Cúc Phương (xã) – Wikipedia Tiếng Việt

Đối với vườn quốc gia cùng tên, xem Vườn quốc gia Cúc Phương.

Cúc Phương
Xã
Trung tâm rừng Cúc Phương
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đồng bằng sông Hồng
Tỉnh	Ninh Bình
Trụ sở UBND	Thôn Nga 2
Thành lập	1964[1]
Địa lý
Tọa độ: 20°17′37″B 105°39′20″Đ / 20,29361°B 105,65556°Đ / 20.29361; 105.65556
Cúc Phương Vị trí xã Cúc Phương trên bản đồ Việt Nam
Diện tích	132,68 km²[2]
Dân số (31/12/2024)
Tổng cộng	8.650 người[2]
Mật độ	65 người/km²
Khác
Website	cucphuong.ninhbinh.gov.vn
x t s

Cúc Phương là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý

[sửa | sửa mã nguồn]

Xã Cúc Phương có vị trí địa lý:

• Phía đông giáp xã Nho Quan và xã Thanh Sơn
• Phía tây giáp xã Thạch Quảng và xã Thành Vinh, tỉnh Thanh Hóa
• Phía nam giáp xã Phú Long
• Phía bắc giáp các xã Đại Đồng, Yên Trị, Yên Thủy, tỉnh Phú Thọ.

Xã Cúc Phương có diện tích 132,68 km², dân số năm 2024 là 8.650 người,[2] mật độ dân số đạt 65 người/km².

Xã này nằm trên Quốc lộ 12B. Dân tộc Mường chiếm trên 84% dân số. Đây là xã có diện tích tự nhiên lớn nhất tỉnh Ninh Bình. Trung tâm của Vườn quốc gia Cúc Phương và phần lớn diện tích của rừng nằm trên xã. Xã Cúc Phương là một xã miền núi, vào diện xã vùng cao nơi đây có đỉnh Mây Bạc là đỉnh núi cao nhất Ninh Bình và cũng là đỉnh núi cao nhất trong rừng Cúc Phương với độ cao 648 m phần lớn diện tích của xã thuộc vườn quốc gia Cúc Phương.

Hành chính

[sửa | sửa mã nguồn]

Xã Cúc Phương được chia thành 17 thôn: Bãi Cả, Bến, Bồng Lai, Đồng Bót, Đồng Quân, Đồng Tâm, Nga 1, Nga 2, Nga 3, Sấm 1, Sấm 2, Sấm 3, Rồng, Sui, Tiền Phương 1, Tiền Phương 2, Xuân Viên.

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Trước năm 1930, Cúc Phương thuộc huyện Nho Quan đã hình thành 2 xã:

• Xã Chi Cái thuộc tổng Văn Luận
• Xã Yên Bạc thuộc tổng Quỳnh Lưu.

Sau năm 1930, chế độ phong kiến thực dân đã hợp nhất Chi Cái và Yên Bạc thành xã Cúc Phương thuộc tổng Văn Luận, phủ Nho Quan và xã Cúc Phương có 49 hộ với 205 khẩu là 100% đồng bào dân tộc Mường.[3]

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Cúc Phương thuộc huyện Nho Quan có 8 làng: Nga, Sấm, Đang, Mạc, Đồng Cơn, Đăn, Lá Mền, Bống.

Cuối năm 1945 đầu năm 1946, đổi tên xã Cúc Phương thuộc huyện Nho Quan thành xã Phú Vinh. Xã Phú Vinh được mở rộng địa giới hành chính bao gồm xã Cúc Phương và một số bản của xã Kỳ Phú: Ao Lươn, Mét, Kỳ Lão.

Tháng 4 năm 1949, thành lập xã Quang Trung thuộc huyện Nho Quan trên cơ sở xã Phú Vinh, xã Yên Mông, 3 bản của xã Kỳ Phú và một số thôn của xã Minh Đức.

