãm không phát triển được nên mãi vẫn đói nghèo.

Việc thông qua CPTPP buộc nhà cầm quyền Hà Nội chấp nhận nghiệp đoàn với 23 triệu thành viên nông dân, nhưng lại "không làm chính trị" thì thật khó mà nông dân có thể thoát được đói nghèo.

Nguồn hình ảnh, HOANG DINH NAM/Getty Images

SunRice mua nhà máy chế biến gạo…

Ngay khi Úc và Việt Nam chính thức thông qua CPTPP, công ty SunRice cũng hoàn tất việc mua lại nhà máy chế biến gạo tại tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

SunRice được thành lập năm 1950 do các nông dân trồng lúa hùn vốn và cho tới năm 1987 thì được cổ phần hóa.

Với chỉ chừng 1500 nông gia trồng lúa, mức độ sản xuất gạo tại Úc đã lên tới hàng triệu tấn hằng năm và trên một nửa được xuất cảng.

Lúa Úc trồng theo cách luân canh hai năm trồng lúa, hai năm trồng cỏ nuôi cừu, hai năm trồng lúa mì, xong lại xoay qua trồng lúa.

Nhờ thế sản lượng sản xuất rất cao tính trung bình 10 tấn/ha và được xem là gạo sạch vì sử dụng rất ít phân bón hóa học và rất ít dùng thuốc trừ sâu.

Ngoại trừ những năm thiên tai hạn hán, còn thường xuyên ngành nông nghiệp tại Úc không được trợ giúp gì từ cả chính phủ liên bang lẫn chính phủ tiểu bang.

SunRice trong vòng ba năm gần đây đã mua 200 triệu Mỹ Kim, khoảng 5% lượng gạo Việt Nam xuất cảng. Việc SunRice gia nhập thị trường Việt Nam có 3 điểm đáng ghi nhận:

Thứ nhất, phá vỡ thế độc quyền, tạo ra cạnh tranh trong thu mua và xuất cảng gạo với các doanh nghiệp nhà nước.

Hiện còn quá sớm để thấy được liệu việc này và CPTPP nói chung có giúp ích được gì cho nông dân Việt Nam.

Kinh nghiệm cho thấy đổi mới và toàn cầu hóa đã không mang lại lợi ích như đã kỳ vọng cho tầng lớp nông dân được trình bày bên trên.

Thứ hai, SunRice có thể sẽ thu mua lúa sạch dùng ít phân hóa học sử dụng ít thuốc trừ sâu hơn, như thế giúp nông dân giảm bớt bị nhiễm độc hóa chất và bớt ô nhiễm môi trường.

Thứ ba, mọi trợ giúp nông dân từ chính phủ có thể vi phạm vào các điều khoản CPTPP và có thể bị SunRice kiện, vì thế việc trợ giúp nông dân vốn đã ít nay lại còn ít hơn.

Việt Nam sẽ phải sản xuất lúa sạch dùng ít phân hóa học sử dụng ít thuốc trừ sâu hơn

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Nghiệp đoàn "không làm chính trị"

Cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua Tổng thống Trump và Đảng Cộng hòa đã thắng tại các tiểu bang nông nghiệp và các vùng nông thôn, trong khi Đảng Dân chủ được ủng hộ tại các đô thị, các vùng ngoại ô.

Cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ từ đó phải đưa ra những chính sách y tế đại chúng, giáo dục, phát triển đường xá, … và thậm chí trợ giá để bảo đảm quyền lợi nông dân không thua thiệt so với thành thị.

Nông gia Mỹ và các nghiệp đoàn nông gia không làm chính trị nhưng họ có quyền lực chính trị, bằng lá phiếu họ buộc hai đảng chính trị phải bảo vệ quyền lợi của họ và gia đình.

Ở Mỹ các nghiệp đoàn không là "sân sau" của lưỡng Đảng Cộng hòa và Dân chủ.

Mỗi nghiệp đoàn thường xuyên tìm hiểu và vận động các đảng phái mang đến quyền lợi thiết thực nhất cho thành viên nghiệp đoàn.

Bởi thế chỉ ba thập niên trước đây thành phần cử tri ở nông thôn và những người làm trong khu vực kỹ nghệ thường bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ, nhưng nay lại bầu ngược lại.

Cũng là lưỡng đảng tranh quyền nhưng tại Úc một số các nghiệp đoàn lớn lại là "sân sau" của Đảng Lao động.

Trong khi đó giới nông gia lại thường bỏ phiếu cho Đảng Quốc gia thường liên minh với Đảng Tự do.

Các nghiệp đoàn làm "sân sau" cho đảng chính trị nên bị chính trị hóa, dần dần bị suy yếu. Vì thế, nhiều nghiệp đoàn, 3 thập niên qua, liên tục giảm về số lượng thành viên, giảm sức mạnh chính trị để bảo vệ quyền lợi thiết thực của thành viên.

Hệ thống chính trị Úc thì bị các phe cánh trong đảng thao túng, tranh giành quyền lực chỉ trong vòng 11 năm đã 6 lần thay đổi thủ tướng và không thủ tướng nào giữ trọn nhiệm kỳ 3 năm.