Tháng 11 năm 1953, chia xã Quang Trung thuộc huyện Nho Quan thành 3 xã: Yên Quang, Văn Phương, Vinh Quang.

Ngày 22 tháng 7 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 199/QĐ-NV[1] về việc:

• Đổi tên xã Vinh Quang thuộc huyện Nho Quan thành xã Cúc Phương.
• Đổi tên xã Quang Trung thuộc huyện Nho Quan thành xã Văn Phương.

Tháng 4 năm 1965, đổi tên xã Vinh Quang thuộc huyện Nho Quan thành xã Cúc Phương cho đến nay.[3]

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH[4] về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết[5] về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP[6] về việc thành lập huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở huyện Gia Viễn và huyện Nho Quan.

Ngày 9 tháng 4 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 151-CP[7] về việc chia huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh thành huyện Gia Viễn và huyện Hoàng Long.

Trước năm 1986, xã Cúc Phương thuộc huyện Nho Quan có tổng diện tích là 11.350 ha.

Năm 1987, sau khi chuyển dân đợt 1 thì có 4 làng: Đồng Cơn, Đăn, Lá Mền, Bống ra khỏi Vườn quốc gia Cúc Phương quản lý, xã Cúc Phương có sự thay đổi tên làng:

• Chia Làng Nga thành 3 thôn: Nga 1, Nga 2, Nga 3.
• Chia Làng Sấm thành 3 thôn: Sấm 1, Sấm 2, Sấm 3.
• Bốn làng chuyển địa điểm mới lập thành thôn Đồng Quân và thôn Đồng Tâm.

Sau khi Vườn quốc gia Cúc Phương thực hiện việc chuyển dân ra khỏi vùng lõi vườn quốc gia từ năm 1986 đến năm 1990 địa giới hành chính xã Cúc Phương được mở rộng và có sự thay đổi, diện tích tự nhiên là 12.373,51 ha; trong đó diện tích đất canh tác là 453,81 ha; đất đồi rừng lâm nghiệp là 340 ha, diện tích núi đá, đất có đá lộ đầu là 232 ha; còn lại là diện tích rừng đặc dụng do Vườn Quốc gia quản lý.

Năm 1990, chuyển dân đợt 2 ra khỏi Vườn quốc gia Cúc Phương gồm có 2 làng: Đang và Mạc đến địa điểm mới thành lập thôn Đồng Bót.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết[8] về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 23 tháng 11 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 88-CP[9] về việc đổi tên huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Ninh Bình thành huyện Nho Quan.

Năm 1994, thành lập thôn Bãi Cả gồm 34 hộ dân ở 4 thôn: Sấm 1, Sấm 2, Sấm 3 và Nga 1 chuyển đến theo quyết định dãn dân của UBND tỉnh Ninh Bình.[3]

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết[10] về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Tính đến ngày 31/12/2024:

• Xã Cúc Phương có 10 thôn: Bãi Cả, Đồng Bót, Đồng Quân, Đồng Tâm, Nga 1, Nga 2, Nga 3, Sấm 1, Sấm 2, Sấm 3.
• Xã Văn Phương có 7 thôn: Bến, Bồng Lai, Rồng, Sui, Tiền Phương 1, Tiền Phương 2, Xuân Viên.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15[11] về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15[12] về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15[13] về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Cúc Phương thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 123,74 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 3.598 người của xã Cúc Phương và toàn bộ 8,94 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 5.052 người của xã Văn Phương thuộc huyện Nho Quan.

Xã Cúc Phương có 132,68 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 8.650 người.[2]

Du lịch

[sửa | sửa mã nguồn]

• Vườn quốc gia Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Cúc Phương nằm trên 3 tỉnh nhưng trung tâm của rừng đặt tại xã Cúc Phương. Vườn quốc gia này có hệ động thực vật phong phú đa dạng mang đặc trưng rừng mưa nhiệt đới. Nhiều loài động thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cao được phát hiện và bảo tồn tại đây.
• Đền Cô Đôi Thượng Ngàn nằm ở thôn Bồng Lai, xã Cúc Phương là nơi cô sinh ra. Đền được xây dựng từ thời Trần và được trùng tu nhiều lần, đến nay có kiến trúc theo kiểu chữ Nhất gồm 3 gian mái phẳng lợp ngói vảy. Đền thờ Cô Đôi còn có tên gọi là Miếu Thượng hay Đền thờ Mẫu Thượng Cô Đôi Bồng Lai. Phía trước tiền bái có ban thờ Quan Giám Sát, tiền bái thờ Hội đồng Tứ Phủ, hai bên thờ Đức Thánh Trần Triều, Chúa Sơn Trang. Gian thượng bái thờ Cô Bản Đền và Chúa Thượng Ngàn. Trong cung cấm thờ tượng Cô Đôi Thượng Ngàn và thờ Nàng Ân, Nàng Ái là hai hầu cận của Cô. Phía sau cô là Tam Tòa Thánh Mẫu và Chầu Quỳnh, Chầu Quế hầu cận của các Thánh Mẫu, gian bên Tả thờ Bà chúa Sơn Trang và thập nhị tiên nàng (12 tiên cô). Đền còn giữ sắc phong của Vua Khải Định phong cho Cô Đôi Thượng Ngàn là Thượng đẳng thần.[14]
• Cucphuong Orion Resort là khu nghỉ dưỡng nước khoáng nóng Cúc Phương, được xây dựng trên diện tích gần 100 ha thuộc xã Cúc Phương, bao gồm một tổ hợp giải trí, nghỉ dưỡng và cư trú nhiều tiện ích là Cucphuong Resort và Cucphuong Villas. Khu du lịch nghỉ dưỡng nằm vị trí liền kề với rừng Cúc Phương. Sản phẩm là nước khoáng nóng Cúc Phương, Bùn khoáng thiên nhiên và Bộ sưu tập đá cổ sinh, gỗ hoá thạch. Cucphuong Villas là khu biệt thự nghỉ dưỡng sinh thái. Cucphuong Resort là khu nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe. Hệ thống khách sạn của Cucphuong Resort bao gồm 36 phòng nghỉ bungalow.

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ a b "Quyết định số 199/QĐ-NV phê chuẩn việc sửa đổi tên một số xã của tỉnh Ninh Bình". Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình. ngày 22 tháng 7 năm 1964. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2025.
2. ^ a b c d UBND tỉnh Ninh Bình (tháng 4 năm 2025). "Đề án tóm tắt sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025" (PDF). Ban quản lý các khu công nghiệp tỉnh Ninh Bình. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 19 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2025.
3. ^ a b c UBND xã Cúc Phương (ngày 17 tháng 9 năm 2018). "UBND xã Cúc Phương". Cổng thông tin điện tử huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình.
4. ^ "Quyết định số 103-NQ-TVQH năm 1965 phê chuẩn việc thành lập các tỉnh Bắc Thái, Nam Hà, Hà Tây và việc sáp nhập xã An Hòa thuộc huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây (cũ) vào xã Tiến Xuân thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình". Hệ thống pháp luật. ngày 21 tháng 4 năm 1965.
5. ^ "Nghị quyết về việc hợp nhất một số tỉnh". Hệ thống pháp luật. ngày 27 tháng 12 năm 1975.
6. ^ "Quyết định số 125-CP năm 1977 về việc hợp nhất và điều chỉnh địa giới một số huyện, thị xã thuộc tỉnh Hà Nam Ninh". Hệ thống pháp luật. ngày 27 tháng 4 năm 1977.
7. ^ "Quyết định số 151-CP năm 1981 về việc điều chỉnh địa giới một số đơn vị hành chính cấp huyện và thị xã thuộc tỉnh Hà Nam Ninh". Hệ thống pháp luật. ngày 9 tháng 4 năm 1981.
8. ^ "Nghị quyết về việc phân vạch lại địa giới hành chính một số tỉnh". Hệ thống pháp luật. ngày 26 tháng 12 năm 1991.
9. ^ Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình (ngày 23 tháng 11 năm 1993). "Nghị định số 88-CP về việc đổi tên huyện Hoàng Long; phân vạch điều chỉnh địa giới xã, thị trấn thuộc huyện Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình". Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 8 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2025.
10. ^ "Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh". Hệ thống pháp luật. ngày 6 tháng 11 năm 1996.
11. ^ "Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh". Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. ngày 12 tháng 6 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2025.
12. ^ "Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam". Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. ngày 16 tháng 6 năm 2025. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
13. ^ "Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025". Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. ngày 16 tháng 6 năm 2025. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
14. ^ Xem cuốn "Nho Quan - Miền đất cổ" của Lã Đăng Bật, Nguyễn Thị Kim Khánh, trang 217