Tại Việt Nam, Đảng Cộng sản vẫn nắm độc quyền chính trị, như ông Chủ tịch Hội Nông dân Nguyễn Quốc Cường đã nói rõ mặc dầu Hội Nông dân đại diện 23 triệu nông dân nhưng lại không có sức mạnh kinh tế lẫn sức mạnh chính trị nên nông dân mãi vẫn nghèo.

Bởi thế việc Việt Nam tham gia CPTPP hay ký Hiệp định thương mại với Liên minh Châu Âu nhưng vẫn chưa có tự do chính trị thì thật khó để 23 triệu nông dân và nông thôn thoát cảnh đói nghèo.

Có tự do bầu cử, tự do ứng cử, tự do chính trị thì nông dân, công nhân, dân nghèo thành thị mới có cơ hội để tiếng nói của họ được lắng nghe, quyền lợi của họ mới được các đảng chính trị và được chính phủ bảo đảm thực thi, như thế đời sống của họ mới thực sự thoát khỏi đói nghèo.

Bài viết thể hiện quan điểm của ông Nguyễn Quang Duy từ Melbourne, Úc.

Tin liên quan

• 

  Công nghiệp 4.0 và startup: VN cần học từ đâu?

  8 tháng 10 năm 2018
• 

  Việt Nam: Thực phẩm 'bẩn' tồn tại 'hàng chục năm'

  16 tháng 1 năm 2018
• 

  Điều gì đang diễn ra ở nông thôn Việt Nam?

  2 tháng 9 năm 2017
• 

  Vì sao Việt Nam hút đầu tư từ Thái Lan?

  28 tháng 9 năm 2018
• 

  'Vũ khí' mới giúp nhà nông VN tăng sản lượng

  8 tháng 6 năm 2018
• 

  Việt Nam bị ảnh hưởng gì từ việc giá gạo Thái giảm?

  7 tháng 11 năm 2016

Tin chính

• Thanh trừng Trương Hựu Hiệp nói lên điều gì về kế hoạch tấn công Đài Loan của Bắc Kinh?

  5 tháng 2 năm 2026

• Bộ Quốc phòng Việt Nam 'lên kịch bản ứng phó với một cuộc tấn công của Mỹ'

  4 tháng 2 năm 2026

• Nghị trình thăm Campuchia của ông Tô Lâm có gì đáng chú ý?

  5 tháng 2 năm 2026

BBC giới thiệu

• 

  Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?

  23 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?

  22 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2

  18 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025

Tin liên quan

• 

  Công nghiệp 4.0 và startup: VN cần học từ đâu?

  8 tháng 10 năm 2018
• 

  Việt Nam: Thực phẩm 'bẩn' tồn tại 'hàng chục năm'

  16 tháng 1 năm 2018
• 

  Điều gì đang diễn ra ở nông thôn Việt Nam?

  2 tháng 9 năm 2017
• 

  Vì sao Việt Nam hút đầu tư từ Thái Lan?

  28 tháng 9 năm 2018
• 

  'Vũ khí' mới giúp nhà nông VN tăng sản lượng

  8 tháng 6 năm 2018
• 

  Việt Nam bị ảnh hưởng gì từ việc giá gạo Thái giảm?

  7 tháng 11 năm 2016

Tin chính

• Thanh trừng Trương Hựu Hiệp nói lên điều gì về kế hoạch tấn công Đài Loan của Bắc Kinh?

  5 tháng 2 năm 2026

• Bộ Quốc phòng Việt Nam 'lên kịch bản ứng phó với một cuộc tấn công của Mỹ'

  4 tháng 2 năm 2026

• Nghị trình thăm Campuchia của ông Tô Lâm có gì đáng chú ý?

  5 tháng 2 năm 2026

BBC giới thiệu

• 

  Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?

  23 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?

  22 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2

  18 tháng 1 năm 2026
• 

  Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ

  15 tháng 1 năm 2026
• 

  Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số

  14 tháng 1 năm 2026
• 

  Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?

  8 tháng 1 năm 2026
• 

  GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?

  7 tháng 1 năm 2026
• 

  Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó

  10 tháng 1 năm 2026
• 

  Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?

  25 tháng 12 năm 2025

Phổ biến

1. 1Thanh trừng Trương Hựu Hiệp nói lên điều gì về kế hoạch tấn công Đài Loan của Bắc Kinh?
2. 2Bộ Quốc phòng Việt Nam 'lên kịch bản ứng phó với một cuộc tấn công của Mỹ'
3. 3Nghị trình thăm Campuchia của ông Tô Lâm có gì đáng chú ý?
4. 4Kinh tế tư nhân trước rủi ro chính sách từ cú sốc Nghị định 46
5. 5Máy bay Comac của Trung Quốc so kè với Boeing và Airbus
6. 6'Người hùng chiến tranh' Nga đào ngũ: 'Tôi tự bắn mình và đồng đội để thoát khỏi Ukraine'
7. 7Trump nói Mỹ nên quên vụ Epstein – nhưng điều đó không dễ dàng
8. 8Ngoại giao dưới thời ông Tô Lâm: Vì sao được đưa lên ngang tầm với an ninh và quốc phòng?
9. 9Nghị định 46 gây tắc nghẽn hàng hóa: Ai chịu trách nhiệm về thiệt hại của doanh nghiệp?
10. 10Tiết lộ đáng chú ý từ hàng triệu tài liệu Epstein mới được công bố