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

Bài viết tỉnh Ninh Bình, Việt Nam này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s

x t s Các đơn vị hành chính thuộc tỉnh Ninh Bình
Phường (32), xã (97) * Lịch sử
Phường (32)	Hoa Lư · Châu Sơn · Đông A · Đông Hoa Lư · Đồng Văn · Duy Hà · Duy Tân · Duy Tiên · Hà Nam · Hồng Quang · Kim Bảng · Kim Thanh · Lê Hồ · Liêm Tuyền · Lý Thường Kiệt · Mỹ Lộc · Nam Định · Nam Hoa Lư · Nguyễn Úy · Phủ Lý · Phù Vân · Tam Chúc · Tam Điệp · Tây Hoa Lư · Thành Nam · Thiên Trường · Tiên Sơn · Trung Sơn · Trường Thi · Vị Khê · Yên Sơn · Yên Thắng
Xã (97)	Bắc Lý · Bình An · Bình Giang · Bình Lục · Bình Minh · Bình Mỹ · Bình Sơn · Cát Thành · Chất Bình · Cổ Lễ · Cúc Phương · Đại Hoàng · Định Hóa · Đồng Thái · Đồng Thịnh · Gia Hưng · Gia Lâm · Gia Phong · Gia Trấn · Gia Tường · Gia Vân · Gia Viễn · Giao Bình · Giao Hòa · Giao Hưng · Giao Minh · Giao Ninh · Giao Phúc · Giao Thủy · Hải An · Hải Anh · Hải Hậu · Hải Hưng · Hải Quang · Hải Thịnh · Hải Tiến · Hải Xuân · Hiển Khánh · Hồng Phong · Khánh Hội · Khánh Nhạc · Khánh Thiện · Khánh Trung · Kim Đông · Kim Sơn · Lai Thành · Liêm Hà · Liên Minh · Lý Nhân · Minh Tân · Minh Thái · Nam Đồng · Nam Hồng · Nam Lý · Nam Minh · Nam Ninh · Nam Trực · Nam Xang · Nghĩa Hưng · Nghĩa Lâm · Nghĩa Sơn · Nhân Hà · Nho Quan · Ninh Cường · Ninh Giang · Phát Diệm · Phong Doanh · Phú Long · Phú Sơn · Quang Hưng · Quang Thiện · Quỹ Nhất · Quỳnh Lưu · Rạng Đông · Tân Minh · Tân Thanh · Thanh Bình · Thanh Lâm · Thanh Liêm · Thanh Sơn · Trần Thương · Trực Ninh · Vạn Thắng · Vĩnh Trụ · Vụ Bản · Vũ Dương · Xuân Giang · Xuân Hồng · Xuân Hưng · Xuân Trường · Ý Yên · Yên Cường · Yên Đồng · Yên Khánh · Yên Mạc · Yên Mô · Yên Từ
Nguồn: Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